ઓટ્ટાવા: કેનેડામાં ફેડરલ ચૂંટણી માટે 28 એપ્રિલે મતદાન થવાનું છે. ગત મહિને લિબરલ પાર્ટીના નેતા તરીકે ચૂંટાયા બાદ પૂર્વ બેન્કર માર્ક કાર્નીએ કેનેડાના નવા વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લીધા હતા. પરંતુ તરત જ તેમણે ચૂંટણીની તૈયારીઓ શરૂ કરવી પડી. જાન્યુઆરીમાં પૂર્વ વડાપ્રધાન જસ્ટિન ટ્રુડોએ લિબરલ પાર્ટીના નેતા પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું હતું. ત્યારથી જ કેનેડામાં ઘણા નેતાઓ મતદાન કરાવવાની માંગ કરી રહ્યા હતા. પરંતુ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કેનેડા પર લાદેલા ટેરિફ અને ટ્રેડ વોર બાદ કેનેડા માટે તાત્કાલિક ચૂંટણી કરાવવી શક્ય નહોતી. પરંતુ હવે 28 એપ્રિલે કેનેડામાં મતદાન થવાનું છે.
કાયદાકીય રીતે કેનેડામાં બે ફેડરલ ચૂંટણીઓ વચ્ચે મહત્તમ પાંચ વર્ષનો સમયગાળો હોવો જોઈએ. સત્તાવાર રીતે કેનેડામાં 20 ઓક્ટોબર 2025ના રોજ ચૂંટણી યોજાવાની હતી. પરંતુ કેટલાક એવા સંજોગો ઉભા થયા જેના કારણે અહીં વહેલી ચૂંટણી કરાવવામાં આવી રહી છે. કેનેડામાં વહેલી ચૂંટણી ત્યારે થાય છે જ્યારે કાં તો ગવર્નર જનરલ વડાપ્રધાનની સલાહ માનીને સંસદને ભંગ કરી દે, અથવા સંસદમાં સરકાર બહુમતી સાબિત ન કરી શકે પછી ગવર્નર જનરલ વડાપ્રધાનનું રાજીનામું સ્વીકારી લે. માર્ક કાર્નીએ પ્રથમ વિકલ્પ પસંદ કર્યો છે.
કેનેડાની ફેડરલ ચૂંટણીમાં મતદારો સીધા વડાપ્રધાન માટે મત આપતા નથી. તેઓ સંસદના સભ્યો માટે મત આપે છે. મતલબ કે કાર્નીએ ચૂંટણી લડવી પડશે. વિપક્ષી નેતા પિયર પોલિવિયર પણ ચૂંટણીમાં હશે. ન્યૂ ડેમોક્રેટિક પાર્ટીના નેતા જગમીત સિંહે પણ ચૂંટણી લડવી પડશે. પ્રશ્ન એ છે કે કયા પક્ષો ચૂંટણીમાં પોતાના ઉમેદવારો ઉતારી શકે છે? કેનેડાની આ ચૂંટણીમાં ચાર મુખ્ય પક્ષો ભાગ લઈ રહ્યા છે, જેમાં લિબરલ્સ, કન્ઝર્વેટિવ્સ, ન્યૂ ડેમોક્રેટિક અને બ્લોક ક્યુબેકોઈસનો સમાવેશ થાય છે. લિબરલ પાર્ટી 2015થી સત્તામાં છે (ત્યારે જસ્ટિન ટ્રુડો વડાપ્રધાન તરીકે ચૂંટાયા હતા). જ્યારે સંસદને ભંગ કરવામાં આવી ત્યારે લિબરલ પાર્ટી પાસે 153 બેઠકો હતી. કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટી 120 બેઠકો સાથે મુખ્ય વિપક્ષી પાર્ટી બની રહી હતી. બ્લોક ક્યુબેકોઈસ 33 બેઠકો સાથે સંસદમાં ત્રીજી સૌથી મોટી પાર્ટી હતી અને એનડીપીના ભાગમાં 24 બેઠકો હતી. ગ્રીન પાર્ટીએ ગત ચૂંટણીમાં માત્ર બે બેઠકો જીતી હતી.
ઓપિનિયન પોલમાં શરૂઆતમાં કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીને લીડ મળતી દેખાતી હતી. પરંતુ ટ્રુડોના રાજીનામા બાદ ઓપિનિયન પોલમાં બંને પક્ષો, એટલે કે લિબરલ્સ અને કન્ઝર્વેટિવના નંબરોમાં ખાસ તફાવત દેખાતો નથી. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના નિર્ણયો બાદ કેનેડાની ચૂંટણીમાં ઉમેદવારો વચ્ચેની ટક્કર ખૂબ જ તીવ્ર દેખાઈ રહી છે. એપ્રિલના મધ્યમાં નેશનલ પોલમાં લિબરલ્સને નજીવી લીડ મળતી દેખાઈ હતી.
