નવી દિલ્હી : જ્યારે કેન્દ્ર સરકારે 2009 માં ડિજિટલ ઓળખ  ભારતીયો માટે આધાર રજૂ કર્યો, ત્યારે તેનો હેતુ દેશના દરેક વ્યક્તિને એક અનોખી ઓળખ આપવાનો હતો, જે ગમે ત્યારે અને ગમે ત્યાંથી ઍક્સેસ કરી શકાય છે. તેવી જ રીતે, જ્યારે દેશમાં ડિજિટલ ચુકવણી માટે યુનિફાઇડ પેમેન્ટ ઇન્ટરફેસ (UPI) રજૂ કરવામાં આવ્યું, ત્યારે આ દ્વારા દરેક વ્યક્તિને તેમની બેંકિંગ જરૂરિયાતો માટે એક અનોખી ડિજિટલ ID પ્રદાન કરવામાં આવી, જેના દ્વારા લોકો ફક્ત સરળતાથી પૈસાની આપ-લે કરી શકતા નથી, પરંતુ તેમના વિવિધ ખર્ચાઓનું સંચાલન પણ કરી શકે છે.

સરકાર ડિજિટલ એડ્રેસ સિસ્ટમ નામની એક નવી સિસ્ટમ લાવવા જઈ રહી છે. આ દ્વારા, સરકાર હવે દેશના વિવિધ સ્થળોએ હાજર માળખાઓને ડિજિટલ ઓળખ આપવાની યોજના બનાવી રહી છે. વાસ્તવમાં, ભારતમાં ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઝડપથી વિકસ્યું છે, જોકે વિવિધ ક્ષેત્રોનો ડેટા હજુ પણ ડિજિટલ સ્તરે સંપૂર્ણપણે ઉપલબ્ધ નથી. આવી સ્થિતિમાં, સરકાર હવે ભારતના વિવિધ સ્થળોને ડિજિટલ નકશા પર મૂકવા માંગે છે. આ દ્વારા અન્ય ઘણા ઉદ્દેશ્યો પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.

જે રીતે કેન્દ્રએ આધાર દ્વારા વ્યક્તિગત ઓળખ પ્રણાલીને મજબૂત બનાવી છે, તેવી જ રીતે, સરકાર હવે વિવિધ સરનામાંઓને એક અલગ ઓળખ આપવા માંગે છે. આ સમગ્ર યોજના ભારતના 'ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર' (DPI) ડેટાબેઝનો એક ભાગ હશે.

હાલમાં, સરકાર પાસે દેશના કોઈપણ ઘર અથવા મકાન (રહેણાંક-ઔદ્યોગિક) અથવા કોઈપણ સરનામાં વિશે સચોટ માહિતી રાખવા માટે કોઈ સિસ્ટમ નથી. આની અસર એ છે કે ઘણી ખાનગી કંપનીઓ લોકોના સરનામાં સંબંધિત માહિતી મેળવે છે અને તે સરનામાંમાં રહેતા અથવા માલિકોની પરવાનગી વિના તેને ખાનગી અથવા જાહેરમાં શેર કરે છે.

દેશમાં ડિજિટલ સરનામાં સિસ્ટમ બનાવવા માટે એક ડ્રાફ્ટ ફ્રેમવર્ક તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે. ભારતનો પોસ્ટ વિભાગ આ માટે એક સિસ્ટમ તૈયાર કરી રહ્યો છે, જેમાં બધા સરનામાંઓને આધાર અને UPI જેવી અલગ ઓળખ આપવામાં આવશે. આ ઓળખ બધા સરનામાં માટે અલગ હશે, પરંતુ તેનું ફોર્મેટ સમાન હશે. એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય (PMO) પોતે આ યોજનાનું નિરીક્ષણ કરી રહ્યું છે.

