7 મે 2025: ભારતીય સશસ્ત્ર દળો દ્વારા ઓપરેશન સિંદૂરના લક્ષ્યોમાં એક નામ સ્પષ્ટપણે ઉભરી આવે છે: મુરિદકે આતંકવાદી જૂથ લશ્કર-એ-તૈયબા (LeT) નું મુખ્ય મથક દાયકાઓથી આતંકનું નર્સરી બન્યું છે, જે બાળકો તેમજ યુવાનોને આતંકવાદીઓ તરીકે ઉછેરતું હતું જેઓ ભારતમાં ઘૂસીને આતંકવાદી હુમલાઓને અંજામ આપશે. દેખીતી રીતે, મુરિદકે મદરેસાના નામથી ઓળખાતું મરકઝ એક ધાર્મિક ઉપદેશ કેન્દ્ર તેમજ એક સખાવતી સંસ્થા છે પરંતુ તેની પ્રવૃત્તિઓ આતંકવાદી તાલીમ સુવિધા માટેનો એક મોરચો છે. લશ્કર-એ-તૈયબાના સુપ્રીમો હાફિઝ સઈદના મુખ્ય મથક, મુરિદકે મદરેસાના અલ કાયદાના આતંકવાદી ઓસામા બિન લાદેન અને 26/11 મુંબઈ હુમલા સહિત ભારતમાં થયેલા અનેક મોટા આતંકવાદી હુમલાઓ સાથે સંબંધો રહ્યા છે.

હાફિઝ મુહમ્મદ સઈદ લશ્કર-એ-તૈયબાના સ્થાપક અને નેતા છે અને મુરિદકે મરકઝની સ્થાપના અને સંચાલન પાછળનું પ્રેરક બળ છે. તેમનું નેતૃત્વ સંગઠનની વિચારધારા અને કાર્યકારી વ્યૂહરચનાઓને આકાર આપવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવ્યું છે. તેમના માર્ગદર્શન હેઠળ, મરકઝ લશ્કર-એ-તૈયબાની પ્રવૃત્તિઓ માટે એક કેન્દ્રિય કેન્દ્ર તરીકે વિકસિત થયું છે, જે તાલીમ, ભરતી અને આયોજન માટેના આધાર તરીકે સેવા આપે છે. સઈદનો પ્રભાવ મરકઝથી આગળ વધે છે, વિવિધ સંગઠનો અને પહેલોમાં તેમની સંડોવણી સાથે જેહાદી વિચારધારાઓને પ્રોત્સાહન આપે છે. તેમનું નેતૃત્વ લશ્કર-એ-તૈયબાના વિકાસ અને વિસ્તરણમાં મુખ્ય પરિબળ રહ્યું છે, જે સંગઠનની કામગીરીના મુખ્ય કેન્દ્ર તરીકે મુરિદકે મરકઝની સ્થિતિને મજબૂત બનાવે છે.

મુરિદકે મરકઝ કેવી રીતે ઉભરી આવ્યું અને આતંકવાદી સંસ્થામાં કેવી રીતે વિકસ્યું
મુરિદકે મરકઝ, જેને સત્તાવાર રીતે મરકઝ-એ-તૈયબા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેની સ્થાપના 1988 માં લશ્કર-એ-તોયબાના સહ-સ્થાપક સઈદ અને તેના સહયોગીઓ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. પાકિસ્તાનના પંજાબ પ્રાંતમાં લાહોરથી આશરે 30 કિલોમીટર ઉત્તરમાં સ્થિત, આ સંકુલ 200 એકરથી વધુ વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે અને લશ્કર-એ-તોયબાના ઓપરેશન્સ માટે કેન્દ્રીય કેન્દ્ર તરીકે સેવા આપે છે. તે લશ્કર-એ-તોયબાના ફ્રન્ટ સંગઠન જમાત-ઉદ-દાવા (JuD) ના મુખ્ય મથક તરીકે કાર્ય કરે છે.

