ગોવા, જે તેના મનોહર દરિયાકાંઠા અને પ્રકૃતિની સુંદરતા માટે વિશ્વભરમાં જાણીતું છે, હાલમાં ગંભીર પર્યાવરણીય સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યું છે. ગોવા રાજ્ય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (જીએસપીસીબી)ના વાર્ષિક અહેવાલ ૨૦૨૪-૨૫ અનુસાર, ગોવાના દરિયાકાંઠાનું પાણી સ્નાન અને પાણી આધારિત પર્યટન પ્રવૃત્તિઓ જેવી કે વોટર સ્પોર્ટ્સ માટે અસુરક્ષિત બની ગયું છે. આ ઉપરાંત, રાજ્યની મુખ્ય નદીઓ જેવી કે માંડવી, ઝુઆરી, તિરાકોલ, સિન્ક્વેરીમ, માપુસા, સાલ અને કુંભરજુઆ નહેર પણ ખૂબ જ પ્રદૂષિત થઈ ગઈ છે, જેના કારણે વ્યાપારી માછીમારી માટે પણ આ પાણી અયોગ્ય બન્યું છે.

 

પ્રદૂષણની ગંભીર સ્થિતિ: જીએસપીસીબીના અહેવાલ મુજબ, ગોવાના પ્રખ્યાત પર્યટન સ્થળો જેવા કે તિરાકોલ, મીરામર, કલંગુટ, મોરજીમ, વાગાટોર, અરંબોલ, બાગા, બાંબોલીમ (ઉત્તર ગોવા) અને મોબોર, બાઈના, ગાલીજબાગ, કોલવા, વેલ્સાઓ, બોગમોલો, બેતલબાટીમ, બેનોલીમ, વર્કા, આગોંડા, પાલોલેમ અને રાજભાગ (દક્ષિણ ગોવા)ના દરિયાકાંઠાનું પાણી રોગો ફેલાવનારા જીવાણુઓથી ભરેલું છે. માર્ચ ૨૦૨૪ થી માર્ચ ૨૦૨૫ દરમિયાન એકત્ર કરાયેલા પાણીના નમૂનાઓમાં ફેકલ કોલીફોર્મ (મળમાંથી ઉત્પન્ન થતા બેક્ટેરિયા) અને બાયોકેમિકલ ઓક્સિજન ડિમાન્ડ (બીઓડી)નું પ્રમાણ ખૂબ ઊંચું જોવા મળ્યું છે, જે પાણીમાં રોગકારક જીવાણુઓ અને બેક્ટેરિયાની હાજરી દર્શાવે છે.

 

 

કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (સીપીસીબી)ના ધોરણો અનુસાર, આ પાણીની ગુણવત્તા ‘એસડબલ્યુ II’ શ્રેણીમાં આવે છે, જે દર્શાવે છે કે આ પાણી સ્નાન અને અન્ય સંપર્ક પ્રવૃત્તિઓ માટે યોગ્ય નથી. સીપીસીબીના નિયમો મુજબ, સ્નાન અને વોટર સ્પોર્ટ્સ માટે પાણીમાં ફેકલ કોલીફોર્મનું પ્રમાણ ૧૦૦ એમપીએન (મોસ્ટ પ્રોબેબલ નંબર)થી ઓછું હોવું જોઈએ, પરંતુ ગોવાના દરિયાકાંઠે આ પ્રમાણ ઘણું વધારે જોવા મળ્યું છે.

 

 

નદીઓ અને અન્ય જળાશયોની સ્થિતિ: જીએસપીસીબીએ રાજ્યના ૧૧૫ સ્થળોએથી પાણીના નમૂનાઓ એકત્ર કર્યા હતા, જેમાં નદીઓ, ઝરણાં, કૂવા અને તળાવોનો સમાવેશ થાય છે. આ નમૂનાઓમાંથી જાણવા મળ્યું કે ઉત્તર ગોવાની સેન્ટ ઈનેઝ ખાડી અને દક્ષિણ ગોવાની બેથોરા નાલા ‘બી’ શ્રેણીમાં આવે છે, જે દર્શાવે છે કે આ જળાશયો ડીઓ (ડિસોલ્વ્ડ ઓક્સિજન), બીઓડી, ફેકલ કોલીફોર્મ અને ફેકલ સ્ટ્રેપ્ટોકોકસ જેવા પરિમાણોમાં સીપીસીબીના ધોરણોનું પાલન કરતા નથી.

 

 

પ્રદૂષણના મુખ્ય કારણો:

જીએસપીસીબીના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, દરિયાકાંઠે અને નદીઓમાં પ્રદૂષણનું મુખ્ય કારણ અશુદ્ધ અથવા આંશિક રીતે શુદ્ધ કરેલા ગંદા પાણીનો નિકાલ અને પ્લાસ્ટિક કચરો છે. આ ઉપરાંત, માનવ અને પશુઓના મળમાંથી ઉત્પન્ન થતા ફેકલ કોલીફોર્મનું ઊંચું પ્રમાણ પણ પાણીની ગુણવત્તાને અસર કરે છે. વર્ષ ૨૦૨૩ અને ૨૦૨૪માં પણ સીપીસીબીના અહેવાલોમાં ગોવાના દરિયાકાંઠે ફેકલ કોલીફોર્મની ઊંચી હાજરીનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો, જે દર્શાવે છે કે આ સમસ્યા નવી નથી.

 

પર્યટન ઉદ્યોગ પર અસર

ગોવાની અર્થવ્યવસ્થા મોટાભાગે પર્યટન પર નિર્ભર છે, અને દરિયાકાંઠે અને નદીઓમાં વધતું પ્રદૂષણ આ ઉદ્યોગ માટે મોટો ખતરો બની રહ્યું છે. પ્રદૂષિત પાણીને કારણે સ્નાન, વોટર સ્પોર્ટ્સ અને માછીમારી જેવી પ્રવૃત્તિઓ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની ફરજ પડી શકે છે, જેની સીધી અસર સ્થાનિક વેપારીઓ અને પર્યટન સાથે સંકળાયેલા લોકોની આજીવિકા પર પડશે. વધુમાં, પ્રદૂષણના કારણે પર્યટકોની સંખ્યામાં ઘટાડો થવાની શક્યતા છે, જે ગોવાના આર્થિક વિકાસને અસર કરશે.

 

સરકાર અને સ્થાનિક સંસ્થાઓની ભૂમિકા

ગોવા સરકાર અને જીએસપીસીબીએ આ સમસ્યાને નિયંત્રિત કરવા માટે કેટલાક પગલાં લીધા છે, જેમાં ગંદા પાણીના નિકાલ માટે શુદ્ધિકરણ પ્લાન્ટની સ્થાપના અને પ્લાસ્ટિક કચરાના નિકાલ માટે કડક નિયમોનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, આ પગલાં હજુ પૂરતા નથી. પર્યાવરણવિદો અને સ્થાનિક લોકોનું માનવું છે કે સરકારે વધુ કડક નિયમો લાગુ કરવા જોઈએ અને જાગૃતિ અભિયાનો દ્વારા લોકોને પર્યાવરણની સુરક્ષા માટે પ્રોત્સાહિત કરવા જોઈએ.

 

ગોવાના દરિયાકાંઠે અને નદીઓમાં વધતું પ્રદૂષણ રાજ્યના પર્યટન ઉદ્યોગ અને પર્યાવરણ માટે ગંભીર ખતરો છે. આ સમસ્યાને નિયંત્રિત કરવા માટે તાત્કાલિક અને સંકલિત પગલાંની જરૂર છે. સરકાર, સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને નાગરિકોના સહયોગથી જ ગોવાની પ્રાકૃતિક સુંદરતા અને પર્યટનની ગરિમાને બચાવી શકાશે.

ગોવા, જે તેના મનોહર દરિયાકાંઠા અને પ્રકૃતિની સુંદરતા માટે વિશ્વભરમાં જાણીતું છે, હાલમાં ગંભીર પર્યાવરણીય સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યું છે. ગોવા રાજ્ય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (જીએસપીસીબી)ના વાર્ષિક અહેવાલ ૨૦૨૪-૨૫ અનુસાર, ગોવાના દરિયાકાંઠાનું પાણી સ્નાન અને પાણી આધારિત પર્યટન પ્રવૃત્તિઓ જેવી કે વોટર સ્પોર્ટ્સ માટે અસુરક્ષિત બની ગયું છે. આ ઉપરાંત, રાજ્યની મુખ્ય નદીઓ જેવી કે માંડવી, ઝુઆરી, તિરાકોલ, સિન્ક્વેરીમ, માપુસા, સાલ અને કુંભરજુઆ નહેર પણ ખૂબ જ પ્રદૂષિત થઈ ગઈ છે, જેના કારણે વ્યાપારી માછીમારી માટે પણ આ પાણી અયોગ્ય બન્યું છે.