ગરીબોની સંખ્યા ઘટીને ૨.૩% થઈઃ ૧૭.૧ કરોડ લોકો અત્યંત ગરીબીમાંથી બહાર
ભારતની મોટી સફળતાઃ LMIC ગરીબી રેખા દ્વારા માપવામાં આવતી ગ્રામીણ ગરીબી ૬૯%થી ઘટીને ૩૨.૫% થઈ ગઈ છેઃ વિશ્વ બેંક
નવી દિલ્હી તા.ર૬: વિશ્વ બેંકે જણાવ્યું છે કે ભારતે છેલ્લા દાયકા દરમિયાન ગરીબી નાબૂદીમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે. ૨૦૧૧-૧૨માં ભારતમાં અત્યંત ગરીબી ૧૬ ટકા હતી, જે ૨૦૨૨-૨૩માં ઘટીને માત્ર ૨.૩ ટકા થઈ ગઈ છે. ખરીદ શક્તિ સમાનતા (PPP) ના આધારે અત્યંત ગરીબી પ્રતિ દિવસ ઼૨.૧૫ હોવાનો અંદાજ છે. આમ, ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તુલનાત્મક ગરીબી રેખામાંથી ૧૭.૧ કરોડ લોકોને બહાર કાઢ્યા છે.
બહુપક્ષીય ધિરાણ એજન્સીએ ગરીબી અને સમાનતા પરના એક અહેવાલમાં જણાવ્યું હતું કે, એક દાયકામાં ભારતના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ભારે ગરીબી ૧૮.૪ ટકાથી ઘટીને ૨.૮ ટકા થઈ ગઈ છે. તેવી જ રીતે, શહેરી વિસ્તારોમાં અતિશય ગરીબી ૧૦.૭ ટકાથી દ્યટીને ૧.૧ ટકા થઈ ગઈ. આના કારણે, ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારો વચ્ચેના ડેટામાં તફાવત ૭.૭ ટકાથી દ્યટીને ૧.૭ ટકા થયો, એટલે કે વાર્ષિક દ્યટાડો ૧૬ ટકા હતો. જો ઓછી અને મધ્યમ આવક ધરાવતા દેશો (LMICs) માટે ખરીદ શક્તિ સમાનતા (PPP) માં દરરોજ ઼૩.૬૫ ની ગરીબી રેખાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે, તો દાયકામાં ગરીબી ૬૧.૮ ટકાથી દ્યટીને ૨૮.૧ ટકા થઈ ગઈ. આનાથી ભારતમાં ૩૭.૮ કરોડ લોકો ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યા.
વિશ્વ બેંકે જણાવ્યું હતું કે, LMIC ગરીબી રેખા દ્વારા માપવામાં આવતી ગ્રામીણ ગરીબી ૬૯% થી ઘટીને ૩૨.૫% થઈ ગઈ છે. તેવી જ રીતે, શહેરી ગરીબી ૪૩.૫% થી ઘટીને ૧૭.૨%થઈ ગઈ. આનાથી ગ્રામીણ-શહેરી તફાવત ૨૫ થી દ્યટીને ૧૫ ટકા થયો, જે વાર્ષિક ૭ ટકાનો દ્યટાડો દર્શાવે છે.
વિશ્વ બેંકનો બહુપરીમાણીય ગરીબી સૂચકાંક (MPI) અત્યંત ગરીબીને માપે છે પરંતુ પોષણ અને આરોગ્યની વંચિતતાના કિસ્સાઓને બાકાત રાખે છે. MPI ડેટા દર્શાવે છે કે ભારતની બિન-નાણાકીય ગરીબી ૨૦૦૫-૦૬ માં ૫૩.૮% થી દ્યટીને ૨૦૧૯-૨૧ માં ૧૬.૪% અને ૨૦૨૨-૨૩ માં ૧૫.૫% થઈ ગઈ છે.
ભૂતપૂર્વ આયોજન પંચના ભૂતપૂર્વ સચિવ એન.સી. સક્સેનાએ જણાવ્યું હતું કે ‘‘ગણતરીની પદ્ધતિ બદલાઈ ગઈ હોવાથી વપરાશના આંકડા હવે તુલનાત્મક નથી. વસ્તી ગણતરી, રાષ્ટ્રીય પરિવાર આરોગ્ય સર્વેક્ષણ વગેરે જેવા સ્વતંત્રસ્ત્રોતોમાંથી ડેટા એકત્રિત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ.''
વિશ્વ બેંકે તેની ગણતરી પદ્ધતિમાં કહ્યું છે કે ભારત માટે ગરીબીનો અંદાજ ૨૦૧૧-૧૨ ના વપરાશ ખર્ચ સર્વે (CES) અને ૨૦૨૨-૨૩ ના ઘરગથ્થુ વપરાશ ખર્ચ સર્વેમાંથી મેળવવામાં આવ્યો છે. તેણે સ્વીકાર્યું કે ૨૦૨૨-૨૩માં સર્વેક્ષણમાં પ્રશ્નાવલી ડિઝાઇન, સર્વેક્ષણ અમલીકરણ અને નમૂના સંગ્રહમાં ફેરફારો સુધારાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે પરંતુ સમય જતાં સરખામણી માટે પડકારો ઉભા કરે છે. (૩પ.૪)
(11:26 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
