News of Friday, 16th May 2025
ભારતે પાકિસ્તાનને જળ મોરચે આપ્યો બીજો જોરદાર ફટકો : ચિનાબ નદી પરના મહત્વપૂર્ણ બંધોમાં હવેથી દર મહિને થશે પાણી કાપ
આતંકવાદને સમર્થન આપવાની પાકિસ્તાનની નીતિ સામે ભારતનું આક્રમક વ્યૂહાત્મક વળતું પગલું : સિંધુ જળ સંધિ સ્થગિત કર્યા બાદ પાકિસ્તાનને ફ્લશિંગ પ્રક્રિયા અંગે કોઈ પણ પ્રકારની આગોતરી જાણકારી નહીં આપવામાં આવે

નવી દિલ્હી : જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં તાજેતરમાં થયેલા ભયાનક પહેલગામ આતંકવાદી હુમલા, જેમાં અનેક નિર્દોષ પ્રવાસીઓએ જીવ ગુમાવ્યા, તેના પગલે ભારતે પાકિસ્તાન સામે વધુ એક નિર્ણાયક અને વ્યૂહાત્મક કાર્યવાહી કરી છે. સિંધુ જળ સંધિને હાલ પૂરતી સ્થગિત કર્યા બાદ, ભારત સરકારે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ચિનાબ નદી પર આવેલા સલાલ (૬૯૦ મેગાવોટ) અને બગલીહાર (૯૦૦ મેગાવોટ) બંધોમાં હવેથી દર મહિને નિયમિત રીતે ફ્લશિંગ એટલે કે કાંપ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. સેન્ટ્રલ વોટર કમિશન દ્વારા આ અંગેની ભલામણ કરવામાં આવી છે, જેને ભારત સરકારે મંજૂરી આપી દીધી છે. આ પગલાંને પાકિસ્તાન દ્વારા સરહદ પારથી થતા આતંકવાદને સતત સમર્થન આપવાની નીતિ સામે ભારતના મક્કમ અને આક્રમક પ્રતિભાવ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
ફ્લશિંગ એ એક એવી તકનીક છે જેના દ્વારા બંધના જળાશયોમાં લાંબા સમયથી જમા થયેલી રેતી, કાંપ અને અન્ય કચરાને મજબૂત પાણીના પ્રવાહ દ્વારા બહાર કાઢવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા જળાશયોની પાણી સંગ્રહિત કરવાની ક્ષમતાને પુનઃસ્થાપિત કરે છે અને ટર્બાઇન જેવી વીજ ઉત્પાદન પ્રણાલીઓની કાર્યક્ષમતામાં નોંધપાત્ર સુધારો કરે છે, જેના પરિણામે વીજ ઉત્પાદન વધુ સ્થિર અને કાર્યક્ષમ બને છે. પ્રાપ્ત અહેવાલો અનુસાર, મે મહિનાની શરૂઆતમાં જ સલાલ અને બગલીહાર જળાશયોમાંથી પહેલીવાર ૭.૫ મિલિયન ઘન મીટરથી વધુ કાંપ સફળતાપૂર્વક દૂર કરવામાં આવ્યો છે. નોંધનીય છે કે સલાલ બંધનું નિર્માણ વર્ષ ૧૯૮૭માં થયું હતું, જ્યારે બગલીહાર બંધ ૨૦૦૮-૦૯માં કાર્યરત થયો હતો અને આ બંને બંધોમાં આ પ્રકારની સફાઈની આ પ્રથમ મોટી કામગીરી છે.
સિંધુ જળ સંધિના નિયમો અનુસાર, પાકિસ્તાન ભૂતકાળમાં ભારતના આ ફ્લશિંગ પ્રવૃત્તિઓ સામે વારંવાર પોતાનો વિરોધ નોંધાવતું રહ્યું છે. પાકિસ્તાનનો તર્ક એવો રહ્યો છે કે ફ્લશિંગ દરમિયાન છોડવામાં આવતા પાણીના કારણે નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પાણીનું સ્તર અચાનક વધી શકે છે, જ્યારે જળાશયને ફરીથી ભરવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન છોડવામાં આવતા પાણીના જથ્થામાં ઘટાડો થઈ શકે છે, જેનાથી પાકિસ્તાનના કૃષિ ક્ષેત્ર પર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે. જો કે, વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં ભારતે સ્પષ્ટપણે જણાવી દીધું છે કે સિંધુ જળ સંધિને સ્થગિત કરવામાં આવ્યા બાદ, પાકિસ્તાન સાથે પાણી સંબંધિત કોઈપણ પ્રકારની માહિતીની આપ-લે કરવામાં આવશે નહીં, અને ફ્લશિંગની પ્રક્રિયા શરૂ કરતા પહેલાં તેને કોઈ પણ પ્રકારની આગોતરી જાણકારી પણ આપવામાં આવશે નહીં. આ ભારતનું એક સ્પષ્ટ અને મક્કમ વલણ દર્શાવે છે.
