નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટે તાજેતરમાં ચુકાદો આપ્યો છે કે જ્યારે કોઈ જૂથ સામૂહિક બળાત્કાર કરવાના સામાન્ય ઈરાદાથી કાર્ય કરે છે, ત્યારે જો એક વ્યક્તિ દ્વારા પણ ઘૂસણખોરીનું કૃત્ય કરવામાં આવે તો તે સામેલ અન્ય તમામ લોકોને દોષિત ઠેરવવા માટે પૂરતું છે [રાજુ @ ઉમાકાંત વિ. મધ્ય પ્રદેશ રાજ્ય].
જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને કે.વી. વિશ્વનાથનની ખંડપીઠે જણાવ્યું હતું કે જ્યાં સુધી ગેંગના તમામ સભ્યો સામાન્ય ઈરાદાને આગળ વધારવા માટે કાર્ય કરે છે, ત્યાં સુધી તેઓ તમામ સામૂહિક બળાત્કાર માટે જવાબદાર રહેશે, ભલે ઘૂસણખોરીનું કૃત્ય ફક્ત એક જ વ્યક્તિ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હોય.
કોર્ટે 1 મેના પોતાના ચુકાદામાં નોંધ્યું હતું કે, "તે ખૂબ જ સ્પષ્ટ છે કે કલમ 376(2)(જી) હેઠળના ગેંગરેપના કેસમાં, ગેંગના એક વ્યક્તિનું કૃત્ય પણ તમામ સભ્યોને સજા માટે જવાબદાર ઠેરવવા માટે પૂરતું છે, જ્યાં સુધી તેઓ સામાન્ય ઈરાદાને આગળ વધારવા માટે કાર્ય કરે છે. વધુમાં, કલમ 376(2)(જી)ના આરોપમાં સામાન્ય ઈરાદો ગર્ભિત છે અને સામાન્ય ઈરાદાના અસ્તિત્વને દર્શાવવા માટે ફક્ત પુરાવાની જરૂર છે."
ખંડપીઠે 2004માં મધ્ય પ્રદેશમાં એક મહિલાના અપહરણ, ગેરકાયદેસર કેદ અને ગેંગરેપમાં ભાગ લેવાના આરોપી એક વ્યક્તિની સજાને યથાવત્ રાખતી વખતે આ અવલોકન કર્યું હતું.
આરોપીએ મધ્ય પ્રદેશ હાઈકોર્ટે IPC અને અનુસૂચિત જાતિઓ અને અનુસૂચિત જનજાતિઓ (અત્યાચાર નિવારણ) અધિનિયમ [SC/ST એક્ટ] હેઠળ તેની સજાને યથાવત્ રાખ્યા બાદ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરી હતી.
કોર્ટે કહ્યું હતું કે, "પીડિતાનું અપહરણ, તેણીની ગેરકાયદેસર કેદ, તેણીની જાતીય હુમલાનો ભોગ બનવા વિશેની જુબાની સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે કલમ 376(2)(જી)ના તત્વો સંપૂર્ણપણે આકર્ષાય છે," અને ઉમેર્યું હતું કે આરોપીઓએ મહિલા પર જાતીય હુમલો કરવા માટે એકસાથે અને સામાન્ય ઈરાદાથી કાર્ય કર્યું હતું.
જસ્ટિસ સંજય કરોલ અને જસ્ટિસ કે.વી. વિશ્વનાથન
આ કેસ જૂન 2004માં બન્યો હતો જ્યારે પીડિતા લગ્ન સમારોહમાંથી પરત ફરી રહી હતી ત્યારે તેનું અપહરણ કરવામાં આવ્યું હતું અને ત્યારબાદ તેને અનેક સ્થળોએ ગેરકાયદેસર રીતે કેદ કરવામાં આવી હતી.
તેણીના નિવેદન અનુસાર, બે પુરુષો - જાલંધર કોલ અને વર્તમાન અરજદાર રાજુ દ્વારા તેણી પર બળાત્કાર કરવામાં આવ્યો હતો.
