નવી દિલ્હી : ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ ગયા નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ સામે લાલ આંખ કરી છે, જ્યારે બીજી તરફ કેન્દ્ર સરકાર માટે ખુશીના સમાચાર આપ્યા છે. RBI એ નિયમનકારી કાયદાઓની જોગવાઈઓના ઉલ્લંઘન બદલ કુલ ૩૫૩ દંડ ફટકાર્યા છે, જેની કુલ રકમ ૫૪.૭૮ કરોડ રૂપિયા જેટલી છે! આ કડક કાર્યવાહી સાથે જ, RBI એ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માટે કેન્દ્ર સરકારને ૨.૬૯ લાખ કરોડ રૂપિયાનું રેકોર્ડબ્રેક ડિવિડન્ડ જાહેર કરીને બધાને ચોંકાવી દીધા છે!
બેંકો પર RBI નો સપાટો: ઉલ્લંઘનોની લાંબી યાદી!
RBI દ્વારા લાદવામાં આવેલા આ દંડ સાયબર સુરક્ષા માળખા, જોખમ ધોરણો, IRAC ધોરણો, 'નો યોર કસ્ટમર' (KYC) દિશાનિર્દેશો, છેતરપિંડીના વર્ગીકરણ અને રિપોર્ટિંગ, CRILC પર માહિતીની રિપોર્ટિંગ અને ક્રેડિટ માહિતી કંપનીઓને ક્રેડિટ માહિતી પૂરી પાડવા સંબંધિત ગંભીર ઉલ્લંઘનોને કારણે હતા.
RBI ના ડેટા દર્શાવે છે કે:
 * સહકારી બેંકો: ૨૬૪ દંડ સાથે ₹૧૫.૬૩ કરોડ.
 * નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્શિયલ કંપનીઓ (NBFCs) અને એસેટ રિકન્સ્ટ્રક્શન કંપનીઓ: ૩૭ સંસ્થાઓ પર કુલ ₹૭.૨૯ કરોડ.
 * હાઉસિંગ ફાઇનાન્સ કંપનીઓ: ૧૩ સંસ્થાઓ પર ₹૮૩ લાખ.
 * જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો: ૮ બેંકો પર ₹૧૧.૧૧ કરોડ.
 * ખાનગી બેંકો: ૧૫ બેંકો પર ₹૧૪.૮ કરોડ.
 * વિદેશી બેંકો: ૬ વિદેશી બેંકોને પણ દંડ ફટકારવામાં આવ્યો છે, જોકે તેમની રકમનો ચોક્કસ ઉલ્લેખ નથી.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે RBI તેની નિયમનકારી ભૂમિકામાં કેટલી ગંભીરતાથી કાર્ય કરી રહી છે.
સરકારને ઐતિહાસિક નાણાકીય ભેટ: રેકોર્ડ ડિવિડન્ડની જાહેરાત!
એક તરફ બેંકો પર સકંજો કસ્યો, તો બીજી તરફ RBI એ શુક્રવારે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માટે કેન્દ્ર સરકારને ૨,૬૯,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાના રેકોર્ડ ડિવિડન્ડની જાહેરાત કરીને દેશના અર્થતંત્રને મોટો ટેકો આપ્યો છે! આ રકમ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪ ના ડિવિડન્ડ ચુકવણી (₹૨.૧ લાખ કરોડ) કરતાં ૨૭.૪ ટકા વધુ છે. અગાઉ, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૨-૨૩ માટે આ ચુકવણી ₹૮૭,૪૧૬ કરોડ હતી.
આ ઐતિહાસિક નિર્ણય RBI ના સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સની ૬૧૬મી બેઠકમાં લેવામાં આવ્યો હતો, જેની અધ્યક્ષતા ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ કરી હતી. RBI દ્વારા સરકારને ચૂકવવામાં આવેલું આ અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું ડિવિડન્ડ છે, જે સરકારની તિજોરીને મજબૂત બનાવવામાં અને વિકાસ કાર્યોને વેગ આપવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે. આ રેકોર્ડ ડિવિડન્ડ અર્થતંત્રમાં RBI ની મજબૂત નાણાકીય સ્થિતિ અને વ્યૂહાત્મક સંચાલનનું પ્રતિબિંબ છે.