સરકારના ઉચ્ચ સ્તરીય સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ભારત હવે તે તમામ હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સને પૂર્ણ કરવાની પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી બનાવશે, જેના પર પાકિસ્તાનના વારંવારના વાંધાઓના કારણે કામગીરી અટકી ગઈ હતી. આ મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ્સમાં પાકલ દુલ (૧૦૦૦ મેગાવોટ), કિરુ (૬૨૪ મેગાવોટ), ક્વાર (૫૪૦ મેગાવોટ) અને રાતલે (૮૫૦ મેગાવોટ) નો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટ્સ ચિનાબ નદી પર જ સ્થિત છે અને તેમના પૂર્ણ થવાથી ભારતને જળ સંસાધનોના ઉપયોગ પર વધુ નિયંત્રણ મળશે.
ઉલ્લેખનીય છે કે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સિંધુ નદીના પાણીની વહેંચણીને લઈને નવ વર્ષ સુધી ચાલેલી લાંબી વાટાઘાટોના અંતે ૧૯ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૦ના રોજ સિંધુ જળ સંધિ પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ સંધિ હેઠળ, ભારતને સતલજ, બિયાસ અને રાવી (પૂર્વીય નદીઓ) ના પાણીનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ કરવાનો અધિકાર મળ્યો હતો, જ્યારે પાકિસ્તાન સિંધુ, ઝેલમ અને ચિનાબ (પશ્ચિમી નદીઓ) માંથી પાણી મેળવતું રહ્યું છે.
તાજેતરમાં ભારતે ૨૪ એપ્રિલના રોજ પાકિસ્તાનને એક સ્પષ્ટ પત્ર મોકલીને જાણ કરી હતી કે જ્યાં સુધી પાકિસ્તાન "સંપૂર્ણ અને વિશ્વસનીય રીતે આતંકવાદને સમર્થન આપવાનું બંધ નહીં કરે" ત્યાં સુધી આ સંધિને સ્થગિત રાખવામાં આવશે. પાકિસ્તાને તાજેતરમાં આ પત્રનો જવાબ આપ્યો છે અને ભારતની ચિંતાઓ પર ચર્ચા કરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી છે, સાથે જ મે મહિનામાં બેઠક યોજવાનો પ્રસ્તાવ પણ મૂક્યો છે. નોંધનીય છે કે આ પહેલાં જાન્યુઆરી ૨૦૨૩ અને સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ માં, ભારતે સંધિની સમીક્ષા અને તેમાં જરૂરી સુધારા કરવાની માંગણી કરી હતી, પરંતુ પાકિસ્તાને આ માટે કોઈ સ્પષ્ટ સંમતિ દર્શાવી ન હતી. હવે જ્યારે ભારતે તાત્કાલિક અસરથી સંધિને સ્થગિત કરી દીધી છે, ત્યારે પાકિસ્તાને પહેલીવાર ચર્ચા કરવાની તૈયારી બતાવી છે, જે પરિસ્થિતિની ગંભીરતા દર્શાવે છે.
સલાલ અને બગલીહાર જેવા નદીના પ્રવાહ આધારિત (રન-ઓફ-ધ-રિવર) બંધો લાંબા સમય સુધી મોટા પ્રમાણમાં પાણી જાળવી રાખવાની મર્યાદિત ક્ષમતા ધરાવે છે. જો કે, હવેથી થનારું નિયમિત માસિક ફ્લશિંગ અને ચિનાબ નદી પર નિર્માણાધીન નવા જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટ્સ ભારતને પાણીના પ્રવાહના સમય અને જથ્થાને નિયંત્રિત કરવાની વધુ ક્ષમતા પ્રદાન કરશે, જે પાકિસ્તાનની કૃષિ અને જળવિદ્યુત પરની નિર્ભરતાને નોંધપાત્ર રીતે અસર કરી શકે છે. જો કે, ભારતને પાણીનો પ્રવાહ સંપૂર્ણપણે બંધ કરવા માટે હજુ વધુ મોટા બંધો અને જળાશયોની જરૂર પડશે. આ ઘટનાક્રમ ભારત અને પાકિસ્તાનના જળ સંબંધોમાં એક નવા તણાવપૂર્ણ તબક્કાની શરૂઆત સૂચવે છે.
(3:32 PM IST)









છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