યુએનમાં ભારતનું પ્રભુત્વ: ભારતનું ડિજિટલ પબ્લિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિશ્વ માટે એક આદર્શ મોડેલ બન્યું, યુએનએ પ્રશંસા કરી

અહેવાલો અનુસાર, આ યોજનાનો ડ્રાફ્ટ આવતા અઠવાડિયા સુધીમાં આવી શકે છે. આ પછી, સામાન્ય લોકો તેના પર પોતાનો પ્રતિસાદ આપી શકશે. આ પ્રતિસાદ પર કામ કર્યા પછી, સરકાર આ વર્ષના અંત સુધીમાં એક સંપૂર્ણ યોજના શરૂ કરી શકે છે. હાલમાં, સંસદના શિયાળુ સત્રમાં તેને લગતું બિલ લાવવાની યોજના પર કામ કરવામાં આવી રહ્યું છે.

ભારતમાં તેની જરૂર શા માટે છે?

ભારતમાં ઓનલાઈન શોપિંગ, કુરિયર સેવાઓ અને ફૂડ ડિલિવરીનો વ્યાપ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં, આ સેવાઓને લગતી વેબસાઇટ્સ અને સ્માર્ટફોન એપ્લિકેશનો પણ વધુને વધુ લોકપ્રિય બની છે. હવે જો વપરાશકર્તા આવી સેવાઓનો લાભ લેવા માંગે છે, તો તેણે આ વેબસાઇટ્સ-એપ્સને તેના સ્થાન સંબંધિત માહિતી આપવી પડશે. સામાન્ય રીતે આ માહિતી ફક્ત તે ચોક્કસ વેબસાઇટ અથવા એપ્લિકેશન માટે હોય છે, પરંતુ ભારતમાં, મોનિટરિંગ સિસ્ટમના અભાવે, વપરાશકર્તાના સરનામાંનો ડેટા પણ તેની સંમતિ વિના વિવિધ સ્થળોએ શેર કરવામાં આવે છે. આનાથી ખાનગી કંપનીઓ માટે કોઈપણ સરનામાં વિશે માહિતી મેળવવાનું સરળ બને છે.
બીજી તરફ, ભારતમાં સરનામાં સંબંધિત હાલનો ડેટાબેઝ સંકલિત નથી. એટલે કે, સરકાર પાસે ડિજિટલ સ્તરે દરેક સરનામાંની સંપૂર્ણ માહિતી નથી. આમાં સ્થાન જેવી મહત્વપૂર્ણ બાબતોનો પણ સમાવેશ થાય છે. આવી સ્થિતિમાં, સરનામાં સુધી પહોંચવા માટે, સ્થાનની વિગતો સાથે અન્ય વસ્તુઓની પણ જરૂર પડે છે, જેમ કે નજીકના પ્રખ્યાત અથવા લોકપ્રિય સ્થળો. આ સમસ્યાને કારણે, ઘણી સેવાઓ સમયસર અને યોગ્ય રીતે સરનામાં સુધી પહોંચી શકતી નથી.

ઇકોનોમિક ટાઇમ્સના એક અહેવાલ મુજબ, કેટલાક સંશોધનોમાં બહાર આવ્યું છે કે સરનામાં સંબંધિત ખોટી અથવા અપૂર્ણ માહિતી આપવાને કારણે, ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને સેવા ક્ષેત્રમાં નુકસાન સહન કરવું પડે છે. આ નુકસાન દર વર્ષે 10-14 અબજ ડોલરનું છે, જે ભારતના કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (GDP) ના 0.5 ટકા છે. આવી સ્થિતિમાં, સરકાર હવે આ ખામીઓને દૂર કરવા માટે ડિજિટલ સરનામાં સિસ્ટમ શરૂ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે.
ડિજિટલ સરનામાં સિસ્ટમ કેવી રીતે કાર્ય કરશે?
કેન્દ્ર સરકારે એકીકૃત સરનામાં માહિતીના ડેટાબેઝના અભાવે અર્થતંત્રને થતા નુકસાનને રોકવા માટે ડિજિટલ સરનામાં માળખું તૈયાર કર્યું છે.