અંકારા, 22 મે 2025: તુર્કી સરકારે હવે નાગરિકોને 'ફીટ' કરવા માટે એક અનોખી અને કડક ઝુંબેશ શરૂ કરી છે, જેનાથી દેશભરમાં ચર્ચા અને ક્યાંક હાસ્યનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે. નવા નિયમો હેઠળ, જો તમે તુર્કીમાં જાહેરમાં વધુ વજનવાળા દેખાવ, તો આરોગ્ય કર્મચારીઓ તમને રોકીને તમારું વજન કરશે અને વજન ઘટાડવા માટે તાત્કાલિક આદેશ પણ આપશે!
આ કોઈ મજાક નથી. તુર્કીએ જાહેરમાં લોકોને રોકીને વજન ઘટાડવા માટે એક રાષ્ટ્રવ્યાપી યોજના શરૂ કરી છે, જેમાં નિરીક્ષકો તેમને વજન ઓછું કરવા કહે છે જો તેઓ વધુ વજનવાળા હોવાનું જણાય તો. 10 જુલાઈ સુધીમાં 10 મિલિયન લોકોનું મૂલ્યાંકન કરવાની આ ઝુંબેશ ચાલી રહી છે, જેમાં દેશના 81 પ્રદેશોમાં આરોગ્ય કર્મચારીઓને વજનના ભીંગડા અને ટેપ માપ સાથે તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે.
ચોકથી લઈને ફૂટબોલ મેચ સુધી, ક્યાંય છૂટ નથી!
અહેવાલો અનુસાર, શહેરના ચોરસ, શોપિંગ સેન્ટરો અને ઉદ્યાનોમાંથી પસાર થતી વખતે, બસોમાં ચઢતી વખતે અથવા તો ફૂટબોલ મેચ જોવા જવાની તૈયારી કરતી વખતે પણ તબીબી પરીક્ષકો દ્વારા સ્પોટ બોડી માસ ઇન્ડેક્સ (BMI) તપાસ માટે પસાર થતા લોકોને અટકાવવામાં આવે છે. મતલબ કે, હવે તુર્કીમાં તમે ક્યાંય પણ જાઓ, તમારા સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખવા માટે 'સરકારી નજર' તમારી પર રહેશે!
ગયા અઠવાડિયે એક નર્સિંગ કોન્ફરન્સમાં બોલતા, તુર્કીના આરોગ્ય પ્રધાન કેમલ મેમિસોગ્લુએ પોતે જ જાહેર કર્યું કે, "આપણા સમાજના 50 ટકા લોકો વધુ વજનવાળા છે." તેમણે વધુ વજન સાથે સંકળાયેલા સ્વાસ્થ્ય જોખમો તરફ ધ્યાન દોરતા કહ્યું, "વધુ વજન હોવું એટલે બીમાર થવું, એનો અર્થ એ કે આપણે ભવિષ્યમાં બીમાર થઈશું. આપણા નાના બાળકો વધુ વજનવાળા છે, તેમના શરીરની પ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે અને તેથી જ તેઓ બીમાર થતા નથી, પરંતુ જ્યારે તેઓ મોટા થવાનું શરૂ કરે છે, ત્યારે તે વજન સાંધા અને હૃદયના રોગોમાં ફેરવાઈ જશે."
આરોગ્યમંત્રી પણ ન બચ્યા: 'થોડો વધારે થઈ ગયો છું!'
જોકે, આ ઝુંબેશમાં કોઈ ભેદભાવ રાખવામાં આવતો નથી! ગયા અઠવાડિયે અંકારામાં આરોગ્યમંત્રી મેમિસોગ્લુને પણ આ વજન તપાસથી બચાવી શકાયા ન હતા. આરોગ્ય અધિકારીઓ દ્વારા તેમને કહેવામાં આવ્યું હતું કે તેઓ 'સામાન્ય વજનથી ઉપર' ગણાતી વસ્તીના મોટા ભાગમાં હતા. તેમણે હસતા હસતા પૂછ્યું, "મારે કયા ડાયેટિશિયન પાસે જવું જોઈએ?" અને ગુરુવારે ફોલો-અપ પોસ્ટમાં ઉમેર્યું, "બતાવ્યું કે હું થોડો વધારે થઈ ગયો છું. હવે તે મારા પર નિર્ભર છે, હું દરરોજ ચાલીશ."