મુરિદકે મરકઝની સ્થાપના જેહાદી પ્રવૃત્તિઓ માટે એક માળખાગત અને ટકાઉ આધાર બનાવવા માટેની વ્યાપક વ્યૂહરચનાનો એક ભાગ હતી. આ સુવિધા બહુવિધ હેતુઓ પૂરા કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી હતી: આતંકવાદીઓ માટે તાલીમ ભૂમિ, વૈચારિક શિક્ષણ માટેનું કેન્દ્ર અને ખાસ કરીને કાશ્મીર ક્ષેત્રમાં ભારતને લક્ષ્ય બનાવતી કામગીરી માટે લોજિસ્ટિકલ આધાર તરીકે. આ સંકુલમાં મદરેસા, હોસ્પિટલો, બજારો, રહેઠાણો, માછલીના ખેતરો અને કૃષિ ક્ષેત્રોનો સમાવેશ થાય છે, જે તેના રહેવાસીઓ માટે આત્મનિર્ભર વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.

મરકઝમાં એક આધુનિક દેખાતી, કોમ્પ્યુટરાઈઝ્ડ ધાર્મિક યુનિવર્સિટી પણ છે, જેમાં પાંચ સંબંધિત સંસ્થાઓ છે. આઠ થી વીસ વર્ષની વયના કેન્દ્રના વિદ્યાર્થીઓને તાલીમ આપવા માટે ઓછામાં ઓછા બે ડઝન ઘોડાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. અહેવાલો અનુસાર, લશ્કરી ગણવેશમાં સજ્જ આ વિદ્યાર્થીઓને શૂટિંગ અને તરવાની ફરજિયાત તાલીમ આપવામાં આવે છે. હકીકતમાં, તેઓ પરિપક્વ ન થાય ત્યાં સુધી કાંટાળા પરિઘને પાર કરવાની મંજૂરી નથી.

વર્ષો દરમિયાન, મુરીદકે મરકઝ એક વિશાળ સંકુલમાં વિકસિત થયું જે ફક્ત આતંકવાદીઓ માટે તાલીમ સ્થળ તરીકે જ નહીં પરંતુ વૈચારિક શિક્ષણ માટે કેન્દ્ર તરીકે પણ સેવા આપતું હતું. આ સુવિધા ખાસ કરીને કાશ્મીર ક્ષેત્રમાં જેહાદી પ્રવૃત્તિઓ માટે વ્યક્તિઓની ભરતી અને તાલીમ આપવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. મરકઝનો પ્રભાવ તેની ભૌતિક સીમાઓથી આગળ વધે છે, જેમાં સંલગ્ન સંસ્થાઓ અને વ્યક્તિઓનું નેટવર્ક પાકિસ્તાન અને અન્ય પ્રદેશોમાં ફેલાયેલું છે.

૮૨ એકરમાં ફેલાયેલા મરકઝ સંકુલમાં એક મદરેસા, બજાર, આતંકવાદી સંગઠનો માટે રહેણાંક વિસ્તાર, રમતગમત સુવિધા, માછલી ફાર્મ અને કૃષિ ક્ષેત્રનો સમાવેશ થાય છે. આ સંકુલમાં શસ્ત્રો અને શારીરિક તાલીમ સુવિધા, તેમજ પાકિસ્તાન અને વિદેશ બંનેમાંથી આતંકવાદી સંગઠનો માટે દાવા અને કટ્ટરપંથીકરણ/પ્રેરણા માટે સુવિધાઓ હતી. મરકઝમાં સ્થિત સુફા એકેડેમી, જે પુરુષ કાર્યકરો માટે ધાર્મિક શિક્ષણ અને મહિલાઓ માટે એક અલગ સુફા શિક્ષણ કેન્દ્ર પૂરું પાડે છે. આ વિદ્યાર્થીઓને સશસ્ત્ર જેહાદમાં જોડાવા માટે પ્રેરિત કરવા માટે ઉભરતા મેદાન તરીકે સેવા આપે છે. તેની તુલના આતંકવાદી ફેક્ટરી સાથે કરી શકાય છે. આ મરકઝ વાર્ષિક ધોરણે લશ્કર-એ-તોઇબા માટે આતંકવાદી સંગઠનોને વિકસાવવામાં આ મરકઝની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડીને વિવિધ અભ્યાસક્રમોમાં લગભગ ૧,૦૦૦ વિદ્યાર્થીઓને નોંધણી કરાવે છે.

