નવી દિલ્હી: સામાન્ય રીતે કોઈપણ દેશની સેના ધાર્મિક માન્યતાઓથી દૂર રહે છે. એક વ્યાવસાયિક સેનાનું સ્વરૂપ બિનસાંપ્રદાયિક હોય છે. પરંતુ પાકિસ્તાની સેના સાથે મામલો કંઈક અલગ છે. પાકિસ્તાની સેનામાં ધર્મ મહત્વપૂર્ણ છે અને તેમને તેનું પાલન કરવાનું શીખવવામાં આવે છે. ધાર્મિક શિક્ષણ પાકિસ્તાની સેનાનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે, જે સૈનિકોને ઇસ્લામી મૂલ્યો અને સિદ્ધાંતોથી પરિચિત કરાવે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે પાકિસ્તાની સેનાના ધાર્મિક શિક્ષણ પાછળ ભારતમાં જન્મેલા એક વ્યક્તિનો હાથ છે. તેમની લખેલી પુસ્તકોથી જ પાકિસ્તાની સેનાને ધાર્મિક શિક્ષણ આપવામાં આવે છે. આ કોઈ બીજું નહીં પરંતુ પ્રખ્યાત ઇસ્લામિક વિદ્વાન મૌલાના અબુલ આલા મૌદૂદી છે. તેઓ જમાત ઉલ ઇસ્લામીના સ્થાપક પણ હતા. ભાગલા બાદ તેઓ પાકિસ્તાન ચાલ્યા ગયા હતા.
મૌલાના અબુલ આલા મૌદૂદીનો જન્મ 1903માં તે સમયના હૈદરાબાદ રજવાડાના ઔરંગાબાદમાં એક ખાનદાન પરિવારમાં થયો હતો. ભાગલા પહેલાં 1941માં તેમણે લાહોરમાં ‘જમાત-એ-ઇસ્લામી’ નામની સંસ્થાની સ્થાપના ખુદાની સલ્તનત સ્થાપિત કરવાના ઇરાદાથી કરી હતી. એક સમયે જમાત-એ-ઇસ્લામીને એશિયાના સૌથી પ્રભાવશાળી ઇસ્લામી સંગઠનોમાં સામેલ કરવામાં આવતું હતું. તેની પ્રેરણા તેમને મુસ્લિમ બ્રધરહુડથી મળી, જેની સ્થાપના 1928માં કરવામાં આવી હતી. અબુલ આલા મૌદૂદી ભારત-પાકિસ્તાન વિભાજનના વિરોધી હતા. પરંતુ બ્રિટિશ હુકુમતથી આઝાદી મળ્યા અને દેશનું વિભાજન થયા બાદ તેઓ પાકિસ્તાન ચાલ્યા ગયા. અબુલ આલા મૌદૂદીને એવા કટ્ટરવાદી ઇસ્લામિક વિદ્વાન માનવામાં આવે છે, જેમનાથી આતંકવાદી સંગઠન આઈએસ એટલે કે ઇસ્લામિક સ્ટેટ પણ પ્રભાવિત રહ્યું છે.
ઇસ્લામી શિક્ષણ તરફ હતો ઝોક
મૌલાના અબુલ આલા મૌદૂદીના બાળપણમાં તેમના માટે ઘરે જ પરંપરાગત ઇસ્લામી શિક્ષણની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. તે જ સમયે તેઓ તારિકા એટલે કે મુસ્લિમ આધ્યાત્મિક માર્ગ પર ચાલવા લાગ્યા. મૌદૂદીએ 11 વર્ષની ઉંમરે મદરેસામાં ભણવાનું શરૂ કર્યું. જો કે બાદમાં અબુલ આલા મૌદૂદીના પિતાએ તેમનું એંગ્લો-મોહમ્મડન ઓરિએન્ટલ કોલેજમાં દાખલો કરાવ્યો હતો, જેની સ્થાપના સૈયદ અહમદ ખાને 1875માં મુસલમાનોમાં આધુનિકતાવાદી વિચારોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કરી હતી. આ જ કોલેજ આગળ જતાં અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી બની. પરંતુ પરિવાર તેમને પરંપરાગત શિક્ષણ અપાવવાના પક્ષમાં હતો. તેથી તેમને અલીગઢથી પાછા બોલાવી લેવામાં આવ્યા.
24 વર્ષની ઉંમરે લખી પહેલી કિતાબ
અબુલ આલા મૌદૂદી જ્યારે માત્ર 24 વર્ષના હતા ત્યારે તેમણે પોતાની પહેલી કિતાબ ‘અલ-જિહાદ ફિલ ઇસ્લામ’ લખી. ત્યારબાદ મૌદૂદીએ ફિલસૂફી, મુસ્લિમ ન્યાયશાસ્ત્ર, ઇતિહાસ, અર્થશાસ્ત્ર, સમાજશાસ્ત્ર અને ધર્મશાસ્ત્ર સહિતના વિષયો પર લખ્યું. તેઓ પોતાની આ થીસિસ માટે સૌથી વધુ જાણીતા છે કે માત્ર ઈશ્વર જ સાર્વભૌમ છે, ન કે માનવ શાસક. આ દુનિયામાં રાજકીય શક્તિ શરીયત (ઇસ્લામી કાનૂની અને નૈતિક સંહિતા)ના ઈશ્વરીય સિદ્ધાંતોને લાગુ કરવા માટે છે. કારણ કે બધા મુસલમાનો ઈશ્વર સાથે એક જ સંબંધ ધરાવે છે, તેથી મૌદૂદી અનુસાર રાજ્ય એવું હોવું જોઈએ જ્યાં ‘ઈશ્વરીય લોકશાહી’ હોય.
દેશમાં ઇસ્લામી કાયદાના હતા પક્ષધર
મૌલાના અબુલ આલા મૌદૂદી ઇસ્લામી કાયદાના પક્ષધર હતા. તેથી તેમણે તેને પાકિસ્તાનમાં લાગુ કરવાની ખૂબ વકીલાત કરી. પોતાની વિચારધારાના કારણે પાકિસ્તાનમાં તેમને ઘણી વખત ધરપકડ કરીને જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યા. પહેલી વખત ત્રણ વર્ષ અને બીજી વખત બે વર્ષ તેઓ પાકિસ્તાનની વિવિધ જેલોમાં કેદ રહ્યા. 1953માં તેમને એક લશ્કરી અદાલતે ફાંસીની સજા પણ સંભળાવી હતી, જે બાદમાં આજીવન કેદમાં બદલાઈ ગઈ. મુસલમાનોના સૌથી પવિત્ર ધાર્મિક ગ્રંથ કુરાન શરીફ પર તેમણે ત્રણ દાયકા સુધી કામ કર્યું અને 1972માં તફહીમ-ઉલ-કુરાન પૂર્ણ કર્યું. 1979માં સારવાર માટે તેઓ અમેરિકા ગયા હતા અને ત્યાં જ તેમનું મૃત્યુ થયું. તેમને લાહોર લાવીને દફનાવવામાં આવ્યા. મૌદૂદીએ પોતાના જીવનમાં 70થી વધુ પુસ્તકો લખ્યાં અને એક હજારથી વધુ લેક્ચર આપ્યા. ઇસ્લામિક કટ્ટરવાદીઓ પર તેમના ભાષણોનો ખાસ પ્રભાવ રહેતો હતો.
ભાગલા બાદ વહેંચાઈ ગયું જમાત
જે ‘જમાત-એ-ઇસ્લામી’ની અબુલ આલા મૌદૂદીએ રચના કરી હતી તે 1947માં ભાગલા બાદ ભારત અને પાકિસ્તાનમાં અલગ-અલગ સંગઠનોમાં વહેંચાઈ ગયું. એક જૂથનું નામ જમાત-એ-ઇસ્લામી પાકિસ્તાન અને બીજાનું જમાત-એ-ઇસ્લામી હિંદ થઈ ગયું. જમાત-એ-ઇસ્લામી હિંદની સ્થાપના 1948માં કરવામાં આવી હતી. જમાત-એ-ઇસ્લામી પાકિસ્તાને પાકિસ્તાનના તૂટવા અને અલગ બાંગ્લાદેશ બનવાનો સખત વિરોધ કર્યો હતો. 1971માં બાંગ્લાદેશના સ્વતંત્રતા આંદોલનમાં આ સંગઠને પાકિસ્તાનનો સાથ આપ્યો હતો. બાદમાં તે બાંગ્લાદેશમાં ઇસ્લામીકરણના પ્રયાસમાં લાગી ગયું અને ત્યાં પણ એક સક્રિય સંગઠન તરીકે ઉભરી આવ્યું.
