નવી દિલ્હી, તા. ૧૫ મે, ૨૦૨૫: જો કોઈ ફ્લેટ કે ઇમારતનું સમયાંતરે યોગ્ય સમારકામ કરવામાં ન આવે તો તે લાંબા ગાળે જર્જરિત થઈ જાય છે. સામાન્ય રીતે ફ્લેટ કે એપાર્ટમેન્ટનું આયુષ્ય લગભગ ૧૦૦ વર્ષ સુધીનું માનવામાં આવે છે. જો આ સમયગાળા દરમિયાન તેનું નવીનીકરણ ન કરવામાં આવે તો તે ખંડેર જેવી સ્થિતિમાં પહોંચી શકે છે. ત્યારે સવાલ એ ઊભો થાય છે કે આવા ૧૦૦ વર્ષ જૂના ફ્લેટ કે ઇમારતના સમારકામની જવાબદારી કોની રહેશે? આ અંગે મોટાભાગના ફ્લેટ માલિકો અને રહેવાસીઓ અજાણ હોય છે.
સૌ પ્રથમ વાત કરીએ ફ્લેટના આંતરિક સમારકામની. ફ્લેટની અંદર થતા નાના મોટા તમામ પ્રકારના સમારકામની જવાબદારી ફ્લેટના માલિકની જ હોય છે. આમાં સામાન્ય રિપેરિંગથી લઈને ફ્લોરિંગ કે અન્ય કોઈ ફેરફારનો સમાવેશ થાય છે.
હવે વાત કરીએ ઇમારતના સમારકામની. મોટાભાગની સહકારી હાઉસિંગ સોસાયટીઓમાં રેસિડેન્ટ્સ વેલ્ફેર એસોસિએશન (RWA) કાર્યરત હોય છે, જ્યારે હાઇરાઇઝ સોસાયટીઓમાં એપાર્ટમેન્ટ ઓનર્સ એસોસિએશન (AOA) હોય છે. આ એસોસિએશનમાં તમામ ફ્લેટ માલિકો સભ્ય હોય છે. જ્યારે કોઈ ઇમારત જર્જરિત થઈ જાય છે, ત્યારે તેના પુનઃવિકાસ માટેની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવે છે. RWA અથવા AOA ના સભ્યો બહુમતીના મતથી ઇમારતનું નવીનીકરણ કરવાનો નિર્ણય લે છે. ત્યારબાદ, એક ડેવલપરની નિમણૂક કરવામાં આવે છે જે જૂની ઇમારતને તોડીને નવી અને આધુનિક ઇમારતનું નિર્માણ કરે છે. આ પુનઃવિકાસમાં થતો ખર્ચ સામાન્ય રીતે ડેવલપર અને ફ્લેટ માલિકો વચ્ચે નક્કી થયેલી શરતો પર આધારિત હોય છે.
જો પરિસ્થિતિ એવી હોય કે ઇમારત જોખમી સ્તરે પહોંચી ગઈ હોય અને તેમ છતાં રહેવાસીઓ પુનઃવિકાસ માટે સંમત ન થતા હોય, તો સ્થાનિક મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન અથવા વિકાસ સત્તાધિકારી સલામતીના કારણોસર દરમિયાનગીરી કરી શકે છે. તેઓ આવી જોખમી ઇમારતને ખાલી કરવાનો અથવા તો સંપૂર્ણપણે તોડી પાડવાનો આદેશ પણ આપી શકે છે. આથી, સમયસર ઇમારતનું સમારકામ કરાવવું અથવા પુનઃવિકાસ માટે સહમત થવું એ તમામ રહેવાસીઓના હિતમાં હોય છે. આ અંગેના નિયમો અને જોગવાઈઓથી વાકેફ રહેવું પણ એટલું જ જરૂરી છે.