7 મે, 2025 ના રોજ, ભારતીય સશસ્ત્ર દળોએ પાકિસ્તાન કબજા હેઠળના કાશ્મીર અને પાકિસ્તાનમાં આતંકવાદી લોન્ચ પેડ્સ પર મિસાઇલ હવાઈ હુમલો કર્યો. પાકિસ્તાન સ્થિત આતંકવાદીઓએ જમ્મુ અને કાશ્મીરના પહેલગામમાં પ્રવાસીઓ પર હુમલો કર્યાના થોડા દિવસો પછી આ હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં 26 લોકો માર્યા ગયા હતા. સંરક્ષણ મંત્રાલયે આ કાર્યવાહીને "સીમાપાર આતંકવાદી માળખાને લક્ષ્ય બનાવતી ચોક્કસ અને મર્યાદિત કાર્યવાહી" ગણાવી હતી. ઓપરેશન સિંદૂર નામનું આ નવીનતમ ઓપરેશન, સરહદપાર ઉશ્કેરણી સામે લક્ષિત ભારતીય લશ્કરી પ્રતિક્રિયાઓના વ્યાપક પેટર્નનો એક ભાગ છે. દાયકાઓથી, ભારતે પાકિસ્તાન તરફથી આતંકવાદી હુમલાઓ અથવા લશ્કરી ધમકીઓના જવાબમાં આવા અનેક ઓપરેશન્સ - ગુપ્ત, જાહેર અને વ્યૂહાત્મક - હાથ ધર્યા છે.

પાકિસ્તાન સામેના મુખ્ય ભારતીય લશ્કરી ઓપરેશન્સની યાદી અહીં આપેલી છે, જે ઉલટા કાલક્રમિક ક્રમમાં રજૂ કરવામાં આવી છે:

૨૦૨૫: પહેલગામ હત્યાકાંડ પછી ઓપરેશન સિંદૂર
૪ મે, ૨૦૨૫ ના રોજ, આતંકવાદીઓએ પહેલગામમાં અનેક પ્રવાસી બસો પર ગોળીબાર કર્યો, જેમાં ૨૬ લોકો માર્યા ગયા અને ૪૦ થી વધુ ઘાયલ થયા. ૭ મેના રોજ, ભારતે ઓપરેશન સિંદૂર શરૂ કર્યું, જે પાકિસ્તાન કબજા હેઠળના કાશ્મીરમાં આતંકવાદી માળખાને લક્ષ્ય બનાવતું હવાઈ હુમલો હતું. સંરક્ષણ મંત્રાલયે કહ્યું કે આ હુમલો "માપાયેલ અને જરૂરી" હતો અને તેનો હેતુ નજીકના જોખમોને નિષ્ક્રિય કરવાનો હતો.

૨૦૧૯: પુલવામા બોમ્બ વિસ્ફોટ પછી બાલાકોટ હવાઈ હુમલો
૧૪ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૯ ના રોજ, પુલવામામાં એક આત્મઘાતી હુમલાખોરે ૪૦ CRPF જવાનોને મારી નાખ્યા. જૈશ-એ-મોહમ્મદએ જવાબદારી સ્વીકારી. ૨૬ ફેબ્રુઆરીના રોજ, ભારતીય વાયુસેનાએ બાલાકોટ પર હવાઈ હુમલો કર્યો, જેને તે એક મુખ્ય આતંકવાદી તાલીમ શિબિર કહે છે તેને લક્ષ્ય બનાવ્યું. “ભારતે બાલાકોટમાં જૈશ-એ-મોહમ્મદના સૌથી મોટા તાલીમ શિબિર પર હુમલો કર્યો,” વિદેશ સચિવે કહ્યું.

2016: ઉરી હુમલા પછી સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક
18 સપ્ટેમ્બર, 2016 ના રોજ, ઉરીમાં આતંકવાદીઓએ ભારતીય સૈન્ય શિબિર પર હુમલો કર્યો, જેમાં 19 સૈનિકો માર્યા ગયા. દસ દિવસ પછી, ભારતીય વિશેષ દળોએ LoC પાર કરીને આતંકવાદી લોન્ચ પેડ્સને નિશાન બનાવીને સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક કરી. “ઘૂસણખોરીને રોકવા માટે અમે ગઈકાલે રાત્રે આમાંના ઘણા લોન્ચ પેડ્સ પર સર્જિકલ સ્ટ્રાઈક કરી,” લશ્કરી કામગીરીના મહાનિર્દેશકે જણાવ્યું.

