દુબઇ : ઇસ્લામના પાંચ સ્તંભોમાંથી એક હજ માટે સાઉદી અરેબિયાના મક્કા શહેરમાં વિશ્વભરના મુસ્લિમો એકઠા થયા છે. આગામી દિવસોમાં, લોકો 1,400 વર્ષ પહેલાં શરૂ થયેલી ધાર્મિક વિધિઓ અને પૂજા પદ્ધતિમાં વ્યસ્ત થઈ જશે. આ વખતે પણ, હજ દરમિયાન, યાત્રાળુઓને તડકા સહિત અનેક પડકારોનો સામનો કરવો પડશે. આ વર્ષે, 12 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે હજ યાત્રા પર પ્રતિબંધ છે. તાજેતરના વર્ષોમાં આ એક મોટો નીતિગત ફેરફાર છે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે સાઉદી અરેબિયાએ મુસાફરી દરમિયાન બાળકોની સલામતીને ધ્યાનમાં રાખીને સાવચેતી રૂપે આ પગલું ભર્યું છે કારણ કે ભારે ભીડને કારણે પર્યાવરણ તેમના માટે જોખમી બની જાય છે. બાળકોને હજમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે અને તેમને તરુણાવસ્થા સુધી નમાઝ અને ઉપવાસ જેવી અન્ય ઇસ્લામિક ફરજો પૂર્ણ કરવાની જરૂર નથી.

પાકિસ્તાનના લાહોર શહેરના તલ્હા અયુબે જણાવ્યું હતું કે તેમના પાંચ બાળકો તેમના દાદા-દાદી સાથે રહી રહ્યા છે, જ્યારે તે અને તેની પત્ની "આરામથી" હજ કરી રહ્યા છે. એક થી ૧૩ વર્ષના બાળકોના પિતા અયુબે કહ્યું, "જો બાળકોને મંજૂરી આપવામાં આવી હોત, તો પણ અમે કદાચ તેમને સાથે ન લઈ ગયા હોત, કારણ કે આ વર્ષે હવામાન ખૂબ જ ખરાબ છે. તેમને ન લઈ જવા અંગે મને મિશ્ર લાગણીઓ છે. હું તેમને યાદ કરીશ." હજયાત્રીઓની ઉંમર વિશે કોઈ સત્તાવાર આંકડા આપવામાં આવ્યા નથી, પરંતુ તેમાંથી મોટાભાગના ૩૫ થી ૬૪ વર્ષની વચ્ચે છે. હજયાત્રાનો સરેરાશ ખર્ચ ચાર હજાર (લગભગ સાડા ત્રણ લાખ રૂપિયા) થી ૨૦ હજાર (લગભગ ૧૭ લાખ રૂપિયા) ની વચ્ચે છે. આ ખર્ચ મુસાફરીના દિવસો, સુવિધાઓ, હજયાત્રીનો દેશ, ચલણ, કર વગેરે પર આધાર રાખે છે.

મોટાભાગના વિકાસશીલ દેશોના લોકો હજ માટે આવે છે. કેટલાક દેશોમાં હજ માટે છૂટ મળે છે. પરંતુ હજુ પણ હજના ખર્ચમાં બહુ ઘટાડો થયો નથી. બાંગ્લાદેશ હજ એજન્સી એસોસિએશનના જનરલ સેક્રેટરી ફરીદ અહેમદ મજુમદારે જણાવ્યું હતું કે આ વર્ષે દેશને ૧,૨૭,૦૦૦ મુસાફરો મોકલવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, પરંતુ ઘણા મુસાફરો મોકલી શકાયા નથી. તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે વસ્તુઓના ભાવ ખૂબ ઊંચા છે. પાકિસ્તાન સરકારે હજ કાર્યક્રમ હેઠળ ભાવ ઘટાડ્યા છે અને ચુકવણી પ્રણાલીમાં પણ લવચીક અભિગમ અપનાવ્યો છે. ખેડૂત અને નાના ઉદ્યોગપતિ ઝહીર અહેમદે જણાવ્યું કે તેમની પાસે હજ માટે પૂરતા પૈસા નહોતા, તેથી તેમણે ડિસેમ્બરમાં હજ માટે ચૂકવણી કરવાનું શરૂ કર્યું અને ફેબ્રુઆરી સુધીમાં ત્રણ હપ્તામાં આખી રકમ ચૂકવી દીધી.

તેમણે કહ્યું, "જો આવું ન થયું હોત, તો હું કદાચ હજ માટે જઈ શક્યો ન હોત." તેવી જ રીતે, સાઉદી અરેબિયાએ પણ સ્થાનિક હજ યાત્રાળુઓ માટે એક લવચીક ચુકવણી પ્રણાલી શરૂ કરી છે, જે હેઠળ 20 ટકા રકમ બુકિંગના 72 કલાકની અંદર ચૂકવવાની હોય છે. 40 ટકા રકમ રમઝાન દરમિયાન ચૂકવવાની હોય છે અને બાકીની 40 ટકા રકમ રમઝાન પછીના મહિનામાં ચૂકવવાની હોય છે. જોકે હજ જીવનમાં એકવાર કરવાની હોય છે, લોકો જીવનભર તેની રાહ જોવા માંગતા નથી. પરંતુ હજ યાત્રાળુઓ માટે વ્યવસ્થા મર્યાદિત છે, આને ધ્યાનમાં રાખીને, દેશોએ ક્વોટા નક્કી કર્યા છે. ઇન્ડોનેશિયા અને મલેશિયા જેવા મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા દેશોમાં, હજ માટે દાયકાઓ સુધી રાહ જોવી પડી શકે છે.

ઇન્ડોનેશિયામાં, 5.4 મિલિયન યાત્રાળુઓ તેમના વારાની રાહ જોઈ રહ્યા છે અને દર વર્ષે આ સંખ્યા વધી રહી છે. જોકે લોકોને એક કરતા વધુ વાર હજ કરવાથી રોકવા માટે કોઈ નિયમો નથી, કેટલીક સરકારો માને છે કે તે અન્ય લોકોને તકથી વંચિત રાખે છે, ખાસ કરીને વધુ વસ્તીવાળા દેશોમાં. ભારતમાં એક કરતા વધુ વાર હજ કરવા પર પ્રતિબંધ છે અને રાષ્ટ્રીય હજ સમિતિ એવા કોઈપણ વ્યક્તિની અરજીઓ સ્વીકારતી નથી જેમણે અગાઉ હજ કરી હોય, જોકે વૃદ્ધો જેવા ચોક્કસ શ્રેણીના લોકો સાથે આવનારાઓ માટે અપવાદો છે.

એપ્રિલમાં, સાઉદી અરેબિયાએ અનધિકૃત હજ યાત્રીઓને રોકવા અને મુસાફરીને નિયંત્રિત કરવા માટે ભારત, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, ઇજિપ્ત, ઇન્ડોનેશિયા, ઇરાક, નાઇજીરીયા, જોર્ડન, અલ્જેરિયા, સુદાન, ઇથોપિયા, ટ્યુનિશિયા, યમન અને મોરોક્કો સહિત 14 દેશો માટે ટૂંકા ગાળાના વિઝા આપવાનું સ્થગિત કર્યું હતું. ભૂતકાળમાં, લોકો ટૂંકા ગાળાના વિઝા પર સાઉદી અરેબિયાની મુસાફરી કરતા હતા અને હજ માટે સત્તાવાર પરવાનગી વિના મક્કામાં પ્રવેશતા હતા. ગૃહ મંત્રાલયે મે મહિનામાં ચેતવણી આપી હતી કે યોગ્ય વિઝા વિના હજ દરમિયાન મક્કામાં પ્રવેશવાનો પ્રયાસ કરનાર કોઈપણને 20,000 રિયાલ (લગભગ $