નવી દિલ્હી : સિંગાપોરમાં યોજાયેલા પ્રતિષ્ઠિત શાંગરી-લા સંવાદમાં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી દુશ્મનાવટ ખુલ્લેઆમ પ્રદર્શિત થઈ હતી. ગયા મહિને થયેલા ટૂંકા પરંતુ તીવ્ર લશ્કરી મુકાબલા બાદ વધેલા તણાવ વચ્ચે, બંને પરમાણુ સશસ્ત્ર પડોશી દેશોના ટોચના લશ્કરી અધિકારીઓએ અહીં તીવ્ર વિરોધી મંતવ્યો રજૂ કરીને સૌનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. એકબીજાની નજીકના કોન્ફરન્સ રૂમમાં બેઠા હોવા છતાં, તેમના સેનાપતિઓએ શનિવારે મોડી બપોરે સંરક્ષણ નવીનતા અને પ્રાદેશિક કટોકટી-વ્યવસ્થાપન પરના ઓવરલેપિંગ સત્રોમાં આકરા શાબ્દિક પ્રહારો કર્યા હતા.
ભારતનો 'લાલ રેખા'નો હુંકાર: ઓપરેશન સિંદૂર
ભારતના ચીફ ઓફ ડિફેન્સ સ્ટાફ (CDS) જનરલ અનિલ ચૌહાણે 'ભારતે એક નવી લાલ રેખા દોરી છે' તેમ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું. તેમણે ગયા મહિને 7 મેના રોજ શરૂ કરાયેલા *'ઓપરેશન સિંદૂર'*નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જે પહેલગામ હુમલાના જવાબમાં પાકિસ્તાન અને પાકિસ્તાન કબજા હેઠળના કાશ્મીરમાં (PoK) નવ આતંકવાદી માળખા પર હુમલો કરવા માટેની લશ્કરી કાર્યવાહી હતી. પહેલગામ હુમલામાં 26 નિર્દોષ લોકો માર્યા ગયા હતા.
જનરલ ચૌહાણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે, "ભારતે રાજકીય રીતે, આતંકવાદ સામે અસહિષ્ણુતાની નવી લાલ રેખા દોરવાનું કામ કર્યું છે." તેમણે ઉમેર્યું, "મને આશા છે કે લશ્કરી ક્ષેત્રમાં આવેલું આ ખાસ ઓપરેશન આપણા વિરોધીઓ માટે કેટલાક પાઠ લાવશે, અને તેઓ શીખશે કે આ ભારતની સહનશીલતાની મર્યાદા છે. આપણે બે દાયકા કે તેથી વધુ સમયથી આતંકના આ પ્રોક્સી યુદ્ધનો ભોગ બન્યા છીએ, અને અમે ઘણા લોકો ગુમાવ્યા છે... અમે તેનો અંત લાવવા માંગીએ છીએ." ચાર દિવસની બદલો લેવાની કાર્યવાહી પછી 10 મેના રોજ ઓપરેશન સિંદૂર પૂર્ણ થયું હતું.
પાકિસ્તાનની ચેતવણી: 'વ્યૂહાત્મક સ્થિરતા જોખમમાં'
એક અલગ સત્રમાં, પાકિસ્તાન સશસ્ત્ર દળોના સંયુક્ત ચીફ્સ ઓફ સ્ટાફ કમિટીના અધ્યક્ષ જનરલ સાહિર શમશાદ મિર્ઝાએ જો બીજો મુકાબલો વધે તો તેના જોખમોની ગંભીર ચેતવણી આપી હતી. તેમણે કહ્યું, "થ્રેશોલ્ડ ઘટાડવાથી વ્યૂહાત્મક સ્થિરતા જોખમમાં મુકાય છે. જો આગલી વખતે આવા સંઘર્ષ થાય અને શહેરોને પહેલા નિશાન બનાવવામાં આવે અને સરહદો અપ્રસ્તુત બની જાય... તો એવી શક્યતા હોઈ શકે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય હસ્તક્ષેપ કરે તે પહેલાં, મર્યાદિત અથવા મર્યાદિત સમય વિંડોને કારણે, નુકસાન અને વિનાશ થઈ ચૂક્યો હશે."