નરસંહાર માટે જવાબદાર છે જમાત
અહીં એક વાત એ પણ ધ્યાન રાખવા જેવી છે કે જમાત-એ-ઇસ્લામી 1971ના યુદ્ધ દરમિયાન હિન્દુઓ અને બાંગ્લા ભાષી મુસલમાનોના નરસંહાર માટે જવાબદાર હતું. જમાત-એ-ઇસ્લામીની બાંગ્લાદેશી શાખાએ રજાકાર, અલ-બદ્ર, અલ-શમ્સ અને શાંતિ સમિતિ જેવા પાકિસ્તાની સેનાના સહાયક દળોની રચનામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. આ બધાએ બાંગ્લા સ્વતંત્રતા સેનાનીઓ, ખાસ કરીને હિન્દુઓ વિરુદ્ધ અત્યાચારોમાં સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. જમાત-એ-ઇસ્લામી અને પાકિસ્તાની સેનાઓ દ્વારા હજારો હિન્દુ પુરુષો, મહિલાઓ અને બાળકોની હત્યા કરવામાં આવી હતી. જ્યારે મોટી સંખ્યામાં હિન્દુ છોકરીઓ અને મહિલાઓ સાથે રેપ કરવામાં આવ્યો હતો.
પાકિસ્તાનમાં આતંકવાદીઓ સાથે રહ્યા સંબંધ
પાકિસ્તાન બન્યા બાદ શરૂઆતના કેટલાક વર્ષોમાં જમાત-એ-ઇસ્લામી ગંભીર સરકારી દમનનો શિકાર બન્યું હતું. પરંતુ જ્યારે જનરલ મુહમ્મદ ઝિયા-ઉલ-હક (રાષ્ટ્રપતિ 16 સપ્ટેમ્બર 1978થી 17 ઓગસ્ટ 1988)એ પાકિસ્તાનની બાગડોર સંભાળી તો જમાત-એ-ઇસ્લામીની સ્થિતિમાં સુધારો થયો. તે દરમિયાન તેને સરકારની વૈચારિક અને રાજકીય શાખા તરીકે જોવામાં આવતું હતું. જનરલ ઝિયા ઉલ હકના શાસનકાળમાં સંગઠનના સભ્યો પાસે ઘણી વખત માહિતી અને પ્રસારણ વિભાગ ઉપરાંત ઘણા અન્ય મહત્વપૂર્ણ કેબિનેટ મંત્રાલયો રહ્યા. એવું કહેવાય છે કે જમાતના પાકિસ્તાનના ઘણા પ્રતિબંધિત સંગઠનો સાથે ગાઢ સંબંધ હતા. સૌથી નોંધપાત્ર સંબંધ તહરીક-એ-નફાઝ-એ-શરિયત-એ-મોહમ્મદી સાથે હતો. આ ઉગ્રવાદી સંગઠન જમાત-એ-ઇસ્લામીની એક શાખા તરીકે વિકસ્યું. તેની સ્થાપના 1992માં સૂફી મુહમ્મદે કરી હતી.
ઇસ્લામી રાષ્ટ્ર બનાવવા માટે કર્યું પ્રેરિત
ભારત વિભાજન બાદ અબુલ આલા મૌદૂદી અને તેમના અનુયાયીઓએ પોતાનું ધ્યાન ઇસ્લામના રાજકીયકરણ પર કેન્દ્રિત કરી દીધું. તેમણે પાકિસ્તાનને એક ઇસ્લામિક રાજ્ય બનાવવા માટે પોતાના પક્ષમાં સમર્થન ઊભું કર્યું. એવું માનવામાં આવે છે કે તેમણે જનરલ મુહમ્મદ ઝિયા-ઉલ-હકને પાકિસ્તાનને ઇસ્લામી રાષ્ટ્ર બનાવવા માટે પ્રેરિત કરવાનું કામ કર્યું. જનરલ ઝિયા ઉલ હકે ન્યાયતંત્ર અને સિવિલ સેવામાં જમાત-એ-ઇસ્લામીના હજારો સભ્યો અને સહાનુભૂતિ ધરાવનારાઓને નોકરી આપવાનું કામ કર્યું હતું, જેથી જમાતની વિચારધારાને મજબૂત કરી શકાય. તે જ દરમિયાન પાકિસ્તાની સેનાને પણ ઇસ્લામ સાથે જોડવાનું કામ કરવામાં આવ્યું. અબુલ આલા મૌદૂદીને 1979માં ઇસ્લામની સેવા માટે સાઉદી અરેબિયાનો શાહ ફૈસલ આંતરરાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.