નવી દિલ્હી : ભારતમાં જંગલોની સ્થિતિ સતત ચિંતાજનક બની રહી છે. ગ્લોબલ ફોરેસ્ટ વોચ (GFW) ના નવા અહેવાલ મુજબ, દેશમાં 2024 માં 18,200 હેક્ટર પ્રાથમિક જંગલો ગુમાવવાનો અંદાજ છે, જ્યારે 2023 માં આ આંકડો 17,700 હેક્ટર હતો. આ વધારો વનનાબૂદીની ગંભીર સમસ્યા તરફ નિર્દેશ કરે છે.

અહેવાલ દર્શાવે છે કે 2002 થી 2024 ની વચ્ચે, ભારતમાં કુલ 3,48,000 હેક્ટર ભેજવાળા પ્રાથમિક જંગલો ગુમાવ્યા છે, જે દેશના કુલ આવા જંગલોના 5.4 ટકા છે. આ દેશમાં કુલ વૃક્ષ આવરણના નુકસાનના 15% માટે જવાબદાર છે. 

૨૦૧૯ થી ૨૦૨૪ ની વચ્ચે, ૧.૦૩ લાખ હેક્ટર પ્રાથમિક જંગલો નાશ પામ્યા છે, જે આ વર્ષોમાં કુલ વૃક્ષ આવરણના નુકસાનના ૧૪ ટકા છે. ગ્લોબલ ફોરેસ્ટ વોચ મુજબ, "પ્રાથમિક જંગલો કુદરતી, ગાઢ અને ભેજવાળા જંગલો છે જે તાજેતરના વર્ષોમાં નોંધપાત્ર રીતે સાફ કરવામાં આવ્યા નથી." આ જંગલોને સેટેલાઇટ છબીઓ અને અલ્ગોરિધમનો ઉપયોગ કરીને ઓળખવામાં આવે છે.
ભારતમાં વૃક્ષોના આવરણના ઘટાડાના મુખ્ય કારણો

• સ્થળાંતર ખેતી (૧.૩૯ મિલિયન હેક્ટર)
• કાયમી કૃષિ વિસ્તરણ (૬.૨ લાખ હેક્ટર)
• લાકડા કાપણી (૧.૮૨ લાખ હેક્ટર)
• કુદરતી આફતો (૩૫,૧૦૦ હેક્ટર)
• માળખાગત સુવિધાઓ અને વસાહતો (૩૦,૬૦૦ હેક્ટર)

આસામમાં 2001 થી 2024 દરમિયાન 3.4 લાખ હેક્ટરમાં વૃક્ષોનું સૌથી વધુ નુકસાન થયું. ત્યારબાદ મિઝોરમ (3.34 લાખ હેક્ટર), નાગાલેન્ડ (2.69 લાખ હેક્ટર), મણિપુર (2.55 લાખ હેક્ટર) અને મેઘાલય (2.43 લાખ હેક્ટર)નો ક્રમ આવે છે. આ રાજ્યો રાષ્ટ્રીય સરેરાશ 67,900 હેક્ટર વૃક્ષ આવરણના નુકસાન કરતાં ઘણી વધુ પ્રભાવિત થયા હતા.
2001 અને 2024 ની વચ્ચે, ભારત કુલ 2.31 મિલિયન હેક્ટર વૃક્ષ આવરણ ગુમાવશે, જે 7.1 ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે. આના કારણે અંદાજે ૧.૨૯ ગીગાટન CO₂ ઉત્સર્જન થયું છે, જેનાથી આબોહવા સંકટ વધુ ઘેરું બન્યું છે. જોકે, ભારતે ૨૦૦૦ થી ૨૦૨૦ ની વચ્ચે ૧.૭૮ મિલિયન હેક્ટર નવા વૃક્ષ આવરણનો ઉમેરો કર્યો, જે વૈશ્વિક વૃક્ષ વૃદ્ધિના ૧.૪ ટકા જેટલો છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ફૂડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઇઝેશન (FAO) અનુસાર, 2015 થી 2020 ની વચ્ચે, ભારતે દર વર્ષે સરેરાશ 6.68 લાખ હેક્ટર વન વિસ્તાર ગુમાવ્યો, જેના કારણે તે વિશ્વમાં બીજા ક્રમનો સૌથી વધુ વન નુકશાન ધરાવતો દેશ બન્યો.