નવી દિલ્હી: કેન્દ્ર સરકાર ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (જીએસટી) કોમ્પનસેશન સેસને બદલે હેલ્થ સેસ અને એનર્જી સેસ લાગુ કરવાની યોજના બનાવી રહી છે. આ નવા સેસનો હેતુ આરોગ્ય અને ઊર્જા ક્ષેત્રે રોકાણ વધારવાનો છે. આની સામાન્ય જનતા પર આર્થિક અસર થઈ શકે છે, જેમાં ચોક્કસ ઉત્પાદનો અને સેવાઓના ભાવમાં વધારો થવાની સંભાવના છે. હાલનો કોમ્પનસેશન સેસ રાજ્યોને જીએસટી અમલીકરણથી થયેલા નુકસાનની ભરપાઈ માટે લેવામાં આવે છે.

 

વિગતવાર જોઈએ તો કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (જીએસટી) હેઠળ લેવામાં આવતા કોમ્પનસેશન સેસને બદલવાની યોજના જાહેર કરવામાં આવી છે. ડિજિટલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર ચાલી રહેલી ચર્ચા મુજબ, સરકાર આની જગ્યાએ હેલ્થ સેસ અને એનર્જી સેસ નામના બે નવા સેસ લાગુ કરવાની તૈયારીમાં છે. આ નિર્ણયની સત્તાવાર જાહેરાત હજુ બાકી છે, પરંતુ આ બંને સેસનો હેતુ આરોગ્ય અને ઊર્જા ક્ષેત્રોમાં રોકાણ વધારવાનો હોવાનું મનાય છે.

 

*હેલ્થ સેસ અને એનર્જી સેસ શું છે ?*

 

*હેલ્થ સેસ:* આ સેસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ આરોગ્ય સેવાઓના વિસ્તરણ અને સુધારણા માટે ભંડોળ એકત્ર કરવાનો છે. આનો ઉપયોગ સરકારી હોસ્પિટલોના આધુનિકીકરણ, નવા આરોગ્ય કેન્દ્રોની સ્થાપના, રસીકરણ અભિયાનો અને રોગ નિવારણ કાર્યક્રમો માટે થઈ શકે છે. ડિજિટલ મીડિયા પરના અહેવાલો મુજબ, આ સેસ તમાકુ, ખાંડયુક્ત પીણાં, અને અન્ય હાનિકારક ઉત્પાદનો પર લાગુ થઈ શકે છે.

*એનર્જી સેસ:* આ સેસ રિન્યુએબલ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ, પર્યાવરણ સંરક્ષણ, અને ગ્રીન એનર્જી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિકાસ માટે લેવામાં આવશે. આનો ઉપયોગ સોલાર અને વિન્ડ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સ, ઇલેક્ટ્રિક વાહનોના ચાર્જિંગ સ્ટેશનો, અને ઊર્જા કાર્યક્ષમતા વધારવાના કાર્યક્રમો માટે થઈ શકે છે. આ સેસ પેટ્રોલ, ડીઝલ, કોલસો, અને અન્ય બિન-નવીનીકરણીય ઊર્જા સ્ત્રોતો પર લાગુ થઈ શકે છે.

*લોકો પર શું અસર પડશે ?*

આ બંને સેસના અમલીકરણથી સામાન્ય જનતા પર આર્થિક અસર પડવાની શક્યતા છે:

*હેલ્થ સેસની અસર:* તમાકુ ઉત્પાદનો, ખાંડયુક્ત પીણાં, અને જંક ફૂડના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે, જેનાથી આ વસ્તુઓનો વપરાશ ઘટે તેવી સરકારની અપેક્ષા છે. જોકે, આનાથી ગ્રાહકોના ખર્ચમાં વધારો થશે, ખાસ કરીને નીચલા અને મધ્યમ આવક ધરાવતા પરિવારો માટે.