જ્યારે ટ્રુડોએ 2025ની શરૂઆતમાં વડાપ્રધાન પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું ત્યારે તેમના પર તેમની પોતાની પાર્ટી તરફથી ઘણું દબાણ હતું. એવું માનવામાં આવી રહ્યું હતું કે તેમની લોકપ્રિયતામાં ઘટાડો થવાનો ભોગ લિબરલ્સને બનવું પડી શકે છે અને તેમની આગામી ચૂંટણી જીતવાની આશાઓ ઓછી થઈ રહી છે. કેનેડા બ્રોડકાસ્ટિંગ કોર્પોરેશને નેશનલ પોલિંગ એવરેજનો જે ડેટા શેર કર્યો છે તે મુજબ 2023 અને 2024માં લિબરલ્સ પાર્ટીના સમર્થનમાં સતત ઘટાડો નોંધાયો છે. તે જ સમયે કન્ઝર્વેટિવના સમર્થનમાં વધારો જોવા મળ્યો હતો. 20 જાન્યુઆરી 2025ના રોજ જ્યારે ટ્રમ્પ ફરીથી અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બન્યા ત્યારે કન્ઝર્વેટિવનો ગ્રાફ 44.8 ટકા પર હતો, જ્યારે લિબરલ્સનો ગ્રાફ માત્ર 21.9 ટકા પર હતો. પરંતુ ત્યારથી સામે આવી રહેલા પોલમાં લિબરલ્સ માટે સમર્થનમાં વધારો જોવા મળ્યો છે. તાજેતરના આંકડા દર્શાવે છે કે લિબરલ પાર્ટી પાસે 40 ટકાથી થોડી વધુ લીડ છે. જ્યારે કન્ઝર્વેટિવને 40 ટકાથી થોડું ઓછું સમર્થન મળ્યું છે. ત્રણ વર્ષમાં આ પહેલીવાર છે જ્યારે લિબરલ્સને પોલમાં લીડ મળી છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની વેપાર અંગેની ધમકીઓ, વધતી જતી મોંઘવારી અને ઘરોના આંકડા કેનેડાના મતદારો વચ્ચેના મુખ્ય ચૂંટણી મુદ્દા છે.
કેનેડામાં 343 ફેડરલ વિસ્તારો છે, જેને મતવિસ્તાર અથવા ચૂંટણી જિલ્લા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. દરેક ચૂંટણી જિલ્લા પાસે હાઉસ ઓફ કોમન્સમાં એક બેઠક હોય છે. નીચલા ગૃહ એટલે કે હાઉસ ઓફ કોમન્સની દરેક બેઠક પર ચૂંટણી થાય છે. જ્યારે ઉપલા ગૃહ સેનેટના સભ્યોની નિમણૂક કરવામાં આવે છે, તેઓ ચૂંટણી લડતા નથી. બ્રિટનની જેમ કેનેડામાં પણ "ફર્સ્ટ-પાસ્ટ-ધ-પોસ્ટ" ચૂંટણી પ્રણાલી છે. દરેક વિસ્તારમાં જે ઉમેદવારને સૌથી વધુ મત મળે છે તે જીતવામાં સફળ રહે છે અને સાંસદ બને છે. તેમને કુલ પડેલા મતોમાં બહુમતી મેળવવાની જરૂર નથી. આ વિસ્તારમાં બાકીના પક્ષોને થોડા મત મળે છે. જે પક્ષને સૌથી વધુ બેઠકો મળે છે તેના નેતા સરકાર બનાવવાનો દાવો રજૂ કરે છે. જ્યારે બીજો સૌથી મોટો પક્ષ મુખ્ય વિપક્ષી પક્ષનો દરજ્જો મેળવે છે. જો કોઈ પક્ષને બહુમતી ન મળે તો પરિણામોને હંગ પાર્લામેન્ટ તરીકે જોવામાં આવે છે અથવા લઘુમતી સરકારની રચના થાય છે. મતલબ કે સૌથી વધુ બેઠકો મેળવનાર પક્ષ અન્ય પક્ષોના સહયોગ વિના કોઈ પણ બિલ પસાર કરાવી શકતો નથી.
60 વર્ષીય માર્ક કાર્ની કેનેડાના વડાપ્રધાન છે. જો કે તેમને પદ સંભાળ્યાને થોડો જ સમય થયો છે. જ્યારે માર્કને લિબરલ પાર્ટીના નેતા તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યા ત્યારે તેમને પાર્ટીના 85 ટકા મત મળ્યા હતા. કેનેડા અને બ્રિટનમાં કેટલાક લોકો માટે કાર્ની જાણીતો ચહેરો રહ્યા છે. તેઓ નાણાકીય બાબતોના નિષ્ણાતો છે અને બેંક ઓફ કેનેડા અને બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડના વડા રહ્યા છે. તેમનો જન્મ ફોર્ટ સ્મિથમાં થયો હતો અને તેઓ ઉત્તરના ભાગમાંથી આવનારા કેનેડાના પ્રથમ વડાપ્રધાન છે. કાર્નીએ હાવર્ડ અને ઓક્સફર્ડ જેવી યુનિવર્સિટીઓમાં અભ્યાસ કર્યો હતો. કાર્નીએ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સામે મજબૂત વલણ અપનાવ્યું છે અને કહ્યું છે કે તેઓ કેનેડાને અમેરિકાનું 51મું રાજ્ય ક્યારેય નહીં બનવા દે. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે તેઓ કેનેડાને અમેરિકાનું 51મું રાજ્ય બનાવવા માંગે છે. પરંતુ કાર્ની હજુ સુધી કેનેડાના જાહેર કાર્યાલય માટે એક પણ વખત ચૂંટાયા નથી. વિરોધીઓની સરખામણીમાં તેમની ફ્રેન્ચ પણ સારી નથી. કેનેડાના ક્યુબેક પ્રાંતમાં ફ્રેન્ચ ભાષા જાણવી સામાન્ય છે. ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન વધુ વિરામ લેવા બદલ તેમની ટીકા પણ થઈ છે.