મુરીદકે મરકઝનો વિકાસ નોંધપાત્ર નાણાકીય સહાય દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં પંજાબ પ્રાંતીય સરકાર તરફથી ફાળવણીનો સમાવેશ થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, નાણાકીય વર્ષ 2013-14 માં, પંજાબ સરકારે પ્રતિબંધિત ચેરિટી, જમાત-ઉદ-દાવા દ્વારા સંચાલિત સુવિધાઓ માટે $620,000 ફાળવ્યા હતા, જે મરકઝ-એ-તૈયબાનું સંચાલન કરે છે. આવા નાણાકીય બેકાબુ રાજાએ મરકઝને તેના માળખાગત સુવિધાઓ અને પ્રવૃત્તિઓનો વિસ્તાર કરવામાં સક્ષમ બનાવ્યું છે, જેનાથી લશ્કર-એ-તોયબાની કામગીરીમાં તેની ભૂમિકા વધુ મજબૂત બની છે.

2002 માં કાશ્મીર હેરાલ્ડમાં પ્રકાશિત એક અહેવાલમાં મુરિદકે મદરેસાના વાતાવરણનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું હતું: "પ્રોફેસર માટે અપમાનજનક હોય તેવી તમામ જીવંત વસ્તુઓની ફોટોગ્રાફી પર સખત પ્રતિબંધ છે. મરકઝ દાવા વલ ઇર્શાદ ફોટો કેમેરા, ટીવી સેટ અને ફિલ્મોને બિન-ઇસ્લામિક ગણાવે છે અને તેના વિદ્યાર્થીઓ સમયાંતરે કેમેરા અને ટીવીના જાહેર નાશ માટે ઝુંબેશ ચલાવે છે. મુલાકાતીઓની સિગારેટ અને અન્ય કોઈપણ વ્યસનકારક પદાર્થો માટે તપાસ કરવામાં આવે છે, જે સંકુલમાં પ્રતિબંધિત છે. મુરિદકે સંકુલ ફક્ત મરકઝ દાવા વલ ઇર્શાદ પૂરતું મર્યાદિત નથી. મદરેસાની આસપાસ, સંગઠને એવા સમર્થકો માટે જમીન ખરીદી છે જેમણે ઘરો, દુકાનો અને વધુ મસ્જિદો અને ઇસ્લામિક શિક્ષણના કેન્દ્રો બનાવ્યા છે. "અમે ઇચ્છીએ છીએ કે સમાન વિચારધારા ધરાવતા લોકો ભેગા થાય," એક રહેવાસી કહે છે. દેખીતી રીતે આવું થઈ રહ્યું છે. સંગઠને લાહોર અને ગુજરાંવાલાની વચ્ચેની જમીનને એક ઇસ્લામિક રાજ્યમાં પરિવર્તિત કરી દીધી છે જેણે તેના ભારે રક્ષિત પરિસરમાં સંગીત, ટેલિવિઝન અને ધૂમ્રપાન પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. પસાર થતા વાહનોને પણ સંગીત વગાડવાની મંજૂરી નથી, જે પ્રોફેસર માને છે કે ઇસ્લામમાં સખત પ્રતિબંધિત છે. આ સંકુલમાં એક કપડાની ફેક્ટરી, એક લોખંડની ફાઉન્ડ્રી, લાકડાનું કામ કરતી ફેક્ટરી, એક સ્વિમિંગ પૂલ અને ત્રણ રહેણાંક વસાહતો પણ છે."

