નવી દિલ્હી તા.૨૮: હિન્દુ અધ્યયન કેન્દ્રના સંયુક્ત નિયામક ડો. પ્રેરણા મલ્હોત્રાએ લેખક સ્વામી વિજ્ઞાનાનંદજીનો પરિચય કરાવ્યો હતો. તેમણે સ્વામીજીને એક એવા તપસ્વી તરીકે રજૂ કર્યા જે આદિ શંકરાચાર્યના પગલે ચાલતા હતા અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘની આધુનિક પરંપરાનું પાલન કરતા હતા. 'ધ હિન્દુ મેનિફેસ્ટો' ઘણા પવિત્ર ગ્રંથો અને સંદર્ભ પુસ્તકોના ઊંડાણપૂર્વકના અભ્યાસનું પરિણામ છે, જે વિશ્વની સૌથી પ્રાચીન સભ્યતાના પુનરુત્થાન માટે અસરકારક માર્ગદર્શિકા સાબિત થશે.

સ્વામી વિજ્ઞાનાનંદે પોતાના સંબોધનમાં જણાવ્યું કે, આ પુસ્તક સમકાલીન સમય અનુસાર પ્રાચીન ભારતીય જ્ઞાનને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરે છે. હિન્દુ વિચાર પરંપરા હંમેશા સમયસર ઉકેલો રજૂ કરે છે, જ્યારે તેના મૂળ ઋષિઓ દ્વારા સૂત્રો દ્વારા વ્યક્ત કરાયેલા શાશ્વત સિદ્ધાંતોમાં સ્થાપિત છે. 'ધ હિન્દુ મેનિફેસ્ટો' ના આઠ મુખ્ય સિદ્ધાંતો છે - બધા માટે સમૃદ્ધિ, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ, જવાબદાર લોકશાહી, મહિલાઓ માટે આદર, સામાજિક સંવાદિતા, પ્રકૃતિની પવિત્રતા, માતૃભૂમિ અને વારસા પ્રત્યે આદર.

સ્વામી વિજ્ઞાનાનંદે કહ્યું કે, હિન્દુ પરંપરા પશ્ચિમી મૂડીવાદ કે સમાજવાદને બદલે સંતુલિત આર્થિક મોડેલને સમર્થન આપે છે, જે સંપત્તિ સર્જન અને સમાન વિતરણ બંનેને મહત્વ આપે છે. સાચો ધર્મ ફક્ત ક્ષમા કરવાનું જ નહીં, પણ જરૂર પડે તો દુશ્મનને મારવાનું પણ શીખવે છે, જેની અવગણનાથી ભૂતકાળમાં ઘણું નુકસાન થયું હતું.

તેમણે વસાહતી કાળ દરમિયાન ભારતીય શિક્ષણ પ્રણાલીના વિનાશની ચર્ચા કરી અને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણની આવશ્યકતા પર ભાર મૂક્યો. સ્વામીજીએ હિન્દુ સભ્યતાના જવાબદાર શાસન અને જનભાગીદારી આધારિત અભિગમ પર પણ ભાર મૂક્યો. હિન્દુ સભ્યતા જાહેર ભાગીદારી સાથે જવાબદાર શાસનની ભલામણ કરે છે અને શાસકો પ્રત્યે નિષ્ક્રિય સ્વીકૃતિની માનસિકતાને નકારે છે.

પુસ્તકનો બીજો ભાગ સભ્યતાના પુનર્જાગરણની રૂપરેખા આપે છે. જેમાં સ્ત્રીઓની સલામતી અને ગૌરવ, ધર્મ-આધારિત જાતિ અને વર્ણનો સાચો અર્થ સમજતો ભેદભાવ રહિત સમાજ, પ્રકૃતિ પ્રત્યે ઊંડો આદર અને ભારતની પવિત્ર ભૂમિ અને તેની સાંસ્કૃતિક એકતા પ્રત્યે આદર જેવા વિષયો પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે.

દિલ્હી યુનિવર્સિટીના કુલપતિ પ્રો. યોગેશ સિંહે જણાવ્યું હતું કે, સાચું શિક્ષણ જ્ઞાન અને બુદ્ધિનું સંતુલન છે. મજબૂત રાષ્ટ્ર માટે મજબૂત ટ્રેઝરી અને સંરક્ષણ તંત્ર જરૂરી છે. રાષ્ટ્રીય વાલ્મીકિ મંદિરના મુખ્ય પૂજારી સ્વામી કૃષ્ણશાહ વિદ્યાર્થીએ જણાવ્યું હતું કે આ પુસ્તકમાં આપણી ધાર્મિક વિચારસરણીનો સાર છે અને તે પરિવર્તનકારી ભૂમિકા ભજવશે.

RSS ના વડા ડૉ. મોહન ભાગવતે જણાવ્યું કે, ભૌતિક વિકાસના પશ્ચિમી મોડેલો નિષ્ફળ ગયા છે અને તેમણે અસંતોષ અને પર્યાવરણીય સંકટને જન્મ આપ્યો છે. તેમણે ભારતની સભ્યતા દ્રષ્ટિને "ત્રીજા માર્ગ" તરીકે રજૂ કરી - એક એવો માર્ગ જે ભૌતિક અને આધ્યાત્મિક સુખાકારીને સંતુલિત કરે છે. વિશ્વને માર્ગદર્શન આપતા પહેલા, હિન્દુઓએ પોતે 'ધ હિન્દુ મેનિફેસ્ટો'માં ઉલ્લેખિત સિદ્ધાંતોને પોતાના જીવનમાં સામેલ કરવા પડશે.

ડૉ. ભાગવતે યાદ અપાવ્યું કે, ઐતિહાસિક સમયગાળામાં, ભારતનો પ્રભાવ આક્રમકતા વિના ફેલાયો હતો, પરંતુ પાછળથી આત્મસંતુષ્ટિ અને સંકુચિત માનસિકતાને કારણે ધર્મના મૂલ્યોની અવગણના થઈ. તેમણે એ પણ ઉલ્લેખ કર્યો કે તાજેતરમાં ઉડુપીમાં ભેગા થયેલા સંતોએ પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે ધાર્મિક માન્યતામાં કોઈપણ પ્રકારનો ભેદભાવ સ્વીકાર્ય નથી. આ પુસ્તક ધર્મના સાચા સ્વભાવને ફરીથી જાગૃત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે - જે સાર્વત્રિક સત્યો અને આધ્યાત્મિક ચેતના પર આધારિત છે.

તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ધર્મ ફક્ત ધાર્મિક વિધિઓ નથી પરંતુ જીવનના સાર્વત્રિક સત્ય અને આધ્યાત્મિક ચેતનાનું જીવંત મૂર્ત સ્વરૂપ છે. ડૉ. ભાગવતે 'ધ હિન્દુ મેનિફેસ્ટો' ને હિન્દુઓ માટે એક અનિવાર્ય સંદર્ભ પુસ્તક ગણાવ્યું અને વિદ્વાનો, સંશોધકો અને સામાન્ય નાગરિકોને તેનો ગંભીરતાથી અભ્યાસ કરવા હાકલ કરી.