છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય હેં...વારાણસીમાં ભાજપનો પરાજય 9:51 AM
ભારત-પાકિસ્તાન હુમલાથી સુદાન ગૃહયુદ્ધ : વિશ્વમાં ૭ જગ્યાએ યુધ્ધના લબકારા
યુક્રેન યુદ્ધ અને મધ્ય પૂર્વમાં વધતી ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતા વચ્ચે, વિશ્વભરમાં ફેલાયેલા સાત મોટા સંઘર્ષો અને આંતરિક યુદ્ધોની વર્તમાન સ્થિતિ, તેના કારણો, અસર અને ભવિષ્યની સંભાવનાઓનું વિશ્લેષણ
નવી દિલ્હી, તા. ૧પઃ વિશ્વ હાલમાં યુક્રેન યુદ્ધ અને મધ્ય પૂર્વમાં વકરી રહેલા તણાવને કારણે જટિલ ભૌગોલિક રાજકીય પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. ગયા અઠવાડિયે, ૭ મેના રોજ ભારતીય સશષા દળો દ્વારા શરૂ કરાયેલા ઁઓપરેશન સિંદૂરઁ બાદ બે પરમાણુ શક્તિઓ - ભારત અને પાકિસ્તાન - વચ્ચે એક ગંભીર સંઘર્ષ ફાટી નીકળ્યો હતો, જેણે વૈશ્વિક સ્તરે ચિંતા વધારી દીધી હતી.
અહીં વિશ્વમાં હાલમાં ચાલી રહેલા સાત મુખ્ય સંઘર્ષો અને યુદ્ધોની વિસ્તળત માહિતી આપવામાં આવી છે, જે તેમની જટિલતા અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા પર તેમની અસરને સમજવામાં મદદરૂપ થશે.
ભારત-પાકિસ્તાન તણાવ
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેનો લાંબા સમયથી ચાલી આવતો સંઘર્ષ તાજેતરમાં ત્યારે વધુ વકર્યો જ્યારે ભારતે ૨૨ એપ્રિલના પહેલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલાના જવાબમાં ૭ મેના રોજ ‘ઓપરેશન સિંદૂર' શરૂ કર્યું. આ કાર્યવાહીમાં પાકિસ્તાન અને પાકિસ્તાન અધિકળત કાશ્મીર (PoK)માં નવ આતંકવાદી તાલીમ કેમ્પનો નાશ કરવામાં આવ્યો હતો, જેના પગલે સરહદ પર અને નિયંત્રણ રેખા (LoC) પર તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો હતો.
સંઘર્ષની તીવ્રતાને જોતા જમ્મુ અને કાશ્મીર, પંજાબ, રાજસ્થાન અને ગુજરાતના સરહદી વિસ્તારોમાં બ્લેકઆઉટ લાદવામાં આવ્યા હતા અને સાયરન ગૂંજ્યા હતા. લગભગ ૩૨ એરપોર્ટને પણ સુરક્ષાના કારણોસર બંધ કરી દેવામાં આવ્યા હતા. જો કે ૧૦ મેના રોજ બંને દેશો વચ્ચે ગોળીબાર અને લશ્કરી કાર્યવાહી રોકવા માટે ૅદ્વિપક્ષીય સમજૂતીૅ થયા બાદ પરિસ્થિતિ હળવી થતી જોવા મળી હતી, પરંતુ સમજૂતીના તરત બાદ પાકિસ્તાન દ્વારા ઉલ્લંઘનના અહેવાલોએ શાંતિની આશાને ફરીથી ધૂંધળી કરી દીધી હતી.
રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ
ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૨ માં રશિયા દ્વારા યુક્રેન સામે શરૂ કરાયેલ ૅવિશેષ લશ્કરી કાર્યવાહીૅ એ યુરોપમાં બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછીનો સૌથી વિનાશક સંઘર્ષ ભો કર્યો છે. ત્રણ વર્ષથી ચાલી રહેલા આ યુદ્ધમાં હજારો લોકો માર્યા ગયા છે અને લાખો લોકો તેમના ઘર છોડવા માટે મજબૂર થયા છે. યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે શાંતિ વાટાઘાટોમાં મધ્યસ્થી કરવાની ઓફર કરી છે, જે આ સંઘર્ષને સમાપ્ત કરવાના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રયાસોને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
તાજેતરના ઘટનાક્રમમાં, રશિયન પ્રમુખ વ્લાદિમીર પુતિને તુર્કીના ઇસ્તંબુલમાં યુક્રેન સાથે સીધી વાતચીત માટે હાકલ કરી હતી અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે તે ૧૫ મેના રોજથી વિલંબ કર્યા વિના શરૂ થવી જોઈએ. જો કે, તેમણે એ સ્પષ્ટ કર્યું ન હતું કે ગુરુવારે થનારી આ સંભવિત વાતચીતમાં તેઓ અને યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ ઝેલેન્સકી પોતે વ્યક્તિગત રીતે ભાગ લેશે કે નહીં.
તેના જવાબમાં, ઝેલેન્સકીએ પણ પુતિનને ગુરુવારે તુર્કીમાં વ્યક્તિગત રીતે મળવાનો પડકાર ફેંકયો છે. તેમણે કહ્યું કે તેઓ હજુ પણ સોમવારથી રશિયા સાથે યુદ્ધવિરામની આશા રાખે છે અને તેઓ ૅવ્યક્તિગત રીતે પુતિનની તુર્કીમાં રાહ જોશેૅ. યુક્રેન અને તેના યુરોપિયન સાથીઓએ માંગ કરી હતી કે રશિયા વાટાઘાટો શરૂ થાય તે પહેલાં સોમવારથી શરૂ થતા ૩૦ દિવસના બિનશરતી યુદ્ધવિરામને સ્વીકારે, પરંતુ મોસ્કોએ આ દરખાસ્તને અસરકારક રીતે નકારી કાઢી હતી અને તેના બદલે સીધી વાટાઘાટો પર ભાર મૂકયો હતો.
ઇઝરાયેલ-હમાસ/
હિઝબુલ્લાહ/હુથી
ઇઝરાયેલ ગાઝામાં હમાસ, લેબનોનમાં હિઝબુલ્લાહ અને યમનમાં હુથી વિદ્રોહીઓ સાથે બહુપક્ષીય સંઘર્ષમાં ફસાયેલું છે. હમાસ સાથે ઇઝરાયેલનું વર્તમાન યુદ્ધ ૨૩ ઓક્ટોબરના રોજ શરૂ થયું જ્યારે હમાસે ઇઝરાયેલના દક્ષિણી ભાગોમાં આ?ર્યજનક હુમલો કર્યો, જેમાં આશરે ૧,૨૦૦ લોકો માર્યા ગયા અને ૨૦૦ થી વધુ લોકોને બંધક બનાવવામાં આવ્યા.
આ હુમલાના એક દિવસ પછી, ૮ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૩ ના રોજ ઇઝરાયેલે ગાઝા પર શાસન કરતી પેલેસ્ટિનિયન જૂથ હમાસ સામે યુદ્ધની જાહેરાત કરી હતી. તાજેતરમાં, ઇઝરાયેલે ૨૧ વર્ષીય યુએસ-ઇઝરાયેલી સૈનિક એડન એલેક્ઝાન્ડરની મુક્તિ માટે ગાઝામાં લશ્કરી કાર્યવાહી થોડા સમય માટે સ્થગિત કરી હતી, જે ઓક્ટોબર ૨૦૨૩ થી બંધક હતો. ગાઝા યુદ્ધને ઇઝરાયેલીઓ અને પેલેસ્ટિનિયનો વચ્ચેના ૭૫ વર્ષથી વધુ સમયથી ચાલી રહેલા સંઘર્ષનો સૌથી લોહિયાળ એપિસોડ માનવામાં આવે છે, જેણે મધ્ય પૂર્વની સ્થિરતાને જોખમમાં મૂકી દીધી છે.
