નવી દિલ્હી, શનિવાર, 31 મે, 2025: એક નવા ભયાવહ અભ્યાસ મુજબ, જો વૈશ્વિક તાપમાન પૂર્વ-ઔદ્યોગિક સ્તર કરતાં 2 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વધી જશે, તો હિંદુ કુશ હિમાલય પ્રદેશ (HKH) 2100 સુધીમાં તેના 75 ટકા જેટલા ગ્લેશિયરો ગુમાવી શકે છે. 'સાયન્સ' જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા આ અભ્યાસમાં ચેતવણી અપાઈ છે કે, આનાથી ભારતીય ઉપખંડના 2 અબજથી વધુ લોકો માટે પાણીના મુખ્ય સ્ત્રોત પર ગંભીર અસરો થશે.
ગ્લેશિયરનું નુકસાન, જેને ગ્લેશિયર પીગળવું અથવા ગ્લેશિયલ રીટ્રીટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે ગ્લેશિયરો અને બરફની ચાદરોમાં બરફના જથ્થામાં ઘટાડાને દર્શાવે છે. આ ઘટાડો મુખ્યત્વે વધતા તાપમાનને કારણે પીગળવા, સબ્લિમેશન (બરફમાંથી સીધું પાણીનું બાષ્પીભવન) અને હિમશીલાઓ તૂટવાના કારણે થાય છે.
જળ સુરક્ષા પર ગંભીર સંકટ:
'સોશિયલ ઇમ્પેક્ટ્સ ઑફ ગ્લેશિયર લોસ' નામના આ અભ્યાસમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે, ભારતીય ઉપખંડમાં 2 અબજથી વધુ લોકોને પોષણ આપતા પાણીના આ મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત પરથી ગ્લેશિયરનું આવરણ ઓછું થઈ શકે છે. ગ્લેશિયર આવરણના આવા નુકસાનથી સમગ્ર એશિયામાં પાણીની સુરક્ષા માટે દૂરગામી પરિણામો આવી શકે છે.
2100 સુધીમાં 2.7 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વોર્મિંગનો ભય:
જો દેશો પેરિસ કરારમાં દર્શાવ્યા મુજબ તાપમાનને 1.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી મર્યાદિત કરવામાં સફળ રહે છે, તો અભ્યાસનો અંદાજ છે કે હિમાલય અને કાકેશસમાં 40-45 ટકા ગ્લેશિયર બરફને સાચવી શકાય છે. વૈશ્વિક સ્તરે, આનો અર્થ વર્તમાન ગ્લેશિયર દળના 54 ટકાને જાળવી રાખવાનો થશે, જ્યારે જો વિશ્વ સદીના અંત સુધીમાં 2.7 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વોર્મિંગ તરફ વર્તમાન ગતિએ આગળ વધે તો માત્ર 24 ટકા જળવાઈ રહેશે.
યુરોપિયન આલ્પ્સ, ઉત્તર અમેરિકન રોકીઝ અને આઇસલેન્ડ જેવા અન્ય ઊંચા ગ્લેશિયર દળવાળા પ્રદેશો પણ જોખમમાં છે, જે સમગ્ર વિશ્વમાં પાણીની અસુરક્ષામાં વધારો કરશે. જો 2 ડિગ્રી સેલ્સિયસ વોર્મિંગ થાય, તો આ વિસ્તારો લગભગ તેમનો બધો બરફ ગુમાવી શકે છે, અને 2020 ના ગ્લેશિયર સ્તરના માત્ર 10-15 ટકા જ બાકી રહેશે. આવા સ્તરે, સમગ્ર સ્કેન્ડિનેવિયા તેમના ગ્લેશિયરો ગુમાવી શકે છે.
ગ્લેશિયર નુકસાનના ગંભીર પરિણામો:
અભ્યાસ દર્શાવે છે કે, ગ્લેશિયરનો જથ્થો દાયકાઓ સુધી ઝડપથી ઘટશે, ભલે તાપમાન સ્થિર થાય, અને તેની લાંબા ગાળાની અસરો સદીઓ સુધી ચાલુ રહેશે.
સહ-લેખક ડો. હેરી ઝેકોલારીએ જણાવ્યું કે, "અમારો અભ્યાસ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે દરેક ડિગ્રીના અપૂર્ણાંકનું પણ મહત્વ છે. વૈજ્ઞાનિકો ચેતવણી આપે છે કે આજે લેવાયેલા નિર્ણયો વિશ્વના ગ્લેશિયરોનું ભવિષ્ય નક્કી કરશે — અને તેના પર નિર્ભર અબજો લોકોનું પણ."
અભ્યાસ એમ પણ જણાવે છે કે, ગ્લેશિયરોના નુકસાનથી ખાદ્ય શૃંખલાઓ અને માનવ જીવન માટે મહત્વપૂર્ણ માઇક્રોબાયોમ પર દબાણ વધશે. સંશોધન પત્ર નોંધે છે કે, "બરફ પીગળવાથી દરિયાઈ સપાટી વધે છે, અને નીચેના જળ સંસાધનો સહિત તેમની ઇકોસિસ્ટમિક જૈવવિવિધતાને અસર થાય છે. આ ઉપરાંત, પીગળતા ગ્લેશિયરો અન્ય કુદરતી આફતોને પણ વધારી શકે છે જેમ કે હિમશીલાઓની રચનામાં વધારો અને પર્માફ્રોસ્ટ ધોવાણને વેગ આપવો. તેઓ પ્રવાસન ઉદ્યોગ જેવી આર્થિક પ્રણાલીઓને પણ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને સાંસ્કૃતિક વારસાને પણ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. જેમ જેમ ક્રાયોસ્ફિયર પર અસરો વધે છે, તેમ તેમ સામાજિક પરિણામો પણ વધે છે."