*એનર્જી સેસની અસર:* પેટ્રોલ, ડીઝલ, અને ગેસ જેવા ઇંધણના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે, જેની સીધી અસર પરિવહન ખર્ચ અને રોજિંદા જીવન પર પડશે. આ ઉપરાંત, ઉદ્યોગો કે જે કોલસા અથવા અન્ય ઊર્જા સ્ત્રોતો પર નિર્ભર છે, તેમના ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે, જેનો બોજ આખરે ગ્રાહકો પર પડી શકે છે.

 

આ એવા સેસથી એકત્ર થતું ભંડોળ આરોગ્ય સેવાઓ અને રિન્યુએબલ એનર્જી પ્રોજેક્ટ્સમાં રોકાણ માટે વપરાશે, જેનાથી લાંબા ગાળે જનતાને ફાયદો થઈ શકે છે, જેમ કે સસ્તી આરોગ્ય સેવાઓ અને સ્વચ્છ ઊર્જા.

 

*કોમ્પનસેશન સેસ શું છે?*

 

જીએસટી કોમ્પનસેશન સેસ એ ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (કોમ્પનસેશન ટુ સ્ટેટ્સ) એક્ટ, ૨૦૧૭ હેઠળ લેવામાં આવતો એક વિશેષ કર છે. આ સેસનો હેતુ ૧ જુલાઈ, ૨૦૧૭થી જીએસટીના અમલીકરણને કારણે રાજ્યોને થયેલી આવકની ખોટની ભરપાઈ કરવાનો છે. આ સેસ લક્ઝરી અને સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક ઉત્પાદનો જેવા કે સિગારેટ, તમાકુ, ખાંડયુક્ત પીણાં ઉપરાંત ઓટોમોબાઈલ, અને કોલસા પર લેવામાં આવે છે. આ સેસની રકમ જીએસટી ઉપરાંત ઉત્પાદનની કિંમત પર લાગુ થાય છે.

 

હાલમાં, આ સેસ માર્ચ ૨૦૨૬ સુધી લેવામાં આવશે, જેનો ઉપયોગ રાજ્યોને આપવામાં આવેલા લોન અને તેના વ્યાજની ચુકવણી માટે થાય છે. ૯ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૪ સુધીમાં, આ સેસની કુલ વસૂલાત રૂ. ૮,૦૬,૭૦૬ કરોડ હતી, જેમાંથી ૬,૬૪,૨૦૩ કરોડ રૂ. રાજ્યોને ચૂકવવામાં આવ્યા છે.

*ગુજરાત પર શું અસર થશે ?*

ગુજરાત, એક ઔદ્યોગિક રાજ્ય હોવાથી, જીએસટી કોમ્પનસેશન સેસ હેઠળ નોંધપાત્ર રકમ મેળવે છે. ૨૦૨૧–૨૨ દરમિયાન, ગુજરાતને ૪,૨૧૯ કરોડ રૂ.નું કોમ્પનસેશન અને પંદર હજાર છત્રીસ કરોડ પંચાવન લાખની લોન મળી હતી. નવા હેલ્થ અને એનર્જી સેસના અમલીકરણથી રાજ્યના ઉદ્યોગો, ખાસ કરીને ઊર્જા અને ઓટોમોબાઈલ સેક્ટર, પર વધારેલા ખર્ચનો બોજ પડી શકે છે. જોકે, આ સેસથી એકત્ર થતું ભંડોળ રાજ્યના આરોગ્ય અને ઊર્જા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં રોકાણ માટે વપરાય તો લાંબા ગાળે ફાયદો થઈ શકે છે.

સરકારનો આ નિર્ણય જીએસટી વ્યવસ્થામાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે. હેલ્થ અને એનર્જી સેસના અમલીકરણથી ગ્રાહકોના ખર્ચમાં વધારો થશે, પરંતુ તેનાથી એકત્ર થતું ભંડોળ જનકલ્યાણકારી યોજનાઓમાં ઉપયોગી થઈ શકશે. ગુજરાતના નાગરિકો અને ઉદ્યોગોને આ નવા સેસની અસરોનો સામનો કરવા તૈયાર રહેવું પડશે. સરકાર તરફથી સત્તાવાર વિગતોની રાહ જોવાઈ રહી છે.