45 વર્ષીય પિયર પોલિવિયર કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીના નેતા છે. તેઓ આલ્બર્ટાના કેલગરીના છે અને છેલ્લા બે દાયકાથી કેનેડાની રાજનીતિમાં સક્રિય છે. તેઓ 25 વર્ષની વયે પ્રથમ વખત સાંસદ તરીકે ચૂંટાયા હતા, તે સમયે તેઓ કેનેડાના સૌથી યુવા સાંસદ હતા. ત્યારથી તેઓ સામાન્ય માણસ પર ટેક્સનો બોજ ઘટાડવા અને નાની સરકારની હિમાયત કરી રહ્યા છે. પોલિવિયર લિબરલ પાર્ટીને નિશાન બનાવતા રહ્યા છે. તેઓ આરોપ લગાવે છે કે ટ્રુડોની નીતિને કારણે કેનેડાના લોકોનું જીવન મુશ્કેલ બન્યું છે. જુલાઈ 2023 થી માર્ચ 2025 સુધી પોલમાં પોલિવિયરને લીડ મળતી દેખાતી હતી. પરંતુ ટ્રુડોના રાજીનામા બાદ તેમના માટે આગળનો રસ્તો મુશ્કેલ દેખાઈ રહ્યો છે.
બ્લોક ક્યુબેકોઈસ પાર્ટી માત્ર એવા વિસ્તારોમાં ચૂંટણી લડે છે જ્યાં ફ્રેન્ચ બોલાય છે. બ્લોક ક્યુબેકોઈસ પાર્ટીના નેતાની વડાપ્રધાન બનવાની કોઈ શક્યતા દેખાતી નથી. જો કે આ પાર્ટી ચૂંટણીમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. જો કોઈ પક્ષને બહુમતી ન મળે તો બ્લોક ક્યુબેકોઈસની ભૂમિકા નિર્ણાયક બની જાય છે. બ્લેન્ચેટ 2019 થી પાર્ટીનું નેતૃત્વ કરી રહ્યા છે. તેમણે પણ ટ્રમ્પના એ નિવેદનની ટીકા કરી હતી જેમાં ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે તેઓ કેનેડાને અમેરિકાનું 51મું રાજ્ય બનાવવા માંગે છે. સ્થાનિક મુદ્દાઓ પર બ્લેન્ચેટ વેપાર ભાગીદારોને વધારવાની વાત કરે છે અને તેમનું માનવું છે કે તેનાથી કેનેડાની અર્થવ્યવસ્થા પાટા પર આવી શકે છે.
46 વર્ષીય જગમીત સિંહ એનડીપીના નેતા છે. તેમની રાજનીતિ કામદારો અને મજૂરોના મુદ્દાઓની આસપાસ કેન્દ્રિત છે. તેમણે 2017માં ત્યારે ઈતિહાસ રચ્યો જ્યારે તેઓ કેનેડામાં એક મુખ્ય રાજકીય પક્ષનું નેતૃત્વ કરનારા લઘુમતી અને શીખ સમુદાયના પ્રથમ નેતા બન્યા. 2019માં તેઓ સાંસદ તરીકે ચૂંટાયા હતા. 2021થી એનડીપીએ ટ્રુડોની લિબરલ પાર્ટીને સરકાર ટકાવી રાખવામાં મદદ કરી છે. પરંતુ અત્યારની વાત કરીએ તો તેમની પાર્ટીને વધુ સમર્થન નથી. એપ્રિલના મધ્યમાં થયેલા પોલમાં 8.5 ટકા લોકોએ એનડીપીને મત આપવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. પ્રશ્ન એ છે કે શું એનડીપી એટલી બેઠકો જીતી શકશે જેટલી તેને છેલ્લી વખત મળી હતી, અને શું તેનો સત્તાવાર પાર્ટીનો દરજ્જો જાળવી રાખવામાં આવશે. 2010 સુધી એનડીપી એટલી બેઠકો જીતવામાં સફળ રહી હતી કે તેને મુખ્ય વિપક્ષી પક્ષનો દરજ્જો મળી જાય. પરંતુ હવે પાર્ટી પાસે 338માંથી માત્ર 24 સાંસદો છે.