નવી દિલ્હી, 14 જૂન 2025: બુધવારે, 12 જૂનના રોજ અમદાવાદના આકાશમાં એક કાળો દિવસ લખાઈ ગયો. લંડન ગેટવિક જઈ રહેલું એર ઈન્ડિયાનું બોઈંગ 787-8 વિમાન ટેકઓફ થયાના ગણતરીની મિનિટોમાં જ ધડાકાભેર જમીનદોસ્ત થયું. આ ભયાનક દુર્ઘટનામાં વિમાનમાં સવાર તમામ 241 નિર્દોષ લોકો કાળનો કોળિયો બની ગયા, અને જમીન પર પણ કેટલાક લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા. આ શોકજનક ઘટનાથી આખો દેશ હચમચી ઉઠ્યો છે.
આ દુર્ઘટનાના મૂળ કારણો સુધી પહોંચવા અને ભવિષ્યમાં આવા દર્દનાક બનાવો ફરી ન બને તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે, ભારત સરકારે તાત્કાલિક ધોરણે એક ઉચ્ચ સ્તરીય, બહુ-વિભાગીય સમિતિની રચના કરી છે. આ કમિટીનું સુકાન કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ સંભાળશે.
સમિતિનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય: માત્ર તપાસ નહીં, ભવિષ્યની સલામતી!
કેન્દ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ સમિતિ એરક્રાફ્ટ એક્સિડેન્ટ ઇન્વેસ્ટિગેશન બ્યુરો (AAIB) દ્વારા ચાલી રહેલી તપાસમાં દખલ નહીં કરે, પરંતુ તેનો મુખ્ય ધ્યેય વધુ વ્યાપક છે. સમિતિ ભવિષ્યમાં આવી દુર્ઘટનાઓને કેવી રીતે રોકી શકાય અને આવી કટોકટીની પરિસ્થિતિઓમાં કેવી રીતે વધુ અસરકારક રીતે કામ કરી શકાય તે માટે સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર્સ (SOPs) ઘડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. આગામી ત્રણ મહિનામાં આ સમિતિ પોતાનો વિસ્તૃત અહેવાલ જાહેર કરશે.
વિસ્તૃત તપાસ: દરેક પાસા પર ઝીણવટભરી નજર
13 જૂનના સરકારી આદેશ મુજબ, આ સમિતિમાં કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ ગોવિંદ મોહન અધ્યક્ષસ્થાને રહેશે. તેમની સાથે નાગરિક ઉડ્ડયન સચિવ અને ગૃહ મંત્રાલયના વધારાના સચિવ સભ્યો તરીકે જોડાશે. આ ઉપરાંત, ગુજરાત ગૃહ વિભાગ, ગુજરાત ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ઓથોરિટી, અમદાવાદ પોલીસ કમિશનર, ભારતીય વાયુસેનાના નિરીક્ષણ અને સલામતીના મહાનિર્દેશક, બ્યુરો ઓફ સિવિલ એવિએશન સિક્યોરિટી (BCAS), ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ સિવિલ એવિએશન (DGCA), ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરોના વિશેષ નિયામક અને ડાયરેક્ટોરેટ ઓફ ફોરેન્સિક સાયન્સ સર્વિસીસના નિયામક જેવા મહત્ત્વના વિભાગોના પ્રતિનિધિઓ પણ આ સમિતિનો ભાગ બનશે. જરૂર પડ્યે, ઉડ્ડયન નિષ્ણાતો, દુર્ઘટના તપાસકર્તાઓ અને કાનૂની સલાહકારોને પણ સમિતિમાં સામેલ કરવામાં આવશે.
આ શું તપાસશે કમિટી?
 * મૂળ કારણો: વિમાન દુર્ઘટના પાછળના મૂળભૂત કારણો શું હતા?
 * યોગદાન આપનારા પરિબળો: યાંત્રિક ખામી, માનવીય ભૂલ, ખરાબ હવામાન, નિયમનકારી ચૂક કે અન્ય કોઈ કારણોએ આ દુર્ઘટનામાં કેવી ભૂમિકા ભજવી?
 * ભવિષ્ય માટે ભલામણો: આવા બનાવો ફરી ન બને તે માટે શું સુધારા જરૂરી છે? શ્રેષ્ઠ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રથાઓને ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય SOPs ઘડવામાં આવશે.
 * કટોકટી પ્રતિભાવનું મૂલ્યાંકન: બચાવ કામગીરી અને વિવિધ એજન્સીઓ વચ્ચેનું સંકલન કેટલું અસરકારક હતું?
 * પૂર્વવર્તી રેકોર્ડ્સની સમીક્ષા: દેશમાં અગાઉ થયેલી વિમાન દુર્ઘટનાઓ અને તેના હેન્ડલિંગ સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓની તપાસ.
 * વ્યાપક SOPs: કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની તમામ એજન્સીઓ અને સંસ્થાઓ માટે દુર્ઘટના પછીના સંચાલન અને વ્યવસ્થાપન માટેની ભૂમિકાઓ અને જવાબદારીઓ સ્પષ્ટ કરતો વ્યાપક SOPs બનાવવામાં આવશે.
 * નીતિગત ફેરફારો અને તાલીમ: આવા બનાવોને રોકવા અને પછીની પરિસ્થિતિઓને સંભાળવા માટે જરૂરી નીતિગત ફેરફારો, સંચાલકીય સુધારાઓ અને તાલીમ સુધારાઓ સૂચવવામાં આવશે.
આદેશ મુજબ, સમિતિને ફ્લાઇટ ડેટા, કોકપિટ વૉઇસ રેકોર્ડર (બ્લેક બોક્સ), વિમાન જાળવણી રેકોર્ડ્સ, ATC (એર ટ્રાફિક કંટ્રોલ) લોગ અને સાક્ષીઓના નિવેદનો સહિતના તમામ મહત્ત્વપૂર્ણ રેકોર્ડ્સની સંપૂર્ણ ઍક્સેસ હશે. જો વિદેશી નાગરિકો કે વિમાન ઉત્પાદકો સંડોવાયેલા હશે, તો સમિતિ આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓ સાથે પણ સહયોગ કરશે.
આ સમિતિની રચના એ દર્શાવે છે કે સરકાર આ ગંભીર દુર્ઘટનાને અત્યંત ગંભીરતાથી લઈ રહી છે અને ભવિષ્યમાં આવા શોકજનક બનાવો ટાળવા માટે કટિબદ્ધ છે. શું આ સમિતિ ખરેખર દુર્ઘટના પાછળના ઊંડા રહસ્યોને ઉજાગર કરી શકશે અને આપણા આકાશને વધુ સુરક્ષિત બનાવી શકશે? સમય જ કહેશે.