ગ્વાલિયર : એક એવા દેશમાં જ્યાં લઘુમતીઓના ધર્મ અને શ્રદ્ધાનું સન્માન ભાગ્યે જ જોવા મળે છે, ત્યાં પાકિસ્તાનના બલુચિસ્તાન પ્રાંતમાં એક અનોખું હિન્દુ મંદિર અસ્તિત્વ ધરાવે છે, જ્યાં માત્ર હિન્દુઓ જ નહીં, પણ મુસ્લિમો પણ માનતાઓ કરવા અને દર્શન કરવા માટે આવે છે. આ મંદિર છે હિંગળાજ માતા મંદિર, જે ૫૧ શક્તિપીઠોમાંનું એક ગણાય છે, જ્યાં દેવી સતીના શરીરના ભાગો પડ્યા હતા. આ મંદિરની મુલાકાત અત્યંત દુર્લભ છે કારણ કે આ વિસ્તારમાં ગરમી ખૂબ જ તીવ્ર હોય છે, છતાં આસ્થાના પ્રવાહને તે રોકી શકતી નથી.
એક મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા દેશમાં, જ્યાં હિન્દુ વારસાનો નાશ કરવામાં આવ્યો હતો અને લોકોને ધર્મ પરિવર્તન માટે ત્રાસ આપવામાં આવ્યો હતો, ત્યાં દેવી માનું આ મંદિર અડીખમ આસ્થાનું કેન્દ્ર બની રહ્યું છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, જ્યારે હિન્દુઓ માટે પણ અહીં પહોંચવું મુશ્કેલ છે, ત્યારે મુસ્લિમો પણ તેમની ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થયા પછી ૧૧૦ માઇલની મુશ્કેલ યાત્રા કરીને અહીં પહોંચે છે.
મુસ્લિમો કેસરિયા પહેરીને માતાના દરબારમાં
ગયા વર્ષની એક હૃદયસ્પર્શી ઘટના આસ્થાનું પ્રેરણાદાયી ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે. અમર ફકીરા નામના વ્યક્તિના ત્રણ વર્ષના પુત્રના પગ અચાનક કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું. ડોકટરોએ પણ જ્યારે હાર માની લીધી, ત્યારે ફકીરાએ મા હિંગળાજ દેવીને પ્રતિજ્ઞા લીધી કે જો તેનો પુત્ર સ્વસ્થ થઈ જશે, તો તે પાકિસ્તાનના બલુચિસ્તાનમાં સ્થિત પવિત્ર હિંગળાજ દેવી મંદિરમાં પગપાળા યાત્રા કરશે. આશ્ચર્યજનક રીતે, પુત્ર સ્વસ્થ થયો! અમર ફકીરાએ પોતાના વચન મુજબ તેના માથા પર કેસરિયા બાંધી અને સાત દિવસની મુશ્કેલ યાત્રા કરી. તેની સાથે તેના બે સાથીઓ પણ હતા. ૪૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાનની પરવા કર્યા વિના, તે કઠિન રસ્તો પાર કરીને માતાના દરબારમાં દર્શન માટે પહોંચ્યો. મે મહિનામાં અહીં આયોજિત ઉત્સવમાં પાકિસ્તાની મુસ્લિમોનું આગમન ધાર્મિક શ્રદ્ધાનું ખૂબ જ સુંદર દ્રશ્ય હતું, જે સંવાદિતાનો એક દુર્લભ દાખલો પૂરો પાડે છે.
મંદિરનો ઇતિહાસ અને દુર્ગા ચાલીસામાં ઉલ્લેખ
બલુચિસ્તાનના લોકો હિંગળાજ દેવીને પ્રેમથી 'નાની' કહે છે અને તેમની પૂજા કરે છે. તેમણે આ મંદિરને તમામ પ્રકારની પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓથી બચાવ્યું છે. હિન્દુ માન્યતાઓ અનુસાર, હિંગળાજ દેવી મંદિર ૫૧ શક્તિપીઠોમાંથી એક છે, જ્યાં દેવી સતીના શરીરના અંગો પડ્યા હતા. પાકિસ્તાન અને ભારતના ગુજરાત, રાજસ્થાન જેવા વિસ્તારોમાંથી ભક્તો અહીં પહોંચે છે, જોકે ભારતીયો માટે વિઝા મેળવવો સરળ નથી.
૧૯૯૦ ના દાયકામાં, જ્યારે હિન્દુ સંગઠનોએ યાત્રાનું આયોજન કરવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે ભક્તોની સંખ્યા ધીમે ધીમે વધવા લાગી. પછી ૨૦૦૦ ના દાયકામાં, મકરાન કોસ્ટલ હાઈવે બનાવવામાં આવ્યો, જે ગ્વાદર બંદર થઈને મંદિર સુધી જાય છે. હવે મોટાભાગના લોકો બસો અને કાર દ્વારા આવી શકે છે, પરંતુ આજે પણ હજારો ભક્તો પગપાળા મુસાફરી કરે છે.
દુર્ગા ચાલીસામાં પણ હિંગળાજ દેવીનો ઉલ્લેખ છે. આમાં, દેવી દુર્ગાના એક નામનો ઉલ્લેખ હિંગળાજ ભવાની તરીકે કરવામાં આવ્યો છે અને એવું કહેવામાં આવે છે કે તેમનો મહિમા વર્ણવી શકાતો નથી. હિંગળાજ શબ્દ એક દેવીના રૂપમાં છે જે વૈવાહિક ખુશીનું રક્ષણ કરે છે, કારણ કે હિંગુલનો અર્થ સિંદૂર પણ થાય છે, જેનું સન્માન દેવી હિંગળાજ ભવાની દ્વારા રક્ષિત છે.
હિંગળાજ મંદિરની નજીક, ભક્તો પહેલા કાદવના જ્વાળામુખી પર નારિયેળ ચઢાવે છે, પછી દેવીના દર્શન કરે છે. આ પછી તેઓ હિંગળાજ નદીમાં સ્નાન કરે છે, જેને ગંગા જેટલી પવિત્ર માનવામાં આવે છે. દરેક વ્યક્તિ અહીં કાં તો પ્રતિજ્ઞા લઈને આવે છે, અથવા તે પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ કરવા બદલ આભાર માનવા માટે આવે છે. પાકિસ્તાનમાં હિન્દુ વસ્તી લગભગ ૪૪ લાખ છે, જે કુલ વસ્તીના માત્ર ૨ ટકા છે. અહીં હિન્દુઓને ઘણીવાર ભેદભાવ અને સામાજિક ઉપેક્ષાનો સામનો કરવો પડે છે, પરંતુ હિંગળાજ યાત્રા તેમની શ્રદ્ધા અને અસ્તિત્વનું પ્રતીક બની ગઈ છે.