ગાઝામાં યુદ્ધ શરૂ થયા ત્યારથી, હિઝબુલ્લાહ અને ઇઝરાયેલ વચ્ચેનો સંઘર્ષ પણ વધ્યો છે. અલ જઝીરાના અહેવાલ અનુસાર, હિઝબુલ્લાહે દક્ષિણ લેબનોનની સરહદ પર ઇઝરાયેલ સાથે લગભગ એક વર્ષ સુધી હુમલાઓનું આદાનપ્રદાન કર્યું છે, જે ૮ ઓક્ટોબરથી શરૂ થયું હતું જ્યારે તેણે ગાઝા પર ઇઝરાયેલના યુદ્ધને રોકવા માટે હુમલા શરૂ કર્યા હતા.
યેમેનના હુથી વિદ્રોહીઓએ પણ ગાઝામાં પેલેસ્ટિનિયનો સાથે એકતા દર્શાવવાના અભિયાનના ભાગ રૂપે ઇઝરાયેલ પર મિસાઇલો અને ડ્રોન છોડ્યા છે, તેમજ વૈશ્વિક શિપિંગ માર્ગોમાં જહાજો પર હુમલા કર્યા છે. નોંધપાત્ર રીતે, હમાસ, હિઝબુલ્લાહ અને હુથીને ઈરાનનું સમર્થન પ્રાપ્ત છે, જે આ પ્રાદેશિક સંઘર્ષમાં એક જટિલ સ્તર ઉમેરે છે.
યમનનું ગળહ યુદ્ધ
કાઉન્સિલ ઓન ફોરેન રિલેશન્સ અનુસાર, યમનનું ગળહ યુદ્ધ ૨૦૧૪ માં શરૂ થયું જ્યારે હુથી વિદ્રોહીઓએ યમનની રાજધાની અને સૌથી મોટા શહેર સના પર કબજો કર્યો અને ઇંધણના ભાવ ઘટાડવા અને નવી સરકારની માંગ કરી. નિષ્ફળ વાટાઘાટો પછી, વિદ્રોહીઓએ જાન્યુઆરી ૨૦૧૫ માં રાષ્ટ્રપતિ ભવન પર કથિત રીતે કબજો કરી લીધો, જેના કારણે રાષ્ટ્રપતિ અબ્દ રબ્બુ મન્સુર હાદી અને તેમની સરકારે રાજીનામું આપવું પડ્યું.
સુદાનનું ગળહ યુદ્ધઃ
સુદાન ૧૫ એપ્રિલ, ૨૦૨૩ ના રોજ ગળહ યુદ્ધમાં ધકેલાઈ ગયું, જ્યારે સુદાની સશષા દળો (SAF) અને અર્ધલશ્કરી રેપિડ સપોર્ટ ફોર્સિસ (ય્લ્જ્) વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલો તણાવ રાજધાની ખાર્તુમ અને દેશના અન્ય ભાગોમાં ખુલ્લેઆમ યુદ્ધમાં ફાટી નીકળ્યો. વર્તમાન સંઘર્ષ પહેલાં, સુદાન ૨૦૦૩ માં ડાર્ફર સંકટની શરૂઆતથી જ હિંસા અને વિસ્થાપનનો સામનો કરી રહ્યું હતું. બીબીસી અનુસાર, ય્લ્જ્ ની ઉત્પત્તિ કુખ્યાત જંજાવીદ લશ્કરમાં છે, જેણે ડાર્ફરમાં વિદ્રોહીઓ સામે નિર્દયતાથી લડાઈ કરી હતી.
સુદાન ઉત્તર-પૂર્વ આફ્રિકામાં આવેલો છે અને ખંડના સૌથી મોટા દેશોમાંનો એક છે. માર્ચ ૨૦૨૫ માં બીબીસીના અહેવાલ અનુસાર, આ યુદ્ધમાં ૧૫૦,૦૦૦ થી વધુ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે, અને લગભગ ૧૨ મિલિયન લોકોને તેમના ઘર છોડવાની ફરજ પડી છે. વધુમાં, ડાર્ફરના પﾍમિી પ્રદેશમાં નરસંહારના આક્ષેપો પણ થયા છે.
