નવી દિલ્હી, 26 મે, 2025: ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ બાદ ભારતે પોતાની પૂર્વીય સરહદોની સુરક્ષાને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપી છે. આના ભાગરૂપે, ભારતે પશ્ચિમ બંગાળમાં આવેલા અત્યંત સંવેદનશીલ અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ સિલિગુડી કોરિડોર ખાતે પોતાની સૌથી આધુનિક S-400 ટ્રાયમ્ફ મિસાઇલ સિસ્ટમ અને રાફેલ જેવા અત્યાધુનિક ફાઇટર પ્લેન તૈનાત કરીને તેને એક 'અભેદ્ય કિલ્લો' બનાવી દીધો છે. આ 'ચિકન નેક' તરીકે ઓળખાતો માત્ર 20-22 કિલોમીટર પહોળો સાંકડો રસ્તો ભારતની મુખ્ય ભૂમિને કુદરતી સંસાધનોથી ભરપૂર ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો સાથે જોડે છે, જે તેનું મહત્વ અનેકગણું વધારી દે છે.
શા માટે S-400 ડિફેન્સ સિસ્ટમ તૈનાત કરાઈ?
ડિફેન્સ સિક્યુરિટી એશિયાના અહેવાલ મુજબ, S-400 મિસાઇલ સિસ્ટમ અતિ શક્તિશાળી છે. તે એકસાથે અનેક હવાઈ લક્ષ્યોને નિશાન બનાવી શકે છે અને તેની રેન્જ 400 કિલોમીટરથી વધુ છે. ભારતે આ પ્રણાલી ચીન અને બાંગ્લાદેશની વધતી જતી હવાઈ પ્રવૃત્તિઓને ધ્યાનમાં રાખીને તૈનાત કરી છે. તાજેતરમાં, ભારતે નોંધ્યું છે કે ચીન અને બાંગ્લાદેશની વાયુસેના સિલિગુડી કોરિડોર નજીક ઉડાન ભરી રહી છે. ભારત માને છે કે આ તેની તાકાત ચકાસવાનો પ્રયાસ છે, જેના જવાબમાં S-400 તૈનાત કરીને ભારતે પોતાની મજબૂતી દર્શાવી છે.
ચીનની નજીક જઈ રહેલા બાંગ્લાદેશ પર ભારતની નજર:
સિલિગુડી કોરિડોર હંમેશા ભારત માટે સંવેદનશીલ રહ્યો છે. ડોકલામથી માંડીને, ભારતીય સેના આ કોરિડોરની આસપાસ ઝડપી કાર્યવાહી કરવા અને દરેક રીતે લડવા માટે હંમેશા તૈયાર રહેવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. ભારતે આ પગલું એવા સમયે લીધું છે જ્યારે બાંગ્લાદેશમાં રાજકીય પરિવર્તન આવી રહ્યા છે. ખાસ કરીને, મોહમ્મદ યુનુસની નવી સરકાર ચીનની નજીક આવી રહી છે. અગાઉ, બાંગ્લાદેશ સરકારના ભારત સાથે સારા સંબંધો હતા, પરંતુ હવે યુનુસની સરકાર ચીન અને પાકિસ્તાન સાથે મિત્રતા કરી રહી છે, જેને ભારત પોતાના દુશ્મન માને છે.
ચીનની 'બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિયેટિવ' (BRI) જાળ અને ભારતનો ખતરો:
યુનુસ સરકાર ચીન સાથે મળીને ઘણા આર્થિક અને માળખાગત પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કરી રહી છે. ભારતને આશંકા છે કે ચીન તેના 'બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિયેટિવ' (BRI) દ્વારા બાંગ્લાદેશને પોતાના દેવાના જાળમાં ફસાવી રહ્યું છે. ભારત હંમેશા BRI નો વિરોધ કરે છે, કારણ કે તેનું માનવું છે કે ચીન આ પ્રોજેક્ટ દ્વારા સમગ્ર એશિયામાં પોતાનું વર્ચસ્વ વધારવા માંગે છે, જેનાથી દેશોની સુરક્ષા અને સ્વતંત્રતા જોખમમાં મુકાશે.
