૭ રાજયોના ૧૯ જીલ્લાઓના અનેક સ્વાસ્થ્ય કેન્દ્રોની પોલ ખુલી
ગ્રામીણ ક્ષેત્રોની હોસ્પિટલોમાં દવાઓનો અપૂરતો જથ્થો અને ડોકટર પણ નહિ : ICMR, WHO અને BHOના રીપોર્ટમાં ચોંકાવનારો ખુલાસો : સ્વાસ્થ્ય કેન્દ્રોમાં ડાયાબીટીસ અને હાઇબીપીની દવાઓ વર્ષની શરૂઆતમાં જ ખાલીખમ : બાકીના મહિનાઓમાં દર્દીઓ દવા વગરના
નવી દિલ્હી, તા.૨: ભારતમાં ડાયાબિટીસ અને હાઈ બ્લડપ્રેશરના દર્દીઓની ઝડપથી વધતી સંખ્યા વચ્ચે, ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સરકારી આરોગ્ય કેન્દ્રો પૂરતી દવાઓ પૂરી પાડી શકતા નથી. આ બિન-ચેપી રોગો માટે આવા તબીબી સંચાલન કરવામાં આવી રહ્યા છે જેમાં ગ્રામીણ આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં વાર્ષિક ધોરણે આવતી દવાઓ ત્રણથી ચાર મહિનામાં ખતમ થઈ જાય છે, અને તે પછી બાકીના સાતથી આઠ મહિના સુધી કબાટ ખાલી રહે છે.
ઈન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR), વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) અને બનારસ હિન્દુ યુનિવર્સિટી (BHU)ના સંયુક્ત સર્વેક્ષણ અહેવાલમાં આ ખુલાસો થયો છે, જેમાં સાત રાજ્યોના ૧૯ જિલ્લાઓમાં સરકારી અને ખાનગી આરોગ્ય કેન્દ્રોની ડાયાબિટીસ અને હાઈ બ્લડપ્રેશર વ્યવસ્થાપન સુવિધાઓની તપાસ કરવામાં આવી હતી. વર્ષ ૨૦૨૧ અને ૨૦૨૩માં બે વાર હાથ ધરાયેલી આ તપાસમાં, ટીમે ૪૧૫ આરોગ્ય કેન્દ્રોનો સર્વે કર્યો હતો જેમાં ૭૫.૭% સરકારી અને ૨૪% ખાનગી હોસ્પિટલોનો સમાવેશ થતો હતો.
આમાં મુખ્યત્વે પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો (PHC), સબ-કેન્દ્રો (SC), કોમ્યુનિટી હેલ્થ સેન્ટરો (CHC), જિલ્લા હોસ્પિટલો અને મેડિકલ કોલેજોનો સમાવેશ થતો હતો. તપાસ દરમિયાન, સર્વે ટીમને ૧૦૫ પેટા કેન્દ્રોમાંથી ૩૭ (૩૫.૨%) માં મેટફોર્મિન (ડાયાબિટીસ દવા) ના ખાલી બોક્સ અને ૪૭ (૪૪.૮%) માં એમ્લોડિપિન (બ્લડ પ્રેશર દવા) ના ખાલી બોક્સ મળ્યા. અહીં હાજર આરોગ્ય કર્મચારીઓએ ખુલાસો કર્યો કે સરેરાશ, આ બોક્સ સાત મહિનાથી છાજલીઓમાં ખાલી પડેલા છે, કારણ કે જ્યારે દવાઓ અહીં વાર્ષિક ધોરણે આવે છે, ત્યારે આ દવાઓ પહેલા ત્રણથી ચાર મહિનામાં જ સમાપ્ત થઈ જાય છે.
