નવી દિલ્હી, ૦૯ જૂન ૨૦૨૫: વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ૪ જૂનના રોજ વડાપ્રધાનના આર્થિક સલાહકાર પરિષદ (EAC-PM) ના પુનર્ગઠનને મંજૂરી આપી દીધી છે, જેના કારણે આ મહત્વપૂર્ણ સંસ્થાને એક નવો લુક મળશે. આ પરિષદના અધ્યક્ષ તરીકે અર્થશાસ્ત્રી એસ. મહેન્દ્ર દેવ કાર્યભાર સંભાળશે. ગયા વર્ષે બિબેક દેબરોયના નિધન બાદ અધ્યક્ષનું પદ ખાલી હતું, જોકે નીતિ આયોગના ઉપાધ્યક્ષ સુમન બેરીને તેનો વધારાનો હવાલો સોંપવામાં આવ્યો હતો. મહેન્દ્ર દેવને કેન્દ્રીય મંત્રી સમાન દરજ્જો પ્રાપ્ત થશે.
નવા સભ્યોની નિમણૂક અને તેમનો અનુભવ
નવી રચાયેલી ટીમમાં અન્ય મહત્વના સભ્યોનો પણ સમાવેશ થાય છે. જેમાં સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા ગ્રુપના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી સૌમ્ય કાંતિ ઘોષ અને IIM બેંગ્લોરના પ્રોફેસર પુલક ઘોષનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇકોનોમિક ગ્રોથના વડા ચેતન ઘાટે, દિલ્હી સ્કૂલ ઓફ ઇકોનોમિક્સના નિર્દેશક પામી દુઆ, અને પ્રોફેસર કે.વી. રાજુ પણ આ પરિષદના નવા સભ્યો બનશે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, સૌમ્ય કાંતિ ઘોષ અને પુલક ઘોષની ટીમે ૨૦૧૮ માં એક સંયુક્ત રિપોર્ટ રજૂ કર્યો હતો, જેમાં ભારતમાં 'જોબલેસ ગ્રોથ' (રોજગાર વગરના વિકાસ) ના દાવાઓને રદિયો આપવામાં આવ્યો હતો. ઈપીએફઓ (EPFO) અને એમ્પ્લોઈઝ સ્ટેટ ઇન્સ્યોરન્સ કોર્પોરેશનના ડેટાનો ઉપયોગ કરીને, આ બંને અર્થશાસ્ત્રીઓએ દેશની રોજગારની સ્થિતિનું એક અલગ અર્થઘટન રજૂ કર્યું હતું. તેમના રિપોર્ટ બાદ, એમ્પ્લોઈઝ પ્રોવિડન્ટ ફંડ ઓર્ગેનાઈઝેશન (EPFO) એ માસિક પેરોલ ડેટા પ્રકાશિત કરવાનું શરૂ કર્યું. સૌમ્ય કાંતિ ઘોષ હાલમાં ૧૬મા નાણા પંચના સભ્ય તરીકે પણ સેવા આપી રહ્યા છે, જે ઓક્ટોબર સુધીમાં પોતાનો અહેવાલ સુપરત કરશે.
પરિષદની ભૂમિકા અને ઉદ્દેશ્યો
વડાપ્રધાન કાર્યાલય (PMO) દ્વારા આર્થિક પરિસ્થિતિ પર ગાઢ નજર રાખવા અને આર્થિક વૃદ્ધિ પાટા પર રહે તેની ખાતરી કરવા માટે આ પુનર્ગઠન કરવામાં આવ્યું છે. નવી EAC-PM ને આની મોટી જવાબદારી ઉઠાવવી પડશે. નોટિફિકેશન મુજબ, આ પરિષદ વડાપ્રધાન દ્વારા નિર્દેશિત કોઈપણ આર્થિક અથવા અન્ય મુદ્દાનું વિશ્લેષણ કરશે.
સંજીવ સાન્યાલ, શમિકા રવિ અને સંજય કુમાર મિશ્રા સંપૂર્ણ-સમયના સભ્યો તરીકે ચાલુ રહેશે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાના ડેપ્યુટી ગવર્નર બનેલા પૂનમ ગુપ્તા, જે અગાઉ પરિષદના અંશકાલીન સભ્ય હતા, તેઓ નવી ટીમનો ભાગ નહીં હોય. ભૂતપૂર્વ એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) ના વડા સંજય કુમાર મિશ્રા માર્ચમાં EAC-PM માં પૂર્ણ-સમયના સભ્ય તરીકે જોડાયા હતા. લગભગ તે જ સમયે, ભૂતપૂર્વ કેબિનેટ સચિવ રાજીવ ગૌબાને નીતિ આયોગના પૂર્ણ-સમયના સભ્ય તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
આર્થિક પડકારો અને સહયોગ
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, નીતિ આયોગ અને EAC-PM વધતા પડકારો વચ્ચે આર્થિક વૃદ્ધિને ટેકો આપવા માટે નજીકથી કામ કરશે. એક વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીએ જણાવ્યું કે, "આ બે મુખ્ય સંસ્થાઓ વચ્ચે સહયોગ અને સહકાર હોવો મુખ્ય છે, અને અમે આશા રાખીએ છીએ કે જેમ જેમ અમે આગળ વધીશું તેમ તેમ આ બનશે." આર્થિક વૃદ્ધિ ધીમી પડતા અને મેક્રોઇકોનોમિક જોખમો વધતા, આ પરિષદની ભૂમિકા નોંધપાત્ર બનશે.
ભારતે ૨૦૨૪-૨૫ માં ૬.૫ ટકાનો જીડીપી વૃદ્ધિ દર નોંધાવ્યો છે. આરબીઆઈએ શુક્રવારે મુખ્ય નીતિગત દર - રેપો રેટ - ૫૦ બેસિસ પોઈન્ટ ઘટાડ્યો હતો. સરકાર આર્થિક વૃદ્ધિને ટેકો આપવા માટે વપરાશને વેગ આપવા પર નિર્ભર છે. નીતિગત દરોમાં ઘટાડો ક્રેડિટ વૃદ્ધિને ટેકો આપશે, જેનાથી આર્થિક પ્રવૃત્તિઓનું વિસ્તરણ થશે.