તુર્કીમાં કુર્દિશ સશષા જૂથ
કુર્દિશ ઉગ્રવાદી જૂથે સોમવારે જાહેરાત કરી કે તે તુર્કી રાજ્ય સાથેના દાયકાઓ જૂના સશષા સંઘર્ષને સમાપ્ત કરી રહ્યું છે અને તેનું વિસર્જન કરી રહ્યું છે. આ પગલાથી મધ્ય પૂર્વના સૌથી લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા બળવોનો અંત આવવાની અપેક્ષા છે. કુર્દિસ્તાન વર્કર્સ પાર્ટી (ભ્ધ્ધ્) એ શરૂઆતમાં એક સ્વતંત્ર કુર્દિશ રાજ્ય સ્થાપિત કરવાના ધ્યેય સાથે સંઘર્ષ શરૂ કર્યો હતો. એસોસિએટેડ પ્રેસના અહેવાલ અનુસાર, સમય જતાં તેણે તુર્કીની અંદર સ્વાયત્તતા અને વધુ કુર્દિશ અધિકારો તરફ પોતાના ઉદ્દેશ્યોને નરમ બનાવ્યા હતા.
સીરિયાનું ગળહ યુદ્ધઃ
સીરિયાનું ગળહ યુદ્ધ ૨૧મી સદીના સૌથી ઘાતક અને જટિલ યુદ્ધોમાંનું એક બની ગયું છે, જે અસદ વિરુદ્ધના નાના વિરોધ પ્રદર્શનોથી શરૂ થઈને સંપૂર્ણ પાયે ફેલાયેલા યુદ્ધમાં પરિવર્તિત થયું છે. સીએફઆરના અહેવાલ મુજબ, ૨૦૧૧ માં રાષ્ટ્રપતિ અસદના શાસન સામેના ૅશાંતિપૂર્ણૅ વિરોધ પ્રદર્શનો રશિયા અને ઈરાનના સમર્થનવાળી સીરિયન સરકાર અને સરકાર વિરોધી બળવાખોર જૂથો વચ્ચેના સંપૂર્ણ યુદ્ધમાં ઝડપથી ફેરવાઈ ગયા.
આ બળવાખોર જૂથોને યુએસ અને ફ્રાન્સ, યુનાઇટેડ કિંગડમ, ઇટાલી, સાઉદી અરેબિયા, તુર્કી, જોર્ડન અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) સહિત યુએસના સાથી દેશો દ્વારા સમર્થન મળ્યું હતું.
સંઘર્ષ શરૂ થતાં પહેલાં, ઘણા સીરિયનો રાષ્ટ્રપતિ બશર અલ-અસદ હેઠળ ચી બેરોજગારી, ભ્રષ્ટાચાર અને રાજકીય સ્વતંત્રતાના અભાવ વિશે ફરિયાદ કરી રહ્યા હતા, જેમણે ૨૦૦૦ માં તેમના પિતા હાફેઝના મળત્યુ પછી સત્તા સંભાળી હતી. માર્ચ ૨૦૧૧ માં, દક્ષિણી શહેર દેરામાં લોકશાહી તરફી પ્રદર્શનો ફાટી નીકળ્યા. જ્યારે સીરિયન સરકારે વિરોધને કચડી નાખવા માટે ઘાતક બળનો ઉપયોગ કર્યો, ત્યારે રાષ્ટ્રપતિના રાજીનામાની માંગણી કરતા વિરોધ પ્રદર્શનો દેશભરમાં ફેલાઈ ગયા.
જેમ જેમ અશાંતિ ફેલાઈ અને કડક કાર્યવાહી તીવ્ર બની, તેમ તેમ વિપક્ષી સમર્થકોએ પહેલાં પોતાના બચાવ માટે અને પછી તેમના વિસ્તારોને સુરક્ષા દળોથી મુક્ત કરવા માટે હથિયારો ઉપાડ્યા. હિંસા ઝડપથી વધી અને દેશ ગળહ યુદ્ધમાં ધકેલાઈ ગયો.
(2:54 PM IST)
