નવી દિલ્હી : ભારતમાં ગુડ્ઝ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (GST) ના રોલઆઉટને 8 વર્ષ પૂર્ણ થયા છે. આ ક્ષણ દેશના પરોક્ષ કર માળખાને મૂળભૂત રીતે પરિવર્તિત કરનારા આ સીમાચિહ્ન સુધારા પર વિચારવિમર્શ કરવાની યોગ્ય તક પૂરી પાડે છે. 1 જુલાઈ, 2017 ના રોજ જ્યારે GST અમલમાં આવ્યો, ત્યારે તેણે "વન નેશન, વન ટેક્સ" ના વચન સાથે કેન્દ્ર અને રાજ્યોના અસંખ્ય કરવેરાને એક જ, એકીકૃત કર પ્રણાલી હેઠળ લાવીને એક નવો અધ્યાય શરૂ કર્યો.
GSTની પ્રશંસનીય યાત્રા: સહકારી સંઘવાદનો કેસ સ્ટડી:
છેલ્લા 8 વર્ષમાં ભારતની GST યાત્રા ખરેખર પ્રશંસનીય રહી છે. તેણે સહકારી સંઘવાદ (Cooperative Federalism) અને મહત્વાકાંક્ષી સુધારાનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું છે. જુદા જુદા રાજ્યોની વિવિધ કર પ્રણાલીઓ અને કેન્દ્રના કરવેરાને એક છત્ર નીચે લાવવા એ એક જટિલ કાર્ય હતું, જે રાજ્યો અને કેન્દ્ર સરકાર વચ્ચેના સુમેળભર્યા પ્રયાસો વિના અશક્ય હતું. GST એ દેશના અર્થતંત્રને ઔપચારિક બનાવવામાં, કર આધાર (tax base) વધારવામાં અને વ્યાપાર કરવાની સરળતા (ease of doing business) સુધારવામાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું છે.
અગાઉ, દેશમાં કેન્દ્રીય આબકારી જકાત, સેવા કર, રાજ્ય વેટ, સેન્ટ્રલ સેલ્સ ટેક્સ, ઓક્ટ્રોય અને અન્ય ઘણા કરવેરાનો જાળો હતો, જે વેપારીઓ અને ગ્રાહકો બંને માટે અતિ જટિલ અને બોજારૂપ હતો. GST એ આ બધી જટિલતાઓને દૂર કરીને એક સરળ અને સીધી કર પ્રણાલી પ્રદાન કરી છે, જેનાથી સમગ્ર દેશમાં માલસામાન અને સેવાઓની અવરજવર વધુ સરળ બની છે અને 'કેસ્કેડિંગ ઇફેક્ટ' (કર પર કર) દૂર થઈ છે.
આગળનો માર્ગ: 'સેકન્ડ જનરેશન' સુધારાઓની જરૂરિયાત:
જોકે, GST ને ખરેખર સારો અને વધુ સરળ કર બનાવવા માટે, હવે ધ્યાન "બીજી પેઢીના સુધારાઓ" (Second-Generation Reforms) તરફ વળવું અત્યંત આવશ્યક છે. આ સુધારાઓમાં શામેલ હોઈ શકે છે:
 * કર માળખાનું વધુ સરળીકરણ: હાલના બહુવિધ દર માળખાને વધુ તાર્કિક અને ઓછા દરો સાથે સરળ બનાવવું.
 * વ્યાપક કવરેજ: પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો, રિયલ એસ્ટેટ અને આલ્કોહોલ જેવી વસ્તુઓને GST હેઠળ લાવવી, જે હાલમાં તેની બહાર છે.
 * ટેકનોલોજીનો મહત્તમ ઉપયોગ: GST પોર્ટલને વધુ યુઝર-ફ્રેન્ડલી બનાવવું અને ટેકનોલોજી દ્વારા પાલન (compliance) ને વધુ સરળ બનાવવું.
 * વિવાદ નિવારણ: GST સંબંધિત વિવાદોના ઝડપી અને કાર્યક્ષમ નિવારણ માટે મિકેનિઝમ્સ સુધારવી.
 * SMBs માટે સરળતા: નાના અને મધ્યમ કદના વ્યવસાયો (SMBs) માટે GST પાલનની પ્રક્રિયાને વધુ સરળ બનાવવી.
GST એ નિઃશંકપણે ભારતના આર્થિક વિકાસના પાયામાં એક મજબૂત પથ્થર મૂક્યો છે. હવે, આ 8 વર્ષની સફળતા પછી, દેશના અર્થતંત્રને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જવા અને 'વિકસિત ભારત'ના લક્ષ્યને હાંસલ કરવા માટે, GST પ્રણાલીમાં વધુ સુધારા અને ગતિશીલતા લાવવાનો સમય આવી ગયો છે.