1999: કારગિલ સંઘર્ષ દરમિયાન ઓપરેશન વિજય
મે 1999 માં, પાકિસ્તાની સૈનિકો અને આતંકવાદીઓએ જમ્મુ અને કાશ્મીરના કારગિલ સેક્ટરમાં ભારતીય લશ્કરી ચોકીઓ પર કબજો કર્યો. ભારતે ઓપરેશન વિજય શરૂ કર્યું, જે સ્થાનો ફરીથી કબજે કરવા માટે લશ્કરી કાર્યવાહી હતી. ભારતીય વાયુસેનાએ ઓપરેશન સફેદ સાગર હેઠળ આક્રમણને ટેકો આપ્યો. જુલાઈ 1999 સુધીમાં, ભારતે પ્રદેશ પર ફરીથી નિયંત્રણ મેળવ્યું.

૧૯૮૪: સિયાચીનમાં ઓપરેશન મેઘદૂત
એપ્રિલ ૧૯૮૪માં, ભારતે પાકિસ્તાનની શંકાસ્પદ ચાલ પહેલા લદ્દાખમાં સિયાચીન ગ્લેશિયર પર મુખ્ય સ્થાનો પર કબજો મેળવવા માટે ઓપરેશન મેઘદૂત શરૂ કર્યું. ભારતીય સૈનિકોએ સાલ્ટોરો રિજ પર નિયંત્રણ મેળવ્યું, જેનાથી આ પ્રદેશમાં ભારતની કાયમી હાજરી સ્થાપિત થઈ. આ ઓપરેશનથી ભારતને ઊંચાઈવાળા યુદ્ધક્ષેત્રમાં વ્યૂહાત્મક ધાર મળી, જે આજે પણ ચાલુ છે.

૧૯૭૧: ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન ઓપરેશન ટ્રાઇડેન્ટ
૪ ડિસેમ્બર, ૧૯૭૧ના રોજ, ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન, ભારતીય નૌકાદળે કરાચી બંદરને નિશાન બનાવીને ઓપરેશન ટ્રાઇડેન્ટ હાથ ધર્યું. ભારતીય મિસાઇલ બોટોએ પાકિસ્તાની નૌકાદળની સંપત્તિ અને બળતણ ભંડારનો નાશ કર્યો. આ હુમલાથી યુદ્ધ દરમિયાન ભારતને નૌકાદળની શ્રેષ્ઠતા મળી, જે બાંગ્લાદેશની રચના સાથે સમાપ્ત થયું.

૧૯૬૫: પાકિસ્તાનના ઓપરેશન જિબ્રાલ્ટર પર ભારતનો પ્રતિભાવ
ઓગસ્ટ ૧૯૬૫માં, પાકિસ્તાને ઓપરેશન જિબ્રાલ્ટર શરૂ કર્યું, જે બળવો શરૂ કરવા માટે સશસ્ત્ર કર્મચારીઓ સાથે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં ઘૂસણખોરી કરવાનું એક ગુપ્ત મિશન હતું. ભારતે સંપૂર્ણ લશ્કરી કાર્યવાહીનો જવાબ આપ્યો, જેના કારણે બીજું ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ થયું. આ સંઘર્ષનો અંત સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા આદેશિત યુદ્ધવિરામ અને જાન્યુઆરી ૧૯૬૬માં તાશ્કંદ કરાર પર હસ્તાક્ષર સાથે થયો.

૧૯૪૭–૪૮: જમ્મુ અને કાશ્મીર પર ભારતનું પાકિસ્તાન સાથેનું પ્રથમ યુદ્ધ
સ્વતંત્રતા પછી તરત જ, ઓક્ટોબર ૧૯૪૭માં, પાકિસ્તાન સમર્થિત આદિવાસી લશ્કરોએ જમ્મુ અને કાશ્મીરના રજવાડા પર આક્રમણ કર્યું. મહારાજાએ ભારતમાં જોડાવા માટે જોડાણના દસ્તાવેજ પર હસ્તાક્ષર કર્યા. ભારતીય સૈનિકોને રાજ્યના રક્ષણ માટે એરલિફ્ટ કરવામાં આવ્યા. આ પ્રથમ ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધની શરૂઆત હતી. આ લડાઈ ૧૯૪૮ સુધી ચાલી, જ્યારે સંયુક્ત રાષ્ટ્રે હસ્તક્ષેપ કર્યો, જેના કારણે યુદ્ધવિરામ થયો. ભારતે જમ્મુ અને કાશ્મીરનો બે તૃતીયાંશ ભાગ જાળવી રાખ્યો, જ્યારે પાકિસ્તાને બાકીના ભાગ પર નિયંત્રણ મેળવ્યું, જે હવે પાકિસ્તાન-અધિકૃત કાશ્મીર તરીકે ઓળખાય છે.

પ્રતિક્રિયાનો સ્પષ્ટ દાખલો
પાકિસ્તાન સામે ભારતની લશ્કરી કાર્યવાહી ઘણીવાર આતંકવાદી હુમલાઓ અથવા સુરક્ષા પડકારો પછી થઈ છે. આ કામગીરી મર્યાદિત રહી છે પરંતુ મજબૂત નિવારક સંકેતો મોકલ્યા છે.