ચેનલ ન્યૂઝ એશિયા સાથેના એક વ્યાપક ઇન્ટરવ્યુમાં, જનરલ મિર્ઝાએ કહ્યું કે પાકિસ્તાન પોતાની ધરતી પર આતંકવાદનો સામનો કરવાનું ચાલુ રાખે છે, જેમાં તાલિબાન શાસિત અફઘાનિસ્તાન તરફથી સરહદ પારની પ્રવૃત્તિનો પણ સમાવેશ થાય છે. તેમણે દાવો કર્યો, "આતંકવાદે પાકિસ્તાનને સેંકડો અબજો ડોલર અને હજારો લોકોના જીવ ગુમાવ્યા છે."
રાજદ્વારી દબાણ અને ટેકનોલોજીનું યુદ્ધ
10 મેના રોજ લશ્કરી ગતિરોધ સમાપ્ત થયો ત્યારે, રાજદ્વારી આક્રમણ ચાલુ છે. ભારતે 30 થી વધુ વિશ્વ રાજધાનીઓમાં બહુપક્ષીય પ્રતિનિધિમંડળો મોકલ્યા છે, જેમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદના કાયમી અને સંભવિત સભ્યોનો સમાવેશ થાય છે. કોંગ્રેસ પક્ષના નેતા અને ભૂતપૂર્વ વિદેશ મંત્રી સલમાન ખુર્શીદ, જેઓ આ ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળનો ભાગ હતા, તેમણે આ આઉટરીચને "અભૂતપૂર્વ" ગણાવ્યું. પાકિસ્તાન પણ 2 જૂનથી શરૂ થતી સમાન રાજદ્વારી ઝુંબેશ શરૂ કરે તેવી અપેક્ષા છે.
મે મહિનામાં 96 કલાકના લશ્કરી વિનિમય પર બંને પક્ષો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાયેલા અદ્યતન શસ્ત્રો પર નજીકથી નજર રાખવામાં આવી હતી. ચેનલ ન્યૂઝ એશિયા અનુસાર, બંને પક્ષોએ આધુનિક જેટ, ભારતના ફ્રેન્ચ-નિર્મિત રાફેલ્સ અને પાકિસ્તાનના ચાઇનીઝ J-10Cs, ચોકસાઇ-માર્ગદર્શિત મિસાઇલોથી સજ્જ, તૈનાત કર્યા હતા. ડ્રોન અને સાયબર ક્ષમતાઓનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોવાના અહેવાલ છે. જનરલ ચૌહાણે ભારતના વૈવિધ્યસભર શસ્ત્રાગાર પર પ્રકાશ પાડ્યો, જ્યારે જનરલ મિર્ઝાએ પાકિસ્તાનની આંતરરાષ્ટ્રીય સંરક્ષણ સાધનોની વિશાળ શ્રેણીની ઍક્સેસની નોંધ લીધી.
વધતા તણાવ છતાં, બંને પક્ષો માને છે કે પરમાણુ શસ્ત્રો પર ક્યારેય વિચાર કરવામાં આવ્યો નથી. પાકિસ્તાની અધિકારીઓએ એવા અહેવાલોને ફગાવી દીધા હતા કે ઇસ્લામાબાદે તેની નેશનલ કમાન્ડ ઓથોરિટી બોલાવી છે, જે દેશના પરમાણુ શસ્ત્રાગારની દેખરેખ રાખે છે. જનરલ મિર્ઝાએ ધ્યાન દોર્યું કે આધુનિક સંઘર્ષના સાધનો કૃત્રિમ બુદ્ધિ, ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ, સાયબર, ચોકસાઇ ફાયરપાવર અને શસ્ત્રો છે, જે દર્શાવે છે કે ભવિષ્યનો સંઘર્ષ ભૂતકાળ કરતા ખૂબ જ અલગ દેખાઈ શકે છે.