નવી દિલ્હી, તા. ૧૫ મે, ૨૦૨૫: ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈ અને ન્યાયાધીશ ઓગસ્ટિન જ્યોર્જ મસીહની ખંડપીઠે વકફ (સુધારા) અધિનિયમ, ૨૦૨૫ની જોગવાઈઓ પર રોક લગાવવાના વચગાળાના આદેશની તરફેણ અને વિરુદ્ધની દલીલો સાંભળવા માટે ૨૦ મે, ૨૦૨૫ના રોજ આખો દિવસ ફાળવવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ ગવઈએ આ કેસની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને વકીલોને સંપૂર્ણ તૈયારી સાથે હાજર રહેવા જણાવ્યું છે. તેમણે પોતાની રજૂઆતો અને સંબંધિત કાયદાના મુદ્દાઓની એકીકૃત નોંધ અગાઉથી જ કોર્ટમાં રજૂ કરવા પણ સૂચન કર્યું છે, જેથી સુનાવણી દરમિયાન કોઈપણ પ્રકારનો વિલંબ ટાળી શકાય. મુખ્ય ન્યાયાધીશે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં વકીલોને સંબોધતા કહ્યું કે, "અમે મંગળવાર, ૨૦ મે, ૨૦૨૫ના રોજ આ કેસ સિવાય અન્ય કોઈ બાબતો પર ચર્ચા કરીશું નહીં."
વકફ કાયદાને પડકારતો આ કેસ મુખ્ય ન્યાયાધીશ ગવઈની ખંડપીઠ સમક્ષ તેમના કાર્યકાળના બીજા જ દિવસે આવ્યો છે, જે આ કેસની તાત્કાલિકતા અને મહત્વ દર્શાવે છે.
સરકાર તરફથી હાજર રહેલા સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતા અને અરજદારો તરફથી વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબ્બલે સુનાવણીની શરૂઆતમાં જ સૂચન કર્યું હતું કે બેન્ચને કેસના કાગળોનો અભ્યાસ કરવા માટે પૂરતો સમય મળવો જોઈએ, જેથી તેઓ તમામ પાસાઓથી વાકેફ થઈ શકે.
આ કેસ અગાઉ ૫ મેના રોજ મુખ્ય ન્યાયાધીશ ગવઈના પુરોગામી ન્યાયાધીશ સંજીવ ખન્નાની આગેવાની હેઠળની ત્રણ ન્યાયાધીશોની વિશેષ ખંડપીઠ સમક્ષ આવ્યો હતો. જસ્ટિસ ખન્નાએ તે સમયે તેમની નિવૃત્તિ નજીક હોવાથી આ કેસની સુનાવણી ચાલુ રાખવામાં અનિચ્છા વ્યક્ત કરી હતી અને વચગાળાની રાહત પર કોઈ આદેશ આપ્યો ન હતો. તેમણે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે તેમના અનુગામી આ કેસની આગળની કાર્યવાહી અંગે નિર્ણય લેશે. જસ્ટિસ ખન્નાએ આ કેસની આગામી સુનાવણી ૧૫ મેના રોજ મુલતવી રાખી હતી.
આ કેસમાં શરૂઆતમાં ૧૦૦થી વધુ અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી, જેમાં ઘણી અરજીઓ સમાન મુદ્દાઓ ઉઠાવતી હતી. આના કારણે સુપ્રીમ કોર્ટે કોર્ટમાં ડુપ્લિકેટ અરજીઓ અને પુનરાવર્તિત દલીલો ટાળવા માટે આ કેસને સુઓ મોટોમાં રૂપાંતરિત કર્યો હતો.
અરજીઓમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે ૨૦૨૫ના સુધારા દેશભરના મુસ્લિમોના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરે છે અને પૂર્વગ્રહ રાખે છે. આ સુધારાઓએ વકફ મિલકતોના શાસન, નિર્માણ અને રક્ષણમાં મૂળભૂત ફેરફારો કર્યા છે - જે ઇસ્લામિક દાન છે અને ધાર્મિક તેમજ સખાવતી હેતુઓ માટે અલ્લાહને કાયમ માટે સમર્પિત છે. વકફ વહીવટમાં રાજ્યની વધેલી ભૂમિકાએ મુસ્લિમ સમુદાયના પોતાની સંસ્થાઓનું સંચાલન કરવાના અધિકાર પર અસર કરી છે.
અરજીઓમાં ખાસ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે આ સુધારાઓએ 'વકફ-બાય-યુઝર'ની વિભાવનાને છોડી દીધી છે, જેને સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા પણ માન્ય કરવામાં આવી હતી અને જે લાંબા સમયથી ધાર્મિક ઉપયોગ દ્વારા વકફનો દરજ્જો પ્રાપ્ત કરતી હતી. વધુમાં, વકફ બોર્ડ અને સેન્ટ્રલ વકફ કાઉન્સિલની રચનામાં સુધારામાં વકફ વહીવટી સંસ્થાઓમાં બિન-મુસ્લિમ સભ્યોનો સમાવેશ ફરજિયાત કરવામાં આવ્યો છે, જે અરજદારોના મતે યોગ્ય નથી.