નવી દિલ્હી : બલ્ગેરિયાના ભવિષ્યવેત્તા બાબા વાંગાની ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધની આગાહી ફરી ચર્ચામાં છે, અને આ વખતે તેની સાથે યુરોપના ત્રણ નાના, પરંતુ વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ દેશો – એસ્ટોનિયા, લાતવિયા અને લિથુઆનિયા – એટલે કે બાલ્ટિક દેશોને જોડવામાં આવી રહ્યા છે. બિહાર-ઝારખંડના કુલ ક્ષેત્રફળ જેટલો વિસ્તાર ધરાવતા આ દેશો ભૌગોલિક રીતે રશિયાની નજીક છે, પરંતુ હૃદયથી અમેરિકાના નેતૃત્વ હેઠળના નાટો (NATO) સંગઠનના સભ્ય છે. આ જ કારણોસર, તેમને ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધના સંભવિત કેન્દ્ર તરીકે જોવામાં આવે છે. આવા સંજોગોમાં, જો ત્રીજું વિશ્વયુદ્ધ ફાટી નીકળે છે, તો ભારત કઈ બાજુ જશે તે એક મોટો પ્રશ્ન છે.
બાલ્ટિક દેશો કેમ બન્યા સંભવિત યુદ્ધનું કારણ?
સેન્ટ્રલ યુરોપિયન જર્નલ ઓફ ઇન્ટરનેશનલ એન્ડ સિક્યુરિટી સ્ટડીઝના અહેવાલ મુજબ, બાલ્ટિક દેશોને ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધના સંદર્ભમાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવવાના ઘણા કારણો છે:
 * નાટો સભ્યપદ: આ દેશો નાટોના સભ્યો છે. નાટો એક લશ્કરી સંગઠન છે જે તેના સભ્યોની સુરક્ષા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. આનો અર્થ એ છે કે, જો કોઈપણ નાટો સભ્ય દેશ પર હુમલો થાય છે, તો તેને બધા સભ્યો પર હુમલો માનવામાં આવશે, જે એક મોટા યુદ્ધની શરૂઆત કરી શકે છે.
 * ભૌગોલિક સ્થાન: બાલ્ટિક દેશો રશિયાની સરહદ ધરાવે છે અને યુક્રેન જેવા સંઘર્ષગ્રસ્ત દેશોની પણ નજીક છે. આ ભૌગોલિક નિકટતાને કારણે, આ દેશો આક્રમણનું લક્ષ્ય બની શકે છે અથવા લશ્કરી કામગીરી માટે એક મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્ર બની શકે છે.
 * ઐતિહાસિક સંદર્ભ અને તણાવ: બાલ્ટિક દેશો અગાઉ સોવિયેત સંઘ દ્વારા કબજામાં હતા, જેના કારણે રશિયા સાથે તણાવ અને અવિશ્વાસનું વાતાવરણ છે. આ ઇતિહાસ જોતાં, આ દેશો રશિયાનું સંભવિત લક્ષ્ય બની શકે છે.
 * નાટોના પૂર્વીય ભાગની સંવેદનશીલતા: બાલ્ટિક દેશો નાટોના પૂર્વીય ભાગનો એક મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો છે, જે હુમલા માટે ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે. તેથી, આ ક્ષેત્રમાં સુરક્ષા મજબૂત કરવી નાટો માટે મોટી પ્રાથમિકતા છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે બાલ્ટિક દેશોમાં એક નાનો સંઘર્ષ પણ મોટા યુદ્ધમાં ફેરવાઈ શકે છે, ખાસ કરીને જો તેમાં અન્ય નાટો દેશો સામેલ થાય અથવા તે યુરોપમાં મોટા સંઘર્ષનું કારણ બને. નાટો અને રશિયા વચ્ચેના ભૂ-રાજકીય તણાવમાં બાલ્ટિક દેશો એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ છે, અને ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધમાં તેમની સંભવિત ભૂમિકા ગંભીર ચિંતાનો વિષય બની રહી છે.