બાંગ્લાદેશ સરહદ પર રાફેલની ગર્જના અને બ્રહ્માસ્ત્ર કોર્પ્સની તૈનાતી:
એવા અહેવાલો છે કે બાંગ્લાદેશ ચીનની મદદથી લાલમોનિરહાટ જિલ્લામાં એરપોર્ટ બનાવવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે, જે સિલિગુડી કોરિડોરની ખૂબ નજીક છે. જો આવું થાય, તો ભારત માટે ખતરો વધુ વધશે. આ ખતરાને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારતે સિલિગુડીમાં S-400 મિસાઇલ સિસ્ટમ તૈનાત કરવા ઉપરાંત, હાશિમારા એરબેઝ પર રાફેલ ફાઇટર પ્લેનનો સ્ક્વોડ્રન પણ તૈનાત કર્યો છે. રાફેલ વિમાનો મીટીયર મિસાઇલો, SCALP ક્રુઝ મિસાઇલો અને ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ પ્રણાલીઓથી સજ્જ છે, જે હવામાં દુશ્મનોને તોડી પાડવા અને તેમને ચોકસાઇથી મારવા સક્ષમ છે. રાફેલની સાથે, મિગ વિમાનો પણ હાશિમારા એરબેઝ પર તૈનાત છે, જે ભારતીય વાયુસેનાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
ભારતે તેની સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે બ્રહ્મોસ ક્રુઝ મિસાઇલ રેજિમેન્ટ પણ તૈનાત કરી છે. આ ભારત અને રશિયા દ્વારા સંયુક્ત રીતે વિકસાવવામાં આવેલી વિશ્વની સૌથી ઝડપી ક્રુઝ મિસાઇલોમાંની એક છે, જે 300-500 કિલોમીટરના અંતરે જમીન અને સમુદ્ર પર લક્ષ્યોને ફટકારી શકે છે.
આકાશે આકાશમાં સુરક્ષા વર્તુળ રચવા માટે, ભારતે સિલિગુડી કોરિડોરમાં બહુ-સ્તરીય હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલી પણ બનાવી છે, જેમાં આકાશ, SHORAD અને VSHORAD સિસ્ટમ જેવી મધ્યમ-અંતરની મિસાઇલોનો સમાવેશ થાય છે. આ સિસ્ટમ ડ્રોન અને ક્રુઝ મિસાઇલ જેવા તમામ હવાઈ ખતરાને અટકાવવા સક્ષમ છે.
જમીની મોરચે, ત્રિશક્તિ કોર્પ્સ (મુખ્ય મથક: સુકના) સિલિગુડી વિસ્તારમાં ભારતના ભૂમિ દળોને કમાન્ડ કરે છે. આ કોર્પ્સ યુદ્ધમાં લડવા અને જીતવામાં નિષ્ણાત છે, જેમાં T-90 ભીષ્મ ટેન્ક, આધુનિક પાયદળ અને તોપખાનાનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં, ચીનની વધતી લશ્કરી શક્તિને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારતે 'બ્રહ્માસ્ત્ર કોર્પ્સ' (XVII કોર્પ્સ) પણ બનાવી છે, જે ભારતની પ્રથમ પર્વતીય સ્ટ્રાઈક કોર્પ્સ છે. તેનું મુખ્ય મથક પશ્ચિમ બંગાળના પાનાગઢમાં છે અને તે ચીન સાથે વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (LAC) પર તૈનાત છે, જે ઝડપથી હુમલો કરીને દુશ્મનને પાછળ ધકેલી દેવામાં સક્ષમ છે.
બાંગ્લાદેશી ડ્રોન અને JF-17 ફાઇટર જેટની ખરીદી:
ગયા વર્ષે, ભારતે બાંગ્લાદેશને તુર્કીમાં બનેલા બાયરક્તર TB2 ડ્રોન ભારત-બાંગ્લાદેશ સરહદ નજીક ઉડાવવા બદલ ચેતવણી આપી હતી, કારણ કે આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદથી 10 કિમીની અંદર કોઈ ડ્રોનને ઉડવાની મંજૂરી નથી. આ ઘટના પછી, ભારતે તેની હવાઈ સરહદ પર દેખરેખ વધારી. વધુ ચિંતાજનક બાબત એ છે કે બાંગ્લાદેશ પાકિસ્તાન અને ચીન દ્વારા સંયુક્ત રીતે વિકસાવવામાં આવેલા 32 JF-17 થંડર ફાઇટર એરક્રાફ્ટ ખરીદવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. ભારતે આ સોદા પર નારાજગી વ્યક્ત કરી છે, કારણ કે આનાથી આ ક્ષેત્રમાં હવાઈ શક્તિનું સંતુલન બગડી શકે છે. ઢાકામાં પાકિસ્તાની ગુપ્તચર એજન્સી ISI ના અધિકારીઓની તાજેતરની મુલાકાત પણ ભારત માટે તણાવનો વિષય બની છે, જે પાકિસ્તાન દ્વારા ભારત વિરુદ્ધ ષડયંત્રની આશંકાઓને જન્મ આપે છે.
સિલિગુડી કોરિડોર પર ભારતની આ અભૂતપૂર્વ લશ્કરી તૈનાતી, ચીન અને તેના સાથી દેશોને સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે કે ભારત તેની સરહદોની સુરક્ષા માટે કટિબદ્ધ છે અને કોઈપણ પડકારનો મજબૂતીથી સામનો કરવા સક્ષમ છે.