સરકારી વકીલે મહિલા, તેના પિતા અને તપાસ અધિકારી સહિત તેર સાક્ષીઓ રજૂ કર્યા હતા. ટ્રાયલ કોર્ટે બંને પુરુષોને ગેંગરેપ, અપહરણ અને ગેરકાયદેસર કેદ માટે દોષિત ઠેરવ્યા હતા.
રાજુને આજીવન કેદની સજા ફટકારવામાં આવી હતી જ્યારે કોલને દસ વર્ષની કેદની સજા ફટકારવામાં આવી હતી.
ટ્રાયલ કોર્ટના આ નિર્ણયને બાદમાં હાઈકોર્ટે યથાવત્ રાખ્યો હતો, જેના કારણે રાજુએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરી હતી.
કોલે હાઈકોર્ટના ચુકાદા સામે અપીલ કરી નહોતી.
કોર્ટ સમક્ષનો એક મુદ્દો એ હતો કે પ્રથમ માહિતી રિપોર્ટ (FIR)માં ફક્ત જાલંધર દ્વારા બળાત્કારનો ઉલ્લેખ હતો અને રાજુ (સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ અરજદાર) દ્વારા નહીં, જો કે પીડિતાએ તેના નિવેદનો અને જુબાનીમાં સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે બંને આરોપીઓએ તેના પર ઘૂસણખોરી કરીને બળાત્કાર કર્યો હતો.
સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે અપહરણ અને ગેરકાયદેસર કેદમાં અરજદાર રાજુની ભૂમિકા સ્પષ્ટપણે સાબિત થઈ હતી અને પીડિતાએ પણ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે રાજુએ પણ તેના પર બળાત્કાર કર્યો હતો.
વધુમાં, જો એમ સ્વીકારવામાં આવે કે રાજુએ તેના પર ઘૂસણખોરી કરી નહોતી, તો પણ તે કાયદા અનુસાર ગેંગરેપ માટે જવાબદાર રહેશે.
કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે, "પ્રમોદ માહતો અને અન્ય વિ. બિહાર રાજ્ય (1989)ના કેસમાં, આ કોર્ટે ઠરાવ્યું હતું કે ગેંગરેપના વધતા જતા ખતરાનો અસરકારક રીતે સામનો કરવા માટે આ સ્પષ્ટતા દાખલ કરવામાં આવી છે અને આવી પરિસ્થિતિઓમાં, ફરિયાદી પક્ષે દરેક આરોપી દ્વારા પીડિતા પર અથવા એક કરતાં વધુ પીડિતા હોય તો દરેક પીડિતા પર સંપૂર્ણ બળાત્કારના કૃત્યનો નક્કર પુરાવો રજૂ કરવાની જરૂર નથી."
આ કેસમાં, ઘટનાક્રમથી સ્પષ્ટ છે તેમ, પીડિતાનું અપહરણ, તેણીની ગેરકાયદેસર કેદ, તેણીની જાતીય હુમલાનો ભોગ બનવા વિશેની જુબાની સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે કલમ 376(2)(જી)ના તત્વો સંપૂર્ણપણે આકર્ષાય છે અને અરજદાર (રાજુ)એ જાલંધર કોલ સાથે મળીને અને પીડિતા પર જાતીય હુમલો કરવાના સામાન્ય ઈરાદાથી કાર્ય કર્યું હતું, એમ કોર્ટે નિષ્કર્ષ કાઢ્યો હતો.
આમ, તેણે ગેંગરેપમાં સંયુક્ત જવાબદારીના સિદ્ધાંતને ફરીથી પુષ્ટિ આપી હતી, નોંધ્યું હતું કે આ ગુનો સામાન્ય ઈરાદા પર આધારિત છે અને સ્ત્રી પાસેથી એક સાથે અનેક વ્યક્તિઓને સંમતિ આપવાની અપેક્ષા રાખી શકાય નહીં.
કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે પીડિતાના બંને આરોપીઓ દ્વારા બળાત્કારના સ્પષ્ટ નિવેદનો હોવા છતાં, ખંડપીઠે ગેંગરેપના ઉપરોક્ત પાસાને ફક્ત એટલા માટે સમજાવવાનું પસંદ કર્યું કારણ કે આરોપી રાજુએ દલીલ કરી હતી કે બળાત્કારના જાતીય હુમલામાં તેની ભૂમિકાનો FIRમાં ખાસ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો નથી.
આમ, તેણે રાજુની ગેંગરેપ માટેની સજાને યથાવત્ રાખી હતી.
જો કે, કોર્ટે પીડિતાની જાતિના આધારે હુમલો કરવામાં આવ્યો હોવાના પુરાવાના અભાવને ટાંકીને SC/ST એક્ટની કલમ 3(2)(v) હેઠળ રાજુની સજાને રદ કરી હતી.
પતન જમાલ વલી વિ. આંધ્ર પ્રદેશ રાજ્યના પોતાના ચુકાદાનો ઉલ્લેખ કરતાં ખંડપીઠે જણાવ્યું હતું કે ગુના અને જાતિની ઓળખ વચ્ચે સ્પષ્ટ કારણભૂત સંબંધ હોવો જોઈએ, જે આ કેસમાં ખૂટે છે.
કોર્ટે એવો પણ ચુકાદો આપ્યો હતો કે પીડિતાની શરૂઆતની ફરિયાદ અને તેના પછીના નિવેદનમાંની વિસંગતતાઓ તેની એકંદર વિશ્વસનીયતાને ઓછી કરતી નથી.
કોર્ટે કહ્યું હતું કે, "પુરાવામાં નાની વિસંગતતાઓ ફરિયાદીની નક્કર જુબાનીને ઓછી કરતી નથી," અને ઉમેર્યું હતું કે તેણીના વર્ણનથી વિશ્વાસ પ્રેરિત થાય છે અને તેને સમર્થનની જરૂર વિના તેના પર વિશ્વાસ કરી શકાય છે.
ખંડપીઠે આક્રમક તબીબી પ્રક્રિયાઓના સતત ઉપયોગ અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી, કારણ કે તેણે નોંધ્યું હતું કે પીડિતાને ટુ-ફિંગર ટેસ્ટમાંથી પસાર થવું પડ્યું હતું.
તેણે પુનરાવર્તિત કર્યું હતું કે આ પ્રથા "અમાનવીય અને અપમાનજનક" છે.
કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે, "સ્ત્રીનો જાતીય ઇતિહાસ સંપૂર્ણપણે અપ્રસ્તુત છે... એ સૂચવવું પિતૃસત્તાક અને જાતિવાદી છે કે સ્ત્રી જાતીય રીતે સક્રિય હોવાના કારણે તેના પર વિશ્વાસ કરી શકાય નહીં."
અંતે, સહ-આરોપી જાલંધર કોલને સમાન ગુના માટે 10 વર્ષની સજા ફટકારવામાં આવી હતી તે ધ્યાનમાં લેતા, કોર્ટે રાજુની આજીવન કેદની સજા ઘટાડીને 10 વર્ષની સખત કેદ કરી હતી, જ્યારે IPCની કલમ 366 (સ્ત્રીને લગ્ન માટે મજબૂર કરવાના ઇરાદે અપહરણ), 342 (ગેરકાયદેસર કેદની સજા) અને 376 (ગેંગરેપ) હેઠળની તેની સજા યથાવત્ રાખવામાં આવી હતી.
અરજદારનું પ્રતિનિધિત્વ વકીલ સુશીલ તોમર, વિષ્ણુ કાંત, હર્ષિતા વર્મા, અવિનાશ તિવારી અને સંજીવ મલ્હોત્રા દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.
જ્યારે પ્રતિવાદીનું પ્રતિનિધિત્વ વકીલ મૃણાલ ગોપાલ એલ્કર, સાર્થક રાયજાદા, મુકેશ કુમાર વર્મા, આદિત્ય ચૌધરી અને છવી ખંડેલવાલ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.