બાબા વાંગાની ભવિષ્યવાણી અને વર્તમાન વૈશ્વિક તણાવ
'બાલ્કન્સના નોસ્ટ્રાડેમસ' તરીકે ઓળખાતા બાબા વાંગા (જન્મ 1911, અવસાન 1996) ની આગાહીઓ આજે પણ ચર્ચામાં છે. તેમણે 9/11 ના હુમલા, રાજકુમારી ડાયનાના મૃત્યુ અને આબોહવા પરિવર્તનને કારણે થતી કુદરતી આફતો વિશે આગાહી કરી હોવાનું મનાય છે. 2025 માટે, તેમણે એક ભયંકર ભૂકંપ અને મોટા લશ્કરી સંઘર્ષની વાત કરી છે, જેને ઘણા લોકો ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધ તરીકે અર્થઘટન કરી રહ્યા છે. તાજેતરમાં મ્યાનમાર અને થાઈલેન્ડમાં આવેલા ભૂકંપ તેમની વધતી જતી ભૂકંપ પ્રવૃત્તિની ચેતવણી સાથે મેળ ખાતા હોવાનું કેટલાક માને છે.
રક્ષા નિષ્ણાત લેફ્ટનન્ટ કર્નલ (નિવૃત્ત) જેએસ સોઢીના મતે, રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ, ચીન-તાઇવાન પર સામસામે, ઇઝરાયલ-હમાસ યુદ્ધ, અને ઉત્તર કોરિયા-દક્ષિણ કોરિયા વચ્ચેનો તણાવ જેવા વર્તમાન વૈશ્વિક સંઘર્ષો ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધનું કારણ બની શકે છે. ચીનના ફાઇટર જેટ્સ દ્વારા તાઇવાન નજીક ઉડાન ભરવા જેવી ઘટનાઓ તણાવમાં વધારો કરી રહી છે.
જો વિશ્વ યુદ્ધ થાય તો ભારત કોના પક્ષમાં?
લેફ્ટનન્ટ કર્નલ (નિવૃત્ત) જેએસ સોઢીના મતે, જો ત્રીજું વિશ્વ યુદ્ધ થાય છે, તો તે ભૂ-રાજકીય, લશ્કરી અને આર્થિક પરિબળો પર નિર્ભર રહેશે. વિશ્વના શક્તિશાળી દેશો બે જૂથમાં વિભાજિત થઈ શકે છે: એક જૂથ અમેરિકાના નેતૃત્વ હેઠળ નાટો દેશો અને યુરોપના ઘણા દેશો સાથે હશે. જ્યારે બીજું જૂથ રશિયાના નેતૃત્વ હેઠળ ચીન, ઈરાન, ઉત્તર કોરિયા, સીરિયા, વેનેઝુએલા અને ક્યુબા જેવા દેશોને સમાવી શકે છે.
આવી પરિસ્થિતિમાં, ભારત જેવા કેટલાક દેશો બિન-જોડાણ (Non-Aligned) જેવી સ્થિતિ જાળવી શકે છે. આ દેશો સીધા યુદ્ધમાં સામેલ નહીં થાય અને શાંતિ વાટાઘાટોમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. આમાં ભારત, બ્રાઝિલ, દક્ષિણ આફ્રિકા જેવા દેશોનો સમાવેશ થઈ શકે છે, જે વૈશ્વિક શાંતિ સ્થાપિત કરવા માટે પ્રયત્નશીલ રહેશે.
બાલ્ટિક દેશો: ભારત માટે યુરોપનું દ્વાર
ભારત અને બાલ્ટિક દેશો વચ્ચેના સંબંધો ઐતિહાસિક અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે. 1920 અને 1930ના દાયકામાં બાલ્ટિક દેશો સ્વતંત્ર રાષ્ટ્રો તરીકે ઉભરી આવ્યા ત્યારે 1921માં ભારતે તેમને સૌપ્રથમ માન્યતા આપી હતી. 1991માં સોવિયેત યુનિયનના ભંગાણ પછી, ભારતે 1992માં તેમની સાથે રાજદ્વારી સંબંધો સ્થાપિત કર્યા. લિથુઆનિયા (2008), લાતવિયા (2013) અને એસ્ટોનિયા (2015) એ ભારતમાં પોતાના દૂતાવાસો ખોલ્યા. 2021માં ભારતે એસ્ટોનિયામાં, 2023માં લિથુઆનિયામાં અને 2024માં લાતવિયામાં પોતાના દૂતાવાસો ખોલીને સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવ્યા છે.
બાલ્ટિક દેશો સાથેના આ ગાઢ સંબંધો માત્ર આર્થિક રીતે જ નહીં, પરંતુ વ્યૂહાત્મક રીતે પણ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે બાલ્ટિક દેશો યુરોપના પ્રવેશદ્વાર સમાન છે. તેમની સાથે સારા સંબંધો ભારતને યુરોપમાં તેની સ્થિતિ મજબૂત કરવામાં મદદ કરશે. વૈશ્વિક ભડકાઓ વચ્ચે આ સંબંધોનું મહત્વ વધુ વધી રહ્યું છે.