મરકઝ ઇસ્લામના અહલે-હદીસ સંપ્રદાય પ્રત્યે વફાદાર છે જે ઇસ્લામના "શુદ્ધ" આરબ સંસ્કરણ તરફ પાછા ફરવાનો ઉપદેશ આપે છે. 2002 ના અહેવાલ મુજબ, મરકઝની બીજી વિશેષતા એ છે કે તેઓ કાશ્મીરમાં યુદ્ધને ભારત અને પછી વિશ્વને ઇસ્લામીકરણ કરવાના મોટા પ્રોજેક્ટના પ્રથમ તબક્કા તરીકે જુએ છે. જ્યારે કોઈ ભરતી સંગઠનમાં જોડાય છે, ત્યારે તે પોતાનું દક્ષિણ એશિયન નામ છોડી દે છે અને અબુ ઝુબૈર અથવા અબુ અલી જેવા આરબ નામ અપનાવે છે. તેને દૌરા-એ-આમ (નિયમિત) અને પછી દૌરા-એ-ખાસ (ખાસ) તાલીમ માટે પણ મોકલવામાં આવે છે. અગાઉ, સંગઠનના અફઘાનિસ્તાનના કુનાર પ્રાંતમાં કેમ્પ હતા, પરંતુ પછી તેમાંથી મોટાભાગના પાકિસ્તાન-અધિકૃત કાશ્મીરમાં સ્થળાંતરિત થયા.

2002 ના અહેવાલ મુજબ, મુરિદકે મદરેસાની વેબસાઇટે તે સમયે તેની "આતંકવાદી સિદ્ધિઓ" ગર્વથી સૂચિબદ્ધ કરી હતી: "મરકઝ ઇર્શાદની વેબસાઇટ, હકીકતમાં, "આતંકના ઠંડા સમીકરણો ગર્વથી દર્શાવે છે," અહેવાલ કહે છે અને વિગતો આપે છે. "કાશ્મીરમાં છેલ્લા અગિયાર વર્ષોના જેહાદ દરમિયાન, 14,369 ભારતીય સૈનિકો માર્યા ગયા હતા જ્યારે 1,016 લશ્કર-એ-તોઇબાના આતંકવાદીઓ માર્યા ગયા હતા. 1999 માં, કાશ્મીરમાં (એટલે ​​કે, જેને પાકિસ્તાન કબજે કરે છે) અગિયાર ફિદાયીન (આત્મહત્યા) મિશનમાં 258 ભારતીય સૈનિકો અને અધિકારીઓ માર્યા ગયા હતા. 2000 માં, અલ્લાહની કૃપાથી, મુજાહિદ્દીનોએ 98 ફિદાયીન મિશન સફળતાપૂર્વક પાર પાડ્યા હતા જેમાં 891 ભારતીય સૈનિકો માર્યા ગયા હતા જેમાં ત્રણ કર્નલ, 10 મેજર, એક કમાન્ડન્ટ, એક કેપ્ટન, ત્રણ એન્જિનિયર અને સંખ્યાબંધ JCO માર્યા ગયા હતા.

મુરિદકે મરકઝનું ઓસામા બિન લાદેન કનેક્શન

મુરિદકે મદરેસાના અલ કાયદાના સુપ્રીમો ઓસામા બિન લાદેન સાથે સંબંધો રહ્યા છે, જેમણે તેની ઉત્પત્તિમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હોવાનું કહેવાય છે. 2002ના કાશ્મીર હેરાલ્ડના અહેવાલ મુજબ, લાદેને તેમાં ભારે નાણાકીય યોગદાન આપ્યું હતું: "અત્યાર સુધી, મરકઝ પ્રોજેક્ટ્સ પર રૂ. 30 મિલિયન ખર્ચવામાં આવ્યા છે. પૈસા ક્યાંથી આવ્યા? ઓસામા બિન લાદેન, અફવાઓ ફેલાવે છે. એવો આરોપ છે કે સાઉદી અબજોપતિ, એક વ્યક્તિ જે પશ્ચિમ દ્વારા રાક્ષસીથી પૌરાણિક કથાઓમાં પરિણમ્યો છે, તેણે મરકઝની મસ્જિદના નિર્માણ માટે એક જાડો વાડ - રૂ. 10 મિલિયન - બનાવ્યો હતો. એવું પણ કહેવાય છે કે ઓસામા બિન લાદેને પ્રોફેસર સઈદ, તેના સાચા સાથી ઝફર ઇકબાલ અને અલ્પજીવી સ્થાપક અબ્દુલ્લા આઝમને 1989 માં મરકઝ દાવા વલ ઇર્શાદ શરૂ કરવા માટે નાણાં પૂરા પાડ્યા હતા."