નવી દિલ્હી, ૦૯ જૂન ૨૦૨૫: આજના ડિજિટલ યુગમાં નાણાકીય સાધનો અને એપ્લિકેશન્સ સરળતાથી સુલભ હોવા છતાં, ક્રેડિટ સ્કોર હજુ પણ ઘણા લોકો માટે એક રહસ્યમય અને ગેરસમજનો વિષય છે. ઉદ્યોગના નિષ્ણાતો માને છે કે, ક્રેડિટ સ્કોર કેવી રીતે કામ કરે છે તે અંગેની સામાન્ય માન્યતાઓ ઘણીવાર ગ્રાહકોને ખોટા નાણાકીય નિર્ણયો લેવા અને બિનજરૂરી ચિંતાઓમાં ધકેલે છે. તમારો ક્રેડિટ સ્કોર તમારા નાણાકીય સ્વાસ્થ્યનો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે, તેથી તેના વિશેના સત્યને જાણવું અનિવાર્ય છે.
અહીં છ સામાન્ય ક્રેડિટ સ્કોર માન્યતાઓ અને તેના પર નિષ્ણાતો શું કહે છે તે વિગતવાર રજૂ કરવામાં આવ્યું છે:
૧. તમારા ક્રેડિટ સ્કોરની તપાસ કરવાથી તે ઘટે છે? - ના, આ માત્ર ભ્રમ છે!
સેવ સોલ્યુશન્સના સહ-સ્થાપક અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અજિત કુમાર સિંહે જણાવ્યું કે, "ક્રેડિટ સ્કોર્સ વિશેની સૌથી મોટી ગેરસમજ એ છે કે તમારા પોતાના સ્કોરની તપાસ કરવાથી તેના પર નકારાત્મક અસર પડશે." તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે, "વાસ્તવમાં, સ્વ-તપાસને સોફ્ટ ઇન્ક્વાયરી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે અને તેની સ્કોર પર કોઈ અસર થતી નથી." રેન્ટેનપેના સીઈઓ સારિકા શેટ્ટીએ પણ આ વાતને સમર્થન આપતા કહ્યું કે, "તમારા સ્કોરનું નિયમિત નિરીક્ષણ કરવાને ખરેખર પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે અને તેની કોઈ નકારાત્મક અસર થતી નથી."
૨. ફક્ત ક્રેડિટ કાર્ડ અને લોન જ તમારા સ્કોરને અસર કરે છે? - હકીકત કંઈક અલગ છે!
સારિકા શેટ્ટીએ સમજાવ્યું કે, "એક સામાન્ય માન્યતા એ છે કે ફક્ત લોન અને ક્રેડિટ કાર્ડ જ તમારા સ્કોરને અસર કરે છે. હકીકતમાં, ભાડું, બિલ અને EMI ની સમયસર ચુકવણી જેવું તમારું સતત નાણાકીય વર્તન પણ ક્રેડિટ યોગ્યતાના મજબૂત સૂચક હોઈ શકે છે અને તે તમારા સ્કોર પર નોંધપાત્ર અસર કરે છે."
૩. એક ચૂકી ગયેલી ચુકવણી તમારા સ્કોરને બગાડે છે? - એક ભૂલ બધું બગાડતી નથી!
વનબેંકના સ્થાપક વિભોર ગોયલે ક્રેડિટ સ્કોરને "જન્માક્ષર" સાથે સરખાવતા કહ્યું કે, ઘણા ગ્રાહકો તેને ડરામણી સંખ્યા માને છે પણ ભાગ્યે જ સમજે છે. તેમણે જણાવ્યું કે, "એક દંતકથા એવી છે કે ચૂકી ગયેલી એક ચુકવણી તમને બગાડે છે. પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે ક્રેડિટ સ્કોર્સ ગતિશીલ, વર્તનનું અલ્ગોરિધમિક પ્રતિબિંબ છે, સ્થિર નિર્ણયો નહીં." એટલે કે, એક ભૂલથી ક્રેડિટ સ્કોર તરત જ ખરાબ નથી થતો, લાંબા ગાળાનું વર્તન મહત્વનું છે.
૪. જૂના ક્રેડિટ કાર્ડ બંધ કરવાથી તમારો સ્કોર સુધરે છે? - સાવધાન, ઊલટું નુકસાન થઈ શકે!
અજિત કુમાર સિંહે વધુ એક ગેરસમજણ દૂર કરતા કહ્યું કે, "ઘણા લોકો માને છે કે જૂના અથવા ન વપરાયેલ ક્રેડિટ કાર્ડ બંધ કરવાથી વ્યક્તિનો સ્કોર આપમેળે સુધરશે." તેમણે ચેતવણી આપી કે, "હકીકતમાં, આવા ખાતા બંધ કરવાથી વિપરીત પરિણામ આવી શકે છે. તે ઉપલબ્ધ ક્રેડિટ ઘટાડી શકે છે અને ક્રેડિટની સરેરાશ ઉંમર ઘટાડી શકે છે, જે બંને તમારા સ્કોરને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે."
૫. બેલેન્સ રાખવાથી ક્રેડિટ બનાવવામાં મદદ મળે છે? - આ એક ખર્ચાળ ભ્રમ છે!
સિંહે સમજાવ્યું કે, "એવી વ્યાપક માન્યતા પણ છે કે ક્રેડિટ કાર્ડ પર બેલેન્સ રાખવાથી ક્રેડિટ બનાવવામાં મદદ મળે છે. આ માત્ર ખોટું નથી પણ બિનજરૂરી વ્યાજ ચૂકવણી તરફ દોરી શકે છે." તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, "ખરેખર મહત્વનું એ છે કે સુસંગત, સમયસર ચુકવણી કરવી અને ક્રેડિટ ઉપયોગ દર (Credit Utilization Ratio) ને ૩૦% થી નીચે જાળવી રાખવો."
૬. મફત ક્રેડિટ સ્કોર ચેક હંમેશા મદદરૂપ થાય છે? - માહિતીથી વધુ ડેટા એકત્રિત કરવાનો હેતુ!
વિભોર ગોયલે 'તમારા CIBIL સ્કોર મફતમાં તપાસો' જેવી લહેરો વિશે ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે, તે "ટ્રોજન હોર્સ" બની ગઈ છે. તેમણે ઉમેર્યું કે, "આ ઓફર્સ વપરાશકર્તાઓને શિક્ષિત કરવા કરતાં ગ્રાહક ડેટા એકત્રિત કરવા વિશે વધુ હોય છે." તેમણે એવી ફ્રી સ્કોર ચેક એપ્સને "સ્પામ મશીન" ગણાવી, જે ગ્રાહકોમાં થાક અને અવિશ્વાસ પેદા કરે છે. ગોયલના મતે, "ભવિષ્ય ફક્ત સ્કોર્સને દૃશ્યમાન બનાવવા વિશે નથી, પરંતુ કોઈને સમજૂતી વિના એક્સ-રે બતાવવા જેવું છે. ભવિષ્ય નિદાન, સંવાદ અને ગ્રાહક-પ્રથમ ડિઝાઇનનું છે."
આમ, તમારા ક્રેડિટ સ્કોરને લઈને ફેલાયેલી આ ભ્રમણાઓથી બચીને, સાચી માહિતીના આધારે નાણાકીય નિર્ણયો લેવા એ તમારા ઉજ્જવળ નાણાકીય ભવિષ્ય માટે અત્યંત જરૂરી છે.