જ્યારે આ ગ્રામીણ આરોગ્ય કેન્દ્રો સાથે સંકળાયેલી જિલ્લા હોસ્પિટલો અને મેડિકલ કોલેજોમાં ડાયાબિટીસ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશરની દવાઓની તપાસ કરવામાં આવી હતી, ત્યારે પૂરતો દવા સંગ્રહ હતો, પરંતુ સરકારી તંત્રમાં એવી કોઈ વ્યવસ્થા નથી કે જેના દ્વારા આ દવાઓ અહીંથી એવી જગ્યાએ લઈ જઈ શકાય જ્યાં હજારો ડાયાબિટીસ અને બીપીના દર્દીઓ જીવનરક્ષક દવાઓના અભાવે પીડાઈ રહ્યા છે.
તેમના સર્વે રિપોર્ટમાં, સંશોધકોએ કહ્યું છે કે ડોકટરો, સ્ટાફ અને રાષ્ટ્રીય બિન-સંચારી રોગ નિયંત્રણ કાર્યક્રમના માર્ગદર્શિકા સંબંધિત તૈયારીઓ મહત્તમ ૭૦% આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં જોવા મળી હતી, જ્યારે આ કેન્દ્રોમાં તબીબી સાધનોની ઉપલબ્ધતા વધુ સારી છે. આ દર્શાવે છે કે સાધનોની તુલનામાં દવાઓ અને માનવ સંસાધનોનો અભાવ બિન-સંચારી રોગો (NCDs) ની સારવારમાં અવરોધ છે. તેવી જ રીતે, સામુદાયિક આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં નિષ્ણાત ડોકટરોની ભારે અછત હતી, જે ગ્રામીણ આરોગ્ય આંકડા અહેવાલ ૨૦૨૦-૨૧ સાથે મેળ ખાય છે. આ મુજબ, ઘ્ણ્ઘ્ સ્તરે ૮૨.૨% ડોકટરો અને ૮૩.૨% સર્જનોની અછત છે.
કેન્દ્ર સરકાર ડાયાબિટીસ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર જેવા બિન-ચેપી રોગો માટે રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમ ચલાવી રહી છે. આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરોમાં, આ રોગો માટે પરીક્ષણ, સારવાર અને દવાની સુવિધાઓ પણ પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે, પરંતુ સંશોધકોએ સર્વેક્ષણમાં શોધી કાઢયું કે પેટા-કેન્દ્રો અને સામુદાયિક આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં સૌથી ઓછી તૈયારી જોવા મળી હતી, જ્યારે પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં તૈયારી થોડી વધુ હતી.
આરોગ્ય નિષ્ણાતોની ટીમે આ સર્વેક્ષણ પર એક અભ્યાસ પણ કર્યો છે, જે ઇન્ડિયન જર્નલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (IJMR) માં પ્રકાશિત થયો હતો. બેંગ્લોરના ICMRના નેશનલ સેન્ટર ફોર ડિસીઝ ઇન્ફોર્મેટિક્સ એન્ડ રિસર્ચ, MS રામૈયા મેડિકલ કોલેજ, દિલ્હીના INCLEN ટ્રસ્ટ ઇન્ટરનેશનલ, તેમજ જોધપુર, ભુવનેશ્વર અને રાયપુર AIIMSના કોમ્યુનિટી મેડિસિન વિભાગના નિષ્ણાતોએ આ ટીમમાં યોગદાન આપ્યું છે. આ ઉપરાંત, મૈસુરની JSS મેડિકલ કોલેજ અને કર્ણાટકની સિદ્ધગંગા મેડિકલ કોલેજના ડોકટરોનો પણ ટીમમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.
સાત રાજ્યોના આ જિલ્લાઓમાં તપાસ હાથ ધરવામાં આવી હતીઃ હરિયાણા (ફરીદાબાદ, ભિવાની), કર્ણાટક (બેંગ્લોર અર્બન, તુમકુર, મૈસૂર), રાજસ્થાન (જોધપુર, અજમેર અને અલવર), મેઘાલય (પૂર્વ ખાસી હિલ્સ, પશ્ચિમ ગારો હિલ્સ), ઓડિશા (મયુરભંજ, પુરી, નયાગઢ, અંજુમ), મધ્યપ્રદેશ, વિહતપુર પ્રદેશ, છત્તીપુર, અંજામ (દુર્ગ, કાંકેર).(૨૩.૪)
(10:24 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
