નવી દિલ્હી, 3 જૂન : ભારત-ચીન સંબંધોમાં ફરી એકવાર તણાવનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે, અને આ વખતે તેની સીધી અસર ભારતીય ઓટોમોબાઈલ ઉદ્યોગ પર પડી શકે છે. ચીન દ્વારા દુર્લભ પૃથ્વી ધાતુઓના (Rare Earths) નિકાસ પર લાગુ કરાયેલા નવા અને કડક નિયમોએ ભારતીય ઉદ્યોગ જગતમાં ચિંતાનું મોજું ફેલાવી દીધું છે. આ નવા નિયમો અનુસાર, ચીનથી દુર્લભ ધાતુઓ આયાત કરતી કંપનીઓ કે એજન્સીઓએ એવું પ્રમાણપત્ર આપવું પડશે કે આ ધાતુઓનો કોઈ પણ પ્રકારનો લશ્કરી ઉપયોગ કરવામાં આવશે નહીં. આ શરત ભારતીય ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓ માટે માથાનો દુખાવો બની ગઈ છે, કારણ કે તેમના ઉત્પાદનમાં આ ધાતુઓ અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
અસર થશે ઉત્પાદન પર, સરકાર સમક્ષ તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપની માંગ
પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, ભારતીય ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓએ સરકાર સમક્ષ તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપ કરવાની અપીલ કરી છે. તેઓએ ચેતવણી આપી છે કે જો આ મુદ્દાનો ઝડપથી ઉકેલ નહીં આવે તો આગામી એક-બે મહિનામાં ભારતમાં વાહનોનું નિર્માણ કરવું મુશ્કેલ બની જશે. આ સમસ્યાની ગંભીરતા એ છે કે ભારત અને ચીન વચ્ચે વેપાર સંબંધિત મુદ્દાઓને ઉકેલવા માટે હાલમાં કોઈ સક્રિય વાતચીતની વ્યવસ્થા નથી. આશ્ચર્યજનક રીતે, ચીન ભારતનો બીજો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર હોવા છતાં, અમેરિકા, બ્રિટન, યુરોપિયન યુનિયન કે યુએઈ જેવા અન્ય મોટા ભાગીદારો સાથે જે રીતે વાણિજ્ય અને નાણા મંત્રાલયના સ્તરે નિયમિત વાતચીત થાય છે, તેવી વ્યવસ્થા ચીન સાથે નથી. બંને દેશો વચ્ચે વેપાર સંબંધિત મુદ્દાઓ પર છેલ્લી વાતચીત 2019 માં થઈ હતી.
ચીનની નવી 'વેપારી અવરોધ' નીતિ?
ચીને 4 એપ્રિલ, 2025 ના રોજ છ એવી દુર્લભ ધાતુઓના નિકાસ પર નિયંત્રણો મૂક્યા છે, જેમાંથી 90% થી વધુ વૈશ્વિક પુરવઠો ચીનમાંથી આવે છે. આ ધાતુઓમાંથી એક મેગ્નેટ ધાતુ છે, જેનો ઉપયોગ દુનિયાભરની ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓ, ખાસ કરીને ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EVs) ના મોટર્સમાં, અત્યંત વ્યાપકપણે કરે છે. ચીનના નવા નિયમ મુજબ, આ ધાતુઓ આયાત કરતી કંપનીઓએ પોતાની સરકાર પાસેથી પ્રમાણપત્ર મેળવવું પડશે કે તેમનો ઉપયોગ લશ્કરી ક્ષેત્રમાં થશે નહીં, અને પછી આ પ્રમાણપત્રનું ચીનની સરકારી એજન્સીઓ દ્વારા પણ પ્રમાણિત કરવું પડશે.
ભારતીય ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓ જણાવી રહી છે કે, ચીનમાં પણ કઈ સરકારી એજન્સી આ નવા નિયમનું પ્રમાણિત કરશે તે સ્પષ્ટ નથી. આ પરિસ્થિતિ ચીન દ્વારા માત્ર વેપારી અવરોધ ઊભો કરવા માટે આવા નિયમો બનાવવામાં આવ્યા હોવાની આશંકાને જન્મ આપે છે.
ઉદ્યોગ જગતની ચિંતા અને સરકારની કાર્યવાહી
ચિંતિત ઉદ્યોગ જગતે ભારતીય સરકારના સંબંધિત વિભાગો સુધી પોતાની વાત પહોંચાડી છે, પરંતુ કોઈ તાત્કાલિક સમાધાન ન મળતા તેમની ચિંતા વધી રહી છે. દરમિયાન, ભારતીય ઓટોમોબાઈલ સેક્ટરના બે સૌથી મોટા સંગઠનો - સોસાયટી ઓફ ઓટોમોબાઈલ મેન્યુફેક્ચરર્સ ઓફ ઇન્ડિયા (SIAM) અને ઓટોમોટિવ કોમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરર્સ એસોસિએશન ઓફ ઇન્ડિયા (ACMA) - નો એક ઉચ્ચ સ્તરીય દલ આ સમસ્યાઓ સાથે ચીન જવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.
જોકે, ભારતની સૌથી મોટી કાર નિર્માતા કંપની મારુતિ સુઝુકીએ કહ્યું છે કે ચીનના નવા નિયમની તેના ઉત્પાદન પર તાત્કાલિક અસર નહીં થાય, પરંતુ કંપની સતત સરકારના સંપર્કમાં છે, કારણ કે આ અંગે સરકારે જ મહત્વપૂર્ણ પગલાં લેવાના છે.
કેન્દ્રીય ભારે ઉદ્યોગ મંત્રી HD કુમારસ્વામીનું નિવેદન:
"અમે વાણિજ્ય અને વિદેશ મંત્રાલય સાથે સતત સંપર્કમાં છીએ. અમે ચીનના વિકલ્પોની વ્યાપકપણે શોધ કરી રહ્યા છીએ, જેથી કોઈ પણ ઉત્પાદન કે કાચા માલ માટે એક જ દેશ પર નિર્ભર ન રહેવું પડે. અમે ઉદ્યોગ જગત સાથે પણ સતત સંપર્કમાં છીએ કે સપ્લાય ચેઇન સંબંધિત અવરોધોને લઈને કોઈ લાંબા ગાળાની યોજના કેવી રીતે બનાવી શકાય."
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ ભારત માટે દુર્લભ ધાતુઓના સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં વૈવિધ્યકરણ લાવવાની તાત્કાલિક જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે.