નવી દિલ્‍હી તા. ૧૬: ભારત વિશ્વનું ચોથું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર બન્‍યું છે પરંતુ દેશના સામાન્‍ય પરિવારોની બચત અને જવાબદારીઓમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળ્‍યો છે. કેરએજ રેટિંગ્‍સ અનુસાર, ભારતીય પરિવારