નવી દિલ્હી: વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં ભારત એક વ્યૂહાત્મક ખેલાડી તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. તાજેતરના ડેટા દર્શાવે છે કે ભારતે યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ પાસેથી ખનીજતેલની ખરીદીમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો છે, તેમ છતાં રશિયા પાસેથી સસ્તા તેલની આયાત ઘટાડી નથી. આ પગલું ભારતની "સર્વશ્રેષ્ઠ ઊર્જા સુરક્ષા" ની નીતિ અને વૈશ્વિક રાજકારણમાં તેની લવચીકતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
PM મોદીની મુલાકાત અને US આયાતમાં ઉછાળો:
ભારત અને યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ વચ્ચેના ઊર્જા વેપારમાં તાજેતરના મહિનાઓમાં અસાધારણ વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. આ વૃદ્ધિનો મુખ્ય ઉત્પ્રેરક ફેબ્રુઆરીમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની વોશિંગ્ટન ડીસીની મુલાકાત હતી, જ્યાં તત્કાલીન અમેરિકી પ્રમુખ ટ્રમ્પે ભારતને ક્રૂડ ઓઈલ વેચવા માટે ભારપૂર્વક દબાણ કર્યું હતું. સીપીએલઆર (CPLR) ડેટા અનુસાર, આ મુલાકાત પછી યુ.એસ.માંથી ભારતની ખનીજતેલની આયાત ફેબ્રુઆરીમાં 145 હજાર બેરલ પ્રતિ દિવસ (KBD) થી એપ્રિલમાં સીધા 337 KBD સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે 26 મે સુધીના આંકડા મુજબ લગભગ બમણા કરતાં પણ વધુ વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.
વ્યૂહાત્મક સંતુલન: રશિયા અને US બંને સાથે મજબૂત સંબંધો:
આયાતમાં આ વૃદ્ધિ દર્શાવે છે કે ભારત માત્ર અમેરિકાને ખુશ કરવા માટે જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે પોતાના ઊર્જા સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્યીકરણ કરીને પોતાની ઊર્જા સુરક્ષાને વધુ મજબૂત કરવા માંગે છે. નોંધનીય છે કે, યુ.એસ.માંથી આયાત વધવા છતાં, ભારતે રશિયા પાસેથી સસ્તા ભાવે મળતા ખનીજતેલની ખરીદીમાં ઘટાડો કર્યો નથી. ભૂ-રાજકીય પરિસ્થિતિઓ અને પશ્ચિમી પ્રતિબંધોને કારણે રશિયાએ ભારત અને ચીન જેવા દેશોને ડિસ્કાઉન્ટ ભાવે તેલ ઓફર કર્યું છે, જેનો લાભ ભારત ઉઠાવી રહ્યું છે.
શિપિંગ પડકારો અને ભવિષ્યની શોધખોળ:
જોકે, યુ.એસ.માંથી તેલના શિપમેન્ટને ભારત પહોંચવામાં રશિયા અથવા મધ્ય પૂર્વની તુલનામાં વધુ સમય લાગે છે. આ લાંબા શિપિંગ સમયને કારણે, ભારતીય રિફાઇનરીઓને અન્ય સોર્સિંગ વિકલ્પોની સતત શોધખોળ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. આ પડકાર ભારતને વૈશ્વિક તેલ બજારમાં વધુ લવચીકતા અપનાવવા અને વિવિધ દેશો સાથે સંબંધો જાળવી રાખવા માટે પ્રેરિત કરે છે.
આ વિકાસ દર્શાવે છે કે ભારત તેની વિદેશ નીતિ અને ઊર્જા કૂટનીતિમાં અત્યંત વ્યવહારુ અભિગમ અપનાવી રહ્યું છે. તે પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતોને પ્રાધાન્ય આપીને, વૈશ્વિક શક્તિઓ સાથે સંતુલિત સંબંધો જાળવી રાખે છે અને પોતાની વધતી જતી ઊર્જા જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે કોઈ એક સ્ત્રોત પર નિર્ભર રહેવાને બદલે બહુવિધ વિકલ્પો ખુલ્લા રાખે છે. આ નીતિ વૈશ્વિક મંચ પર ભારતની વધતી શક્તિ અને સ્વતંત્ર નિર્ણય લેવાની ક્ષમતાને પણ ઉજાગર કરે છે.