નવી દિલ્હી : જમ્મુ અને કાશ્મીરના પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંબંધો અત્યાર સુધીના સૌથી ખરાબ તબક્કામાં પહોંચી ગયા છે. ફરી એકવાર, પહેલગામમાં થયેલી આતંકવાદી ઘટના પાછળ પાકિસ્તાની કાવતરાના આરોપો લગાવવામાં આવી રહ્યા છે , ત્યારબાદ ભારતે સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરવા સહિત અનેક કડક પગલાં લીધા છે. પાકિસ્તાને તેને 'યુદ્ધનું કૃત્ય' ગણાવ્યું છે અને કહ્યું છે કે પાકિસ્તાન સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે. અહીં ભારતમાં પણ પાકિસ્તાન સામે લશ્કરી કાર્યવાહીની માંગ ઝડપથી વધી રહી છે અને હવે બધું ભારત સરકારના વલણ પર નિર્ભર છે.

તણાવપૂર્ણ વાતાવરણમાં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધ થઈ શકે કે ન પણ થાય, પરંતુ ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે પાકિસ્તાનને દરેક વખતે ભારત સામે હારનો સામનો કરવો પડ્યો છે. હાલની પરિસ્થિતિઓમાં ફરી એકવાર યુદ્ધની શક્યતા છે. બંને દેશો વચ્ચે યુદ્ધ થાય કે ન થાય, પરંતુ પાંચ મોરચા એવા છે જેના પર પાકિસ્તાન ભારત સામે હારી ચૂક્યું છે.

જો આપણે ભારત અને પાકિસ્તાનની માથાદીઠ આવકની તુલના કરીએ, તો ભારતે આ મોરચે પાકિસ્તાનને કારમી હાર આપી છે. જો આપણે 2024 ના ડેટા પર નજર કરીએ તો, ભારતની માથાદીઠ આવક $2711 હતી, જ્યારે પાકિસ્તાનની માથાદીઠ આવક $1581 હતી. જ્યારે, ૧૯૬૦માં બંને દેશોની માથાદીઠ આવક લગભગ સમાન હતી. ૧૯૬૦માં ભારતની માથાદીઠ આવક ૮૫ ડોલર હતી અને પાકિસ્તાનની ૮૨ ડોલર હતી.

ભારતે આયુષ્ય દરમાં પાકિસ્તાનને પણ ઘણું પાછળ છોડી દીધું છે. સ્વતંત્રતા પછી, ૧૯૬૦ માં, ભારતીયોનું આયુષ્ય, એટલે કે સરેરાશ ઉંમર, ૪૫.૬ વર્ષ હતું, જ્યારે પાકિસ્તાનીઓનું સરેરાશ ઉંમર ૪૪.૧ વર્ષ હતું. ૨૦૨૪માં ભારતીયોના આયુષ્યમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. હાલમાં, ભારતીયોનો આયુષ્ય દર ૭૨.૨ વર્ષ છે, જ્યારે પાકિસ્તાનમાં લોકોની સરેરાશ ઉંમર ૬૭.૮ વર્ષ છે.

ભારત અને પાકિસ્તાનના સાક્ષરતા દરમાં પણ મોટો તફાવત છે. જો આપણે આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, ભારતમાં 15 વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકોનો સાક્ષરતા દર લગભગ 80 ટકા છે. આ આંકડા 2023ના છે. જ્યારે પાકિસ્તાનમાં 2021માં સાક્ષરતા દર માત્ર 58 ટકા હતો.

ભારત તેના જીડીપીનો મોટો હિસ્સો તેના નાગરિકોને શિક્ષિત કરવા અને તેમના માટે રોજગારની નવી તકો શોધવામાં ખર્ચ કરે છે. જ્યારે, પાકિસ્તાન આ બાબતમાં ભારતથી ઘણું પાછળ છે. તેની અસર બંને દેશોના સાક્ષરતા દરમાં પણ દેખાય છે. ૨૦૨૩ના ડેટા અનુસાર, ભારત શિક્ષણ પર GDPના ૪.૧ ટકા ખર્ચ કરે છે. જ્યારે, પાકિસ્તાન તેના GDP ના માત્ર 1.9 ટકા શિક્ષણ પર ખર્ચ કરે છે.

 આરોગ્ય માળખાગત સુવિધાઓની દ્રષ્ટિએ ભારત ઝડપથી ઉભરી રહ્યું છે. આ જ કારણ છે કે હવે વિશ્વના ઘણા દેશોના લોકો સારવાર માટે ભારત આવી રહ્યા છે. ભારત પણ વિશ્વમાં એક ઉભરતો તબીબી પર્યટન દેશ બની ગયો છે. ૨૦૨૧ના ડેટા અનુસાર, ભારત તેના જીડીપીના ૩.૪ ટકા આરોગ્ય સંભાળ પર ખર્ચ કરે છે, જ્યારે પાકિસ્તાન માત્ર ૩.૦ ટકા ખર્ચ કરે છે.