નવી દિલ્હી :એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે મદ્રાસ હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચના આદેશને ફગાવી દીધો છે, જેમાં એક સરકારી શિક્ષિકાને તેના ત્રીજા બાળકના જન્મ પર પ્રસૂતિ રજા આપવાનો ઇનકાર કરવામાં આવ્યો હતો. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે પ્રસૂતિ લાભો પ્રજનન અધિકારોનો એક ભાગ છે અને પ્રસૂતિ રજા આ અધિકારોનો એક અભિન્ન ભાગ છે. આ નિર્ણય માત્ર મહિલા કર્મચારીઓના અધિકારોનું રક્ષણ જ નથી કરતો પરંતુ મેટરનિટી બેનિફિટ એક્ટના વ્યાપક અર્થઘટનને પણ મજબૂત બનાવે છે.

ન્યાયાધીશ અભય એસ ઓકા અને ઉજ્જવલ ભુયાનની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે પ્રસૂતિ રજા ફક્ત કાનૂની અથવા સેવાની શરતનો અધિકાર નથી, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર કાયદા હેઠળ આરોગ્ય, ગોપનીયતા, સમાનતા, ભેદભાવ ન રાખવા અને ગૌરવના અધિકારો સાથે જોડાયેલો મૂળભૂત પ્રજનન અધિકાર છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે પ્રજનન અધિકારોના રક્ષણ વિના મહિલાઓના ગૌરવનું રક્ષણ થઈ શકતું નથી. પ્રસૂતિ રજા આ અધિકારોને પૂર્ણ કરવાનું એક સાધન છે.

આ મામલો એક સરકારી શિક્ષિકા સાથે સંબંધિત છે, જેમના પહેલા લગ્નથી બે બાળકો હતા, પરંતુ છૂટાછેડા પછી તેઓ તેમના પિતા સાથે રહે છે. મહિલાએ 2018 માં બીજા લગ્ન કર્યા અને તેના ત્રીજા બાળકના જન્મ માટે પ્રસૂતિ રજા માંગી.

રાજ્ય સરકારે તેમની વિનંતીને નકારી કાઢી હતી અને કહ્યું હતું કે નિયમો અનુસાર, આ લાભ ફક્ત બે બાળકો સુધી મર્યાદિત છે. મહિલાએ મદ્રાસ હાઈકોર્ટની સિંગલ બેન્ચમાં અરજી દાખલ કરી, જ્યાં તેને રાહત મળી, પરંતુ રાજ્ય સરકારે ડિવિઝન બેન્ચમાં નિર્ણયને પડકાર્યો, જેણે સિંગલ જજના આદેશને રદ કર્યો. હવે સુપ્રીમ કોર્ટે ડિવિઝન બેન્ચના નિર્ણયને ઉલટાવી દીધો છે અને શિક્ષકને પ્રસૂતિ રજા આપવાનો માર્ગ મોકળો કર્યો છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના આદેશમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો મહિલા કર્મચારીના પહેલા બે બાળકો સેવામાં જોડાતા પહેલા જન્મે છે અને મહિલા પાસે તેમનો કસ્ટડી નથી, તો સેવા દરમિયાન જન્મેલા પહેલા બાળકને માતૃત્વ લાભ આપવાનો ઇનકાર કરવો અન્યાયી અને ગેરબંધારણીય હશે.

કોર્ટે એમ પણ ઉમેર્યું હતું કે બે બાળકોના ધોરણ પર આધારિત રાજ્યની નીતિ વસ્તી નિયંત્રણનો પ્રયાસ હોઈ શકે છે, પરંતુ તે માતૃત્વ લાભના બંધારણીય અધિકાર સાથે ટકરાઈ શકે નહીં. બંને ઉદ્દેશ્યોને એકબીજાની વિરુદ્ધ રાખવાને બદલે, તેમને તર્કસંગત રીતે સંતુલિત કરવા જોઈએ