આ રાષ્ટ્રવ્યાપી યોજના વચ્ચે તુર્કીના એક ગામમાં એક નિરીક્ષક એક મહિલાનું વજન તપાસતો, શોપિંગ મોલમાં પોપ-અપ સ્ટેન્ડ્સ જ્યાં તબીબી સ્ટાફ ખરીદદારોને તેમનો BMI તપાસવા રોકે છે, અને લોકોનું વજન ગણતરી કરતા પહેલા તેમની ઊંચાઈ માપવામાં આવતી હોવાના દ્રશ્યો જોવા મળી રહ્યા છે.
મનોચિકિત્સક અને શૈક્ષણિક ગોકબેન હિઝલી સયાર દ્વારા તપાસ કરાયેલી એક વ્યક્તિએ X પર લખ્યું, "હું ઉસ્કુદાર સ્ક્વેરમાં એક જાડા ચેકપોઇન્ટમાં ફસાઈ ગયો. સદનસીબે, તેઓએ મને થોડી ઠપકો આપ્યો અને મને છોડી દીધો." તેણે મજાકમાં ઉમેર્યું, "જેમ ડ્રાઇવરો સ્પીડ ટ્રેપની ચેતવણી આપી રહ્યા હતા, તેમ મેં ત્રણ અન્ય ગોળમટોળ ચહેરાવાળા લોકોને તે તરફ જતા ચેતવણી આપી. એકતા, મારા સાથી જાડા સાથીઓ!"
યુવાનોને આરોગ્યમંત્રીનો સંદેશ: 'વધુ વજન ગંભીર મુદ્દો છે!'
મેમિસોગ્લુએ સોશિયલ મીડિયા પર આ યોજના વિશે મજાક કરતા લોકોને જવાબ આપ્યો, "પ્રિય યુવાનો, તમે સોશિયલ મીડિયા પર જે લખો છો તે મેં વાંચ્યું છે. તમે ખૂબ જ મનોરંજક છો, પરંતુ વધુ વજન હોવાનો મુદ્દો ગંભીર છે."
'તમારું વજન જાણો, સ્વસ્થ રહો' ટેગલાઇન હેઠળ ચાલી રહેલી આ સ્થૂળતા વિરોધી ઝુંબેશ 10 મેના રોજ શરૂ થઈ હતી અને આઠમાંથી એક તુર્કીસ નાગરિકનો સર્વે કરવાની યોજના ધરાવે છે. 25 થી વધુ BMI ધરાવતા લોકોને રાજ્ય સંચાલિત કૌટુંબિક આરોગ્ય કેન્દ્રો અને સ્વસ્થ જીવન કેન્દ્રોમાં મોકલવામાં આવે છે, જ્યાં તેઓ મફત પોષણ સલાહ અને ફોલો-અપ સેવાઓ મેળવી શકે છે.
જોકે, તુર્કીના કેટલાક નાગરિકોએ આ પગલાંની ટીકા કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે સરકાર ખાદ્યપદાર્થોના વધતા ભાવ અને વેતનમાં સ્થિરતાની દૈનિક વાસ્તવિકતાઓ અને સ્વસ્થ આહાર પર તેની અસરથી અસંતુષ્ટ છે. ઉપરાંત, લોકોનું જાહેરમાં વજન કેમ કરવું જોઈએ, તે મુદ્દે પણ પ્રશ્નો ઉઠી રહ્યા છે.
તુર્કી દૈનિક અખબાર એવરેન્સેલના એક લેખમાં નિર્દેશ કરવામાં આવ્યો છે કે આ યોજના તે જ અઠવાડિયામાં શરૂ કરવામાં આવી હતી જ્યારે તુર્કીમાં નવી પેઢીના વજન ઘટાડવાના ઇન્જેક્શન શરૂ કરવામાં આવ્યા હતા - જેને તેણે 'એક 'વિચિત્ર' સંયોગ' તરીકે લેબલ કર્યું હતું.
વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) એ 2023 માં અંદાજ લગાવ્યો હતો કે લગભગ 30 ટકા તુર્કી લોકો મેદસ્વી છે. આ વર્ષની શરૂઆતમાં આરોગ્ય નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી હતી કે સ્થૂળતા માપવા માટે BMI સ્કોર 'સૂક્ષ્મ' નથી, કોઈને મેદસ્વી હોવાનું કહેવામાં આવે તે પહેલાં વધુ મૂલ્યાંકનની જરૂર છે.
આ રમુજી લાગતી પરંતુ ગંભીર ઝુંબેશ કેટલી સફળ થાય છે અને તુર્કીના નાગરિકો આ 'પબ્લિક વેઇંગ' ને કેટલું સ્વીકારે છે તે જોવું રહ્યું!