નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટ આવતીકાલે એ પ્રશ્ન પર પોતાનો ચુકાદો સંભળાવશે કે શું ન્યાયિક સેવામાં પ્રવેશ સ્તરની જગ્યાઓ માટે અરજી કરવા માટે વકીલાતના લઘુત્તમ અનુભવની જરૂરિયાતને ફરીથી લાગુ કરવી જોઈએ કે નહીં.
ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવાઈ, જસ્ટિસ એ.જી. મસીહ અને જસ્ટિસ કે. વિનોદ ચંદ્રનની ખંડપીઠ ઓલ ઈન્ડિયા જજીસ એસોસિએશન કેસમાં આ ચુકાદો આપશે.
શરૂઆતમાં, મોટાભાગના રાજ્યોમાં એવી શરત હતી કે ફક્ત ત્રણ વર્ષની લઘુત્તમ વકીલાતનો અનુભવ ધરાવતા વકીલો જ ન્યાયિક સેવા માટે અરજી કરી શકે છે.
૨૦૦૨માં, સુપ્રીમ કોર્ટે લઘુત્તમ વકીલાતના અનુભવની જરૂરિયાતને દૂર કરી હતી, જેનાથી તાજા કાયદાના સ્નાતકોને મુન્સિફ-મેજિસ્ટ્રેટની જગ્યાઓ માટે અરજી કરવાની મંજૂરી મળી હતી. જો કે, બાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી જેમાં એવી શરત ફરીથી લાગુ કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી કે ફક્ત વકીલો જ અરજી કરી શકે. ઘણા હાઈકોર્ટે પણ લઘુત્તમ વકીલાતના અનુભવની જરૂરિયાતને ફરીથી લાગુ કરવાના પગલાને સમર્થન આપ્યું હતું.
કોર્ટે ૨૮ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૫ના રોજ અરજીઓ પર ચુકાદો અનામત રાખ્યો હતો. ચુકાદો અનામત રાખ્યા બાદ, કોર્ટે ગુજરાત હાઈકોર્ટ દ્વારા લઘુત્તમ સેવા શરત વિના શરૂ કરવામાં આવેલી ભરતી પ્રક્રિયા પર રોક લગાવી દીધી હતી.
એમિકસ ક્યુરી, વરિષ્ઠ વકીલ સિદ્ધાર્થ ભટ્ટનાગરે, કોઈપણ વ્યવહારિક અનુભવ વિના તાજા કાયદાના સ્નાતકોને ન્યાયિક સેવામાં પ્રવેશ આપવા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. સુનાવણી દરમિયાન ખંડપીઠે પણ આવી જ ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી હતી. જો કે, ખંડપીઠે એ અંગે પણ વિચારણા કરી હતી કે પ્રેક્ટિસનો સમયગાળો કેટલો અસરકારક રહેશે, કારણ કે ઉમેદવારો અસરકારક પ્રેક્ટિસ વિના માત્ર નામ ખાતર કેટલાક અન્ય વકીલો સાથે વકાલતનામું સાઈન કરી શકે છે.
લગભગ તમામ હાઈકોર્ટે એવું વલણ અપનાવ્યું હતું કે ન્યાયિક અધિકારી તરીકે કાર્યક્ષમ કામગીરી માટે બે કે ત્રણ વર્ષની અગાઉની પ્રેક્ટિસ જરૂરી છે. મોટાભાગના હાઈકોર્ટ અને રાજ્યોનો મત છે કે ન્યાયિક સેવામાં તાજા કાયદાના સ્નાતકોનો પ્રવેશ "વિપરીત પરિણામો" લાવે છે.
સિક્કિમ અને છત્તીસગઢ માત્ર બે હાઈકોર્ટ હતા જેમણે જણાવ્યું હતું કે ત્રણ વર્ષની પ્રેક્ટિસ ફરીથી લાગુ કરવાની જરૂર નથી.
ઓલ ઈન્ડિયા જજીસ એસોસિએશન કેસમાં ૨૦૦૨ના ચુકાદામાં સુપ્રીમ કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે, "ઓલ ઈન્ડિયા જજીસ કેસ [૧૯૯૩] ૪ એસસીસી ૨૮૮ પાના નં. ૩૧૪ પર આ કોર્ટે અવલોકન કર્યું છે કે ન્યાયિક સેવામાં પ્રવેશ માટે અરજદાર ઓછામાં ઓછા ત્રણ વર્ષનો વકીલ હોવો જોઈએ. નિયમોમાં તે મુજબ સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો. સમય જતાં, અનુભવે બતાવ્યું છે કે ઉપલબ્ધ શ્રેષ્ઠ પ્રતિભા ન્યાયિક સેવા તરફ આકર્ષાતી નથી. ત્રણ વર્ષની પ્રેક્ટિસ પછી એક તેજસ્વી યુવાન કાયદા સ્નાતક ન્યાયિક સેવાને પૂરતી આકર્ષક માનતો નથી. શેટ્ટી કમિશને વિવિધ સત્તાવાળાઓ દ્વારા તેની સમક્ષ વ્યક્ત કરાયેલા મંતવ્યોને ધ્યાનમાં લીધા પછી ભલામણ કરી છે કે અરજદાર ઓછામાં ઓછા ૩ વર્ષનો વકીલ હોવો જોઈએ તેવી જરૂરિયાત દૂર કરવી જોઈએ.
તમામ સંજોગોને ધ્યાનમાં લીધા પછી, અમે શેટ્ટી કમિશનની આ ભલામણ અને વિદ્વાન એમિકસ ક્યુરીની દલીલ સ્વીકારીએ છીએ કે ન્યાયિક સેવામાં પ્રવેશવા ઈચ્છુક અરજદાર માટે ઓછામાં ઓછા ત્રણ વર્ષનો વકીલ હોવો હવે ફરજિયાત ન હોવો જોઈએ. તદનુસાર, ઓલ ઈન્ડિયા જજીસ કેસમાં ચુકાદા પછી પ્રાપ્ત થયેલા અનુભવને ધ્યાનમાં રાખીને અમે હાઈકોર્ટ અને રાજ્ય સરકારોને તેમના નિયમોમાં સુધારો કરવા નિર્દેશ આપીએ છીએ જેથી તાજા કાયદાના સ્નાતક, જેમણે ત્રણ વર્ષની પ્રેક્ટિસ પણ ન કરી હોય, તે પણ સ્પર્ધા કરવા અને ન્યાયિક સેવામાં પ્રવેશવા માટે પાત્ર બને. જો કે, અમે ભલામણ કરીએ છીએ કે ન્યાયિક સેવામાં નવા ભરતી થયેલા કર્મચારીને ઓછામાં ઓછી એક વર્ષની, પ્રાધાન્યમાં બે વર્ષની તાલીમ આપવી જોઈએ."