અધિકાર મામલે સુપ્રિમ કોર્ટ- રાષ્ટ્રપતિ વચ્ચે ઠંડુ યુધ્ધ
શું કોઇ બિલ પર સુપ્રિમ કોર્ટ ડેડલાઇન નકકી કરી શકે? રાષ્ટ્રપતિ મુર્મુએ સર્વોચ્ચ અદાલતને પૂછયા ૧૪ સવાલ : રાષ્ટ્રપતિ મુર્મુએ રાષ્ટ્રપતિ અને ગર્વનર માટે ડેડલાઇન નકકી કરવા પર સવાલ ઉઠાવી પુછયું કે બંધારણમાં આ પ્રકારની કોઇ વ્યવસ્થા નથી તો કોર્ટ કઇ રીતે ડેડલાઇન નકકી કરવાનો ફેંસલો આપી શકે
નવી દિલ્હી તા.૧૫: રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ અને સુપ્રીમ કોર્ટ વચ્ચેના યુદ્ધે ભારતીય રાજકારણમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. ૮ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે એવો ચુકાદો આપ્યો કે રાજભવનથી લઈને રાષ્ટ્રપતિ ભવન સુધી હંગામો મચી ગયો. ન્યાયાધીશ જે.બી. પારડીવાલા અને આર. મહાદેવનની બેન્ચે રાજ્યપાલો અને રાષ્ટ્રપતિને બિલો પર નિર્ણય લેવા માટે સમયમર્યાદા નક્કી કરી. ત્રણ મહિનામાં હા કે ના, નહીં તો બિલ પાસ થઈ જશે! એવું લાગે છે કે સુપ્રીમ કોર્ટે બંધારણીય પદોને સમયબદ્ધ ડિલિવરીનો એક ભાગ બનાવી દીધો છે.
રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલો માટે સમયમર્યાદા નક્કી કરવા પર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. રાષ્ટ્રપતિ મુર્મુએ પૂછયું કે જો બંધારણમાં આવી કોઈ જોગવાઈ નથી, તો સુ-ીમ કોર્ટ રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલ માટે બિલોને મંજૂરી આપવા માટે સમય મર્યાદા કેવી રીતે નક્કી કરી શકે છે.
મુર્મુએ બુધવારે સુપ્રીમ કોર્ટને ૧૪ પ્રશ્નો પૂછયા. મુર્મુએ રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલની સત્તાઓ, ન્યાયિક હસ્તક્ષેપ અને સમય મર્યાદા નક્કી કરવા જેવા મુદ્દાઓ પર સ્પષ્ટતા માંગી છે.
રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ ૮ એપ્રિલના સુપ્રીમ કોર્ટના ઐતિહાસિક નિર્ણય પર આકરી પ્રતિક્રિયા આપી છે, જેમાં રાજ્યપાલો અને રાષ્ટ્રપતિ માટે વિધાનસભાઓ દ્વારા પસાર કરાયેલા બિલો પર નિર્ણય લેવા માટે સમય મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી હતી. રાષ્ટ્રપતિએ આ નિર્ણયને બંધારણીય મૂલ્યો અને પ્રણાલીઓની વિરુદ્ધ ગણાવ્યો અને તેને બંધારણીય મર્યાદાઓનું અતિક્રમણ ગણાવ્યું. બંધારણના અનુચ્છેદ ૧૪૩(૧) હેઠળ, રાષ્ટ્રપતિએ ૧૪ બંધારણીય પ્રશ્નો પર સુપ્રીમ કોર્ટનો અભિપ્રાય માંગ્યો છે. આ જોગવાઈનો ભાગ્યે જ ઉપયોગ થાય છે પરંતુ કેન્દ્ર સરકાર અને રાષ્ટ્રપતિએ તેનો ઉપયોગ એટલા માટે કર્યો કારણ કે તેમને લાગે છે કે સમીક્ષા અરજી એ જ બેન્ચ સમક્ષ જશે જેણે મૂળ ચુકાદો આપ્યો હતો અને તેના સકારાત્મક પરિણામની શકયતા ઓછી છે.
આ મામલો તમિલનાડુના રાજ્યપાલ અને રાજ્ય સરકાર વચ્ચેના વિવાદમાંથી ઉદ્ભવ્યો હતો. જ્યાં રાજ્ય સરકારના બિલો રાજ્યપાલ પાસેથી રોકી રાખવામાં આવ્યા હતા. સુપ્રીમ કોર્ટે ૮ એપ્રિલે આદેશ આપ્યો હતો કે રાજ્યપાલ પાસે કોઈ વીટો પાવર નથી. આ જ નિર્ણયમાં એવું કહેવામાં આવ્યું હતું કે રાષ્ટ્રપતિએ રાજ્યપાલ દ્વારા મોકલવામાં આવેલા બિલ પર ૩ મહિનાની અંદર નિર્ણય લેવો પડશે. આ આદેશ ૧૧ એપ્રિલના રોજ બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો.
રાષ્ટ્રપતિ મુર્મુના સુપ્રીમ કોર્ટને ૧૪ પ્રશ્નો
જ્યારે રાજ્યપાલ સમક્ષ બિલ આવે છે, ત્યારે તેમની પાસે કયા બંધારણીય વિકલ્પો હોય છે?
શું રાજ્યપાલ નિર્ણય લેતી વખતે મંત્રી પરિષદની સલાહથી બંધાયેલા છે?
શું રાજ્યપાલના નિર્ણયને કોર્ટમાં પડકારી શકાય?
શું કલમ ૩૬૧ રાજ્યપાલના નિર્ણયોની ન્યાયિક સમીક્ષાને સંપૂર્ણપણે રોકી શકે છે?
જો બંધારણમાં રાજ્યપાલ માટે કોઈ સમય મર્યાદા નથી, તો શું કોર્ટ કોઈ સમય મર્યાદા નક્કી કરી શકે છે?
શું રાષ્ટ્રપતિના નિર્ણયને કોર્ટમાં પણ પડકારી શકાય?
શું કોર્ટ રાષ્ટ્રપતિના નિર્ણયો પર પણ સમય મર્યાદા નક્કી કરી શકે છે?
શું રાષ્ટ્રપતિ માટે સુપ્રીમ કોર્ટનો અભિપ્રાય લેવો ફરજિયાત છે?
શું કાયદો અમલમાં આવે તે પહેલાં જ કોર્ટ રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલના નિર્ણયો સાંભળી શકે છે?
શું સુપ્રીમ કોર્ટ કલમ ૧૪૨ નો ઉપયોગ કરીને રાષ્ટ્રપતિ કે રાજ્યપાલના નિર્ણયો બદલી શકે છે?
રાજ્ય વિધાનસભા દ્વારા પસાર કરાયેલ કાયદો રાજ્યપાલની સંમતિ વિના લાગુ થાય છે કે કેમ.
શું બંધારણના અર્થઘટન સંબંધિત કેસોને સુપ્રીમ કોર્ટની પાંચ ન્યાયાધીશોની બેન્ચને મોકલવા ફરજિયાત છે?
શું સુપ્રીમ કોર્ટ એવા નિર્દેશો/આદેશો આપી શકે છે જે બંધારણ અથવા હાલના કાયદાઓ સાથે અસંગત હોય?
શું કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો વચ્ચેના વિવાદનો ઉકેલ ફક્ત સુપ્રીમ કોર્ટ જ લાવી શકે છે?
રાજ્યપાલ દ્વારા રાષ્ટ્રપતિને મોકલવામાં આવેલા બિલ પર સુપ્રીમ કોર્ટના ૪ મુદ્દા
૧. બિલ પર નિર્ણય લેવો પડશેઃ સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે કલમ ૨૦૧ કહે છે કે જ્યારે વિધાનસભા બિલ પસાર કરે છે. તે રાજ્યપાલને મોકલવું જોઈએ અને રાજ્યપાલે તેને રાષ્ટ્રપતિ પાસે વિચારણા માટે મોકલવું જોઈએ. આ સ્થિતિમાં રાષ્ટ્રપતિએ કાં તો બિલને મંજૂરી આપવી પડશે અથવા એવું કહેવું પડશે કે તેઓ મંજૂરી આપી રહ્યા નથી.
૨. ન્યાયિક સમીક્ષા થશેઃ સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે રાષ્ટ્રપતિના નિર્ણયની કલમ ૨૦૧ હેઠળ ન્યાયિક સમીક્ષા કરી શકાય છે. જો બિલ કેન્દ્ર સરકારના નિર્ણયને પ્રાથમિકતા આપે છે, તો કોર્ટ મનસ્વીતા અથવા દ્વેષના આધારે બિલની સમીક્ષા કરશે.
કોર્ટે કહ્યું કે જો બિલ રાજ્ય મંત્રીમંડળને પ્રાથમિકતા આપે છે અને રાજ્યપાલે મંત્રી પરિષદની સહાય અને સલાહની વિરુદ્ધ બિલ પર નિર્ણય લીધો હોય, તો કોર્ટને બિલની કાયદેસર રીતે તપાસ કરવાનો અધિકાર રહેશે.
૩. રાજ્ય સરકારે રાજ્યપાલને કારણો આપવા પડશેઃ સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે જ્યારે સમય મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવે છે, ત્યારે નિર્ણય વાજબી સમયમર્યાદામાં લેવો જોઈએ. બિલ મળ્યાના ૩ મહિનાની અંદર રાષ્ટ્રપતિએ નિર્ણય લેવો ફરજિયાત રહેશે. જો વિલંબ થાય, તો વિલંબના કારણો જણાવવા આવશ્યક છે.
૪. બિલ વારંવાર પાછા મોકલી શકાતા નથીઃ કોર્ટે કહ્યું કે રાષ્ટ્રપતિ બિલને રાજ્ય વિધાનસભામાં સુધારા અથવા પુનર્વિચાર માટે પાછું મોકલે છે. જો વિધાનસભા તેને ફરીથી પસાર કરે છે, તો રાષ્ટ્રપતિએ તે બિલ પર અંતિમ નિર્ણય લેવો પડશે અને વારંવાર બિલ પરત કરવાની પ્રક્રિયા બંધ કરવી પડશે.(૩૮.૩૩)
(2:58 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
