વિશ્વ બેંકના નવા રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતે 11 વર્ષમાં (2011-12 થી 2022-23) અત્યંત ગરીબી ઘટાડવામાં અભૂતપૂર્વ સફળતા હાંસલ કરી છે. 2011-12 માં અત્યંત ગરીબી દર 27.1% હતો, જે 2022-23 માં ઘટીને 5.3% રહ્યો. આ સમયગાળા દરમિયાન 26.9 કરોડ લોકો ગરીબી રેખા ઉપર આવ્યા. 2011-12 માં 34.4 કરોડ લોકો અત્યંત ગરીબીમાં હતા, જે વર્ષ 2022-23 માં ઘટીને 7.5 કરોડ રહ્યા. આ આકલન પ્રતિ દિન 3.00 ડોલર (2021 ની કિંમતો) ના આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણ પર આધારિત છે.

આ રાજ્યોનો મુખ્ય ફાળો

ઉત્તર પ્રદેશ, બિહાર, મહારાષ્ટ્ર, પશ્ચિમ બંગાળ, અને મધ્ય પ્રદેશે આ ઉપલબ્ધિમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી. 2011-12 માં આ રાજ્યોમાં દેશના 65% અત્યંત ગરીબ લોકો રહેતા હતા. આ રાજ્યોએ ગરીબી ઘટાડવામાં બે તૃતીયાંશ હિસ્સામાં ફાળો આપ્યો. જૂના ધોરણ (પ્રતિ દિન 2.15 ડોલર, 2017 ની કિંમતો) અનુસાર, ગરીબી દર 2011-12 માં 16.2% થી ઘટીને 2022 માં 2.3% થઈ ગયો, અને ગરીબોની સંખ્યા 20.5 કરોડથી 3.36 કરોડ રહી ગઈ.

ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં સુધારો

ગ્રામીણ ભારતમાં અત્યંત ગરીબી દર 18.4% થી ઘટીને 2.8% અને શહેરી વિસ્તારોમાં 10.7% થી 1.1% થઈ ગયો. બહુઆયામી ગરીબીમાં પણ ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. 2005-06 માં 53.8% વસ્તી બહુઆયામી ગરીબીમાં હતી, જે 2019-21 માં 16.4% અને 2022-23 માં 15.5% રહી ગઈ.

સરકારની યોજનાઓનો પ્રભાવ

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આ સફળતાનો શ્રેય સરકારની ગરીબ-કેન્દ્રિત યોજનાઓને આપ્યો. તેમણે કહ્યું, "છેલ્લા 11 વર્ષમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સમાવેશન, અને પારદર્શિતા પર ધ્યાન આપીને અમે ગરીબોને સશક્ત બનાવ્યા." મુખ્ય યોજનાઓમાં શામેલ છે:

* PM આવાસ યોજના: લાખો લોકોને પાકા મકાનો.
* ઉજ્જવલા યોજના: સ્વચ્છ રસોઈ ગેસ કનેક્શન.
* જન ધન યોજના: બેંક ખાતાઓ દ્વારા નાણાકીય સમાવેશન.
* આયુષ્માન ભારત: મફત સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ.

પ્રત્યક્ષ લાભ હસ્તાંતરણ (DBT), ડિજિટલ સેવાઓ, અને ગ્રામીણ વિકાસ કાર્યક્રમોએ પણ ગરીબોની આર્થિક સ્થિતિ સુધારી. PM મોદીએ કહ્યું, "આ પ્રયાસોથી 25 કરોડથી વધુ લોકો ગરીબીમાંથી બહાર નીકળ્યા. આ ભારતને ગરીબી-મુક્ત બનાવવાની દિશામાં મોટું પગલું છે."