નવી દિલ્હી :  આધુનિક યુગમાં સ્માર્ટફોન અને સોશિયલ મીડિયા બાળકો માટે કેટલા હાનિકારક છે, તે હવે કોઈ રહસ્ય રહ્યું નથી. માતાપિતા ભલે બાળકોને સ્ક્રીનથી દૂર રાખવા મથે, પરંતુ વ્યક્તિગત રીતે તેઓ ઘણીવાર લાચારી અનુભવે છે. કિશોરોમાં વધતી એકલતા, ચિંતા, હતાશા, સેક્સટોર્શન, ખાવાની વિકૃતિઓ, અને ડીપફેક પોર્નોગ્રાફી જેવા ગંભીર પરિણામોની દહેશત તેમને ઘેરી વળી છે. છતાં, મોટાભાગના પરિવારોને લાગે છે કે કિશોરને સ્માર્ટફોન આપવો અનિવાર્ય છે, કારણ કે તેમના મિત્રો પાસે તે છે, અને શાળાઓ પણ ચોક્કસ એપ્લિકેશન્સની જરૂરિયાત ઊભી કરે છે. કોઈ પણ માતાપિતા પોતાના બાળકને બહિષ્કૃત કે વંચિત જોવા નથી ઈચ્છતા.
પરંતુ, આ એક સામૂહિક કાર્યવાહીની સમસ્યા છે અને તેનો ઉકેલ પણ સામૂહિક જ હોઈ શકે છે. "ધ ટેક એક્ઝિટ" પુસ્તકના લેખક ક્લેર મોરેલ જણાવે છે કે, ડિજિટલ ટેક કટોકટીને હરાવવા માટે સ્ક્રીનનો પ્રતિકાર કરતા સમુદાયો બનાવવાની જરૂર છે. આ સમુદાયો ફક્ત શાળાઓથી દૂર જ નહીં, પરંતુ બાળકોના જીવનમાંથી સ્માર્ટફોનનો ઉપયોગ સંપૂર્ણપણે દૂર કરીને અથવા તેને વિલંબિત કરીને સફળતા મેળવી શકે છે.
ટેક એક્ઝિટ: સફળ પરિવારોની કહાણી
ક્લેર મોરેલે પોતાના પુસ્તક માટે એવા ડઝનબંધ પરિવારો સાથે વાત કરી છે, જેમણે પોતાના બાળકોને સ્માર્ટફોન, સોશિયલ મીડિયા, ટેબ્લેટ અને વિડિયો ગેમ્સથી દૂર રાખ્યા છે. આશ્ચર્યજનક રીતે, આ બાળકો એકલવાયા, વિચિત્ર કે અસામાજિક નથી. આ સામાન્ય પરિવારો છે, જેમના બાળકો સાથેના સંબંધો મજબૂત છે. બાળકો સ્માર્ટફોનથી વંચિત હોવાનો કોઈ ગુસ્સો નથી ધરાવતા, ઊલટું, મોટા બાળકો બાળપણમાં ટેકનોલોજી પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધો માટે આભારી છે.
આ પરિવારોમાં એક સામાન્ય બાબત એ હતી કે તેઓ એકલા નહોતા. તેમણે એવા અન્ય પરિવારોને શોધ્યા હતા, જેઓ સમાન મૂલ્યો ધરાવતા હતા અને તેમના બાળકોને સ્ક્રીન-મુક્ત, વાસ્તવિક દુનિયાનું બાળપણ આપવા ઈચ્છતા હતા.
સમુદાય નિર્માણ: એક માતાની પહેલનું ઉદાહરણ
વોશિંગ્ટન વિસ્તારમાં એક ઉપનગરીય વિસ્તારનું ઉદાહરણ નોંધનીય છે, જ્યાં બાળકો ૧૯૭૦ના દાયકાની જેમ બહાર રમતા, સાયકલ ચલાવતા, કિલ્લાઓ બનાવતા અને તકરાર ઉકેલતા જોવા મળે છે. કોઈ ઉપકરણ દેખાતું નથી. આ બધું એક માતા અને તેના પાડોશી વચ્ચેની સામાન્ય વાતચીતથી શરૂ થયું હતું. તેમણે ટેકનોલોજી વિશે પોતાના વિચારો શેર કર્યા, બાળકો સાથે રમવા લાગ્યા અને માતાપિતાએ એકબીજાને ટેકો આપ્યો. ટૂંક સમયમાં અન્ય પરિવારો પણ જોડાયા, અને શેરીમાં બાળકોના હસવાના અને રમવાના અવાજો ગુંજી ઉઠ્યા. આટલું જ જરૂરી હતું, સ્ક્રીનથી દૂર ગતિશીલતા લાવવા માટે.
જોકે, તમારી શેરીમાં દરેક પરિવારના વિચારો સમાન હશે તેવી અપેક્ષા રાખવી વાસ્તવિક નથી. ઘણા માતાપિતાને તેમની શાળા દ્વારા સમાન વિચારધારા ધરાવતા પરિવારો મળ્યા. તમે તમારા બાળકના વર્ગના અન્ય માતાપિતાને ઇમેઇલ કરી શકો છો, તેમને ઘરે આમંત્રિત કરી શકો છો અને વાતચીત શરૂ કરી શકો છો. તમારી જરૂરિયાતોને અનુરૂપ ટેકનોલોજીના અભિગમોની ચર્ચા કરો. ઘણા પરિવારોએ બાળકોને એવા સ્માર્ટફોન આપ્યા છે જે ઇન્ટરનેટ, સોશિયલ મીડિયા કે એપ્લિકેશન્સ વિના માત્ર કોલ અને ટેક્સ્ટની સુવિધા આપે છે, જેથી તેમનું ધ્યાન ભટકાય નહીં.
સામૂહિક પ્રયાસોના ફાયદા
જે પરિવારો "ટેક એક્ઝિટ" અપનાવે છે, તેઓ સ્માર્ટફોનની અનિવાર્યતાની પૂર્વધારણાને નકારીને શરૂઆત કરે છે. સંપર્કમાં રહેલા પરિવારોના નાના જૂથોને ગોઠવીને અને સ્ક્રીન પર મર્યાદા નક્કી કરવા પ્રતિબદ્ધ થવાથી અનેક ધ્યેયો સિદ્ધ થાય છે:
 * બાળકો માટે રમવાની તારીખો અને વૈકલ્પિક પ્રવૃત્તિઓનો સ્થિર સ્ત્રોત પૂરો પાડે છે.
 * નૈતિક ટેકો આપે છે અને જવાબદારીને પ્રોત્સાહન આપે છે.
 * આવતી સમસ્યાઓનું નિવારણ કરવામાં મદદ કરે છે.
જ્યારે સંસ્થાઓ ખોટી રીતે ધારે છે કે સહભાગીઓ સાર્વત્રિક રીતે સ્માર્ટફોન અપનાવનારા છે, ત્યારે પરિવારોનો એક સંકલિત જૂથ પોતાને માટે વધુ સારી રીતે હિમાયત કરી શકે છે. શાળાના કાર્યો કે પ્રવૃત્તિઓ માટે એપ્લિકેશન્સને પૂર્વશરત તરીકે લાદવામાં આવે, ત્યારે આ માતાપિતા વર્ક-અરાઉન્ડ શોધે છે. તેઓ શિક્ષકો કે કોચ સાથે બીજો વિકલ્પ શોધવા માટે વાત કરે છે અને તેનો વિરોધ કરે છે. દરેક માતાપિતા જે તેનો વિરોધ કરે છે, તે આગામી માતાપિતા માટે આ પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.
આ માતાપિતાની પહેલ અને પ્રતિ-સમુદાય બનાવવાની ઇરાદાપૂર્વકની ઇચ્છાનું અંતિમ પરિણામ એ છે કે તેમના બાળકો ખીલી રહ્યા છે. તેઓ વર્ચ્યુઅલ દુનિયામાં સ્વ-મગ્ન નથી, પરંતુ સંબંધો, જવાબદારીઓ અને અન્યોની સેવા તરફ નિર્દેશિત છે. ડિજિટલ લોકોના આકર્ષણ સાથે સ્પર્ધા કરી શકે તેવા સમૃદ્ધ, અર્થપૂર્ણ વાસ્તવિક દુનિયાના સમુદાયોનું નિર્માણ કરીને જ માતાપિતા સ્માર્ટફોનને બાળપણથી દૂર કરી શકે છે.
વાચકોના મંતવ્યો પણ આ જ દિશામાં છે: સ્માર્ટફોન અને સ્ક્રીનના બાળકો પર નકારાત્મક પ્રભાવ પર મજબૂત સર્વસંમતિ જોવા મળે છે, અને સીમાઓ નક્કી કરવામાં તેમજ ઉદાહરણ દ્વારા નેતૃત્વ કરવામાં માતાપિતાની ભૂમિકા પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. ઘણા લોકો ફ્લિપ ફોન જેવા વિકલ્પો સૂચવે છે અને આઉટડોર પ્લે તથા વાસ્તવિક દુનિયાની ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓ પર ભાર મૂકે છે.
શું તમે પણ તમારા બાળકોને સ્ક્રીનના બંધનમાંથી મુક્ત કરી, તેમને વાસ્તવિક દુનિયાનો આનંદ આપવા માટે આવા કોઈ સમુદાયનો ભાગ બનવા ઈચ્છો છો?