૨૦૩૪ પહેલા ‘એક દેશ, એક ચુનાવ' સંભવ નથી
લોકસભા - વિધાનસભાની ચૂંટણી એક સાથે યોજવા સર્વસંમતિ કેળવવા અલગ - અલગ હિતધારકો સાથે વાચચીત ચાલુ : મોદી સરકારના ‘ડ્રીમ પ્રોજેકટ'નો રોડમેપ રજુ કરતા જેપીસીના ચીફ પી.પી. ચૌધરી : બેથી અઢી વર્ષ સમગ્ર દેશની મુલાકાત - રાજયો સાથે વાતચીત કરશે
નવી દિલ્હી, તા.૯: ‘એક દેશ એક ચૂંટણી' એ મોદી સરકારનો ડ્રીમ પ્રોજેક્ટ માનવામાં આવે છે. ભાજપના સાંસદ અને ‘એક રાષ્ટ્ર, એક ચૂંટણી' સંબંધિત બિલો પર સંસદની સંયુક્ત સમિતિના અધ્યક્ષ પીપી ચૌધરીએ તાજેતરમાં ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ સાથે વાત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું છે કે જો તેને હાલના બિલો સાથે લાગુ કરવામાં આવે તો ૨૦૩૪ માં જ એકસાથે ચૂંટણીઓ યોજાઈ શકે છે.
પીપી ચૌધરીએ જણાવ્યું હતું કે જેપીસી તેના ડ્રાફ્ટ કાયદાથી આગળ વધીને ચૂંટણીઓને એકસમાન રાખવાના રસ્તાઓ સૂચવી શકે છે, જેમાં રચનાત્મક અથવા સકારાત્મક અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવની જોગવાઈની ભલામણ કરવાનો સમાવેશ થાય છે. એક દેશ એક ચૂંટણીના અમલીકરણના મુદ્દા પર, પીપી ચૌધરીએ જણાવ્યું હતું કે સભ્યોએ સર્વાનુમતે બધા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની મુલાકાત લેવાનો નિર્ણય લીધો છે, આ પ્રક્રિયામાં લગભગ બે થી અઢી વર્ષનો સમય લાગશે. અત્યાર સુધી, સમિતિએ બે રાજ્યોની મુલાકાત લીધી છે, જે મહારાષ્ટ્ર અને ઉત્તરાખંડ છે.
તમને જણાવી દઈએ કે ગયા વર્ષે ડિસેમ્બરમાં લોકસભામાં એક દેશ એક ચૂંટણી બિલ રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને લગભગ તરત જ તેને ચૌધરીની આગેવાની હેઠળની સમિતિને મોકલવામાં આવ્યું હતું, જે પ્રતિભાવ માટે હિસ્સેદારો સાથે પરામર્શ કરી રહી છે. તૈયાર કરાયેલ બિલ લોકસભા અને વિધાનસભા ચૂંટણીઓને એકસાથે લાવવા માટે પગલાંની જોગવાઈ કરે છે, પરંતુ ચૌધરી માને છે કે સમિતિ સંકલન કેવી રીતે જાળવી રાખવું તે અંગે વધારાની ભલામણો કરી શકે છે.
આવું એક સૂચન અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ માટે રચનાત્મક પ્રસ્તાવ હોઈ શકે છે, જેમ કે જર્મનીમાં થાય છે, જ્યાં સરકાર સામે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ લાવનારા વિધાનસભાના સભ્યો પાસે સરકાર બનાવવા માટે પૂરતી સંખ્યા હોવી જોઈએ. એકસાથે ચૂંટણીઓ અંગે, પીપી ચૌધરીએ કહ્યું કે સમિતિ ચર્ચા કરશે; સંસદ નિર્ણય લેશે. આપણે કયારે કહી શકીએ નહીં, પરંતુ બિલમાં સંસદનું પ્રથમ સત્ર ઉલ્લેખિત છે, જો તે નિર્ધારિત તારીખે થશે, તો તે ૨૦૩૪ થી થશે. રાષ્ટ્રપતિ તારીખ જાહેર કરશે
બંધારણ (એકસો એકવીસમો સુધારો) બિલ, ૨૦૨૪ અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો કાયદા (સુધારા બિલ), ૨૦૨૪ લોકસભા અને વિધાનસભાઓની એક સાથે ચૂંટણીઓ માટે જોગવાઈ કરે છે. જો બિલ પસાર થાય છે, તો રાષ્ટ્રપતિ નવી ચૂંટાયેલી લોકસભાની પ્રથમ બેઠકમાં તારીખ જાહેર કરશે અને તે તારીખ પછી ચૂંટાયેલી દરેક રાજ્ય અથવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ વિધાનસભાનો કાર્યકાળ લોકસભા સાથે સંરેખિત કરવા માટે ઘટાડવામાં આવશે.
આ લોકસભાનો પાંચ વર્ષનો કાર્યકાળ પૂરો થાય ત્યારે એક સાથે ચૂંટણીઓની જોગવાઈ કરશે. બિલમાં એવી પણ જોગવાઈ છે કે જો સરકાર પાંચ વર્ષના કાર્યકાળ પહેલા પડી જાય, તો બાકીના કાર્યકાળ માટે ચૂંટણીઓ યોજાશે.
ત્રુટકોડ ગળહ અથવા અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ વિશે શું કહેવામાં આવ્યું? : એક મોટો પ્રશ્ન એ પણ છે કે જો લોકસભા અથવા વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં ત્રિશંકુ જનાદેશ આવે અથવા કેન્દ્ર અથવા રાજ્ય સરકાર પડી જાય તો શું થશે. આ અંગે પીપી ચૌધરીએ કહ્યું કે બંધારણમાં હજુ પણ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી; તે લોકસભામાં કાર્યપદ્ધતિ અને કાર્યપદ્ધતિના નિયમોના નિયમ ૧૯૮ દ્વારા સંચાલિત છે. અમે સ્થિરતા માટે કેટલીક જોગવાઈઓ લાવી શકીએ છીએ. અમે બંધારણમાં નવી જોગવાઈઓની ભલામણ કરી શકીએ છીએ. તેમણે કહ્યું કે સમિતિ આ મુદ્દા પર ચર્ચા કરી શકે છે અને સંસદે તેના પર નિર્ણય લેવાનો છે.
પીપી ચૌધરીએ કહ્યું કે જો બંધારણમાં કેટલીક અવરોધો હોય, તો તે અવરોધોને બધા સભ્યો સાથે ચર્ચા કર્યા પછી દૂર કરી શકાય છે. જર્મન મોડેલની જેમ રચનાત્મક અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પર ચર્ચા કરી શકાય છે. એકવાર તમે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ લાવો, તે જ સમયે તમારે વિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પણ લાવવો જોઈએ. દુર્લભ સંજોગોમાં, ગળહના નેતાને અધ્યક્ષની જેમ ગળહમાં જ ચૂંટવામાં આવી શકે છે.
કેટલાક વિપક્ષી પક્ષો દ્વારા આ પગલું લોકશાહી વિરોધી અને સંઘવાદ વિરુદ્ધ હોવાની ટીકા પર પ્રતિક્રિયા આપતા પીપી ચૌધરીએ કહ્યું કે એક સાથે ચૂંટણી કરાવવાથી લોકશાહીને પ્રોત્સાહન મળશે. તેમણે કહ્યું કે અમારા અનુભવમાં, જે રાજ્યોમાં એક સાથે ચૂંટણીઓ યોજાય છે, ત્યાં મતદાનની ટકાવારી ૧૦-૨૦% વધારે છે. શું તે લોકશાહીના હિતમાં છે કે તેની વિરુદ્ધ? જો ફક્ત ૪૦% મતદાન થાય અને વડાપ્રધાન કે મુખ્યમંત્રી ૨૧% મતોથી ચૂંટાય, તો શું તે લોકશાહી છે?
ભાજપ સાંસદ અને જેપીસી ચેરમેને કહ્યું કે મારું માનવું છે કે જો એક સાથે ચૂંટણીઓ યોજાય, તો મતદાન ૮૦% ને વટાવી જશે. લોકોની ઇચ્છાની અભિવ્યક્તિ વધુ મજબૂત બનશે અને આ લોકશાહીને મજબૂત બનાવશે. એક સાથે ચૂંટણીઓ ન યોજવી એ લોકશાહી વિરોધી છે. તેમણે કહ્યું કે બિલ ફક્ત ચૂંટણીઓનું સમયપત્રક નક્કી કરે છે અને બંધારણના મૂળભૂત માળખા, સંઘવાદ અને મુક્ત અને ન્યાયી ચૂંટણીઓને અસર કરતા નથી. તેમણે કહ્યું કે બંધારણની કલમ ૩૨૭ સંસદને વિધાનસભાઓની ચૂંટણીઓ અંગે જોગવાઈઓ કરવાની સત્તા આપે છે.
તેમણે સંઘવાદ વિશે શું કહ્યું? : પીપી ચૌધરીએ કહ્યું કે જ્યાં સુધી સંઘવાદનો સવાલ છે, સુપ્રીમ કોર્ટે ૧૯૯૪માં એસઆર બોમ્મઈ કેસમાં ભાર મૂકયો હતો કે સંઘવાદ એક મૂળભૂત વિશેષતા છે અને સમિતિ સમક્ષ રજૂ કરાયેલા બિલો તેનું ઉલ્લંઘન કરતા નથી, કારણ કે સંઘ અને રાજ્યોની સત્તા સમાન છે.
તેમણે એમ પણ કહ્યું કે આ બિલો સરકારની સંસદ પ્રત્યેની જવાબદારીમાં ફેરફાર કરશે નહીં અને વારંવાર ચૂંટણીઓ યોજવાનો અર્થ એ નથી કે સરકાર વધુ જવાબદાર રહેશે. જેપીસીના વડાએ કહ્યું કે આપણી પાસે સંસદીય લોકશાહી છે. કારોબારી ચોવીસ કલાક સંસદ પ્રત્યે જવાબદાર છે.
જ્યારે પ્રાદેશિક પક્ષોની ચિંતાઓ વિશે પૂછવામાં આવ્યું કે એકસાથે ચૂંટણીઓ યોજવાથી પ્રાદેશિક મુદ્દાઓને બાજુ પર રાખવામાં આવશે, ત્યારે તેમણે કહ્યું કે મતદારો કેન્દ્ર અને રાજ્યમાં વિવિધ પક્ષોને પસંદ કરવા સક્ષમ છે. તેમણે કહ્યું કે આજના મતદારો ખૂબ જ બુદ્ધિશાળી અને રાજકીય રીતે શિક્ષિત છે. આપણે ભારતીય મતદારોને ઓછો અંદાજ આપી શકતા નથી. તેમને ઓછો અંદાજ આપવો એ તેમને ઓછો અંદાજ આપવા સમાન હશે. ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં જ્યાંથી હું આવું છું, ત્યાંના મતદારો જાણે છે કે રાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓ પર આધારિત રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓમાં કોને મત આપવો અને સ્થાનિક મુદ્દાઓ પર આધારિત સ્થાનિક ચૂંટણીઓમાં કોને મત આપવો.
(4:24 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
