26 એપ્રિલ 2025: સુપ્રીમ કોર્ટે 45 વર્ષીય છૂટાછેડા લીધેલા અને એકલ પુરુષ દ્વારા સરોગસી દ્વારા જૈવિક માતાપિતા બનવાનો પોતાનો અધિકાર દાવો કરતી અરજી પર કેન્દ્રનો જવાબ માંગ્યો છે.

ન્યાયાધીશ બી.વી. નાગરત્નાની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે બેંગલુરુના રહેવાસી, મહેશ્વર એમ.વી. ની અરજી પર કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ જારી કરી હતી, જેમણે કહ્યું હતું કે સરોગસી (નિયમન) અધિનિયમ, 2021 હેઠળ એકલ, છૂટાછેડા લીધેલા પુરુષોને સરોગસીનો લાભ લેવાથી બાકાત રાખવું ગેરબંધારણીય છે, જે ફક્ત કાયદેસર રીતે પરિણીત યુગલો અને વિધવા અથવા છૂટાછેડા લીધેલી મહિલાઓ માટે યોગ્યતાને પ્રતિબંધિત કરે છે, જેનાથી બંધારણની કલમ 14 (સમાનતાનો અધિકાર) અને 21 (ગૌરવપૂર્ણ જીવનનો અધિકાર) હેઠળ અરજદારના મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન થાય છે.

એડવોકેટ મોહિની પ્રિયા દ્વારા રજૂ કરાયેલ અરજદારે સરોગસી કાયદા હેઠળ સુવિધા મુજબ, પોતાના ગેમેટ્સ અને ડોનર એગ્સનો ઉપયોગ કરીને સગર્ભાવસ્થા સરોગસી દ્વારા પ્રજનન સ્વાયત્તતાના તેમના બંધારણીય રીતે સુરક્ષિત અધિકારનો ઉપયોગ કરવા અને જૈવિક માતાપિતા બનવાના તેમના અધિકારની ન્યાયિક ઘોષણા માટે કોર્ટને વિનંતી કરી હતી.

અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે એકલ છૂટાછેડા લીધેલા પુરુષોની સરોગસી મેળવવાની કાયદેસરની ઇચ્છા અન્યાયી, અતાર્કિક અને મનસ્વી રીતે ફક્ત લિંગ અને વૈવાહિક સ્થિતિના આધારે નકારી કાઢવામાં આવી હતી, જોકે કલમ 2(1)(s) હેઠળ, સમાન કાયદા હેઠળ, 35-45 વર્ષની વયની છૂટાછેડા લીધેલી મહિલાઓને સરોગસીનો ઉપયોગ કરવાની સ્પષ્ટ મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.

અરજીમાં છૂટાછેડાના વધતા દર તરફ ધ્યાન દોરવામાં આવ્યું હતું, ખાસ કરીને શહેરી વિસ્તારોમાં. “2011 ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, 1.36 મિલિયનથી વધુ પુરુષો છૂટાછેડા લીધા હતા અથવા અલગ થયા હતા, જે આજે છૂટાછેડાની અરજીઓમાં વધારો થવાને કારણે વધુ હોવાની શક્યતા છે (દા.ત., રાષ્ટ્રીય ગુના રેકોર્ડ બ્યુરોના ડેટા મુજબ શહેરી વિસ્તારોમાં વાર્ષિક 1.7% વધારો નોંધવામાં આવ્યો છે). અભ્યાસો દર્શાવે છે કે છૂટાછેડા પછી સામાજિક કલંક, ઉંમર અને નાણાકીય બોજને કારણે પુરુષો માટે પુનર્લગ્ન નોંધપાત્ર રીતે મુશ્કેલ છે, જેના કારણે પરંપરાગત માધ્યમો દ્વારા જૈવિક બાળકો પેદા કરવાનું મુશ્કેલ કાર્ય બને છે,” તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે.

અરજદાર જેવા એકલ છૂટાછેડા લીધેલા પુરુષોને સરોગસીના અધિકારોનો ઇનકાર કોઈપણ વૈજ્ઞાનિક, તાર્કિક અથવા બાળ કલ્યાણ વિચારણાઓ પર આધારિત ન હતો. તે એક પ્રતિગામી, બાકાત નીતિ હતી જે જૂના પિતૃસત્તાક ધોરણોમાં મૂળ ધરાવે છે, તેમણે દલીલ કરી હતી.

"રાજ્યને લિંગ અથવા વૈવાહિક સ્થિતિના આધારે સરોગસીને પ્રતિબંધિત કરવામાં કોઈ અનિવાર્ય રસ નથી, જે આવા બાકાતને ગેરવાજબી, દમનકારી અને ગેરબંધારણીય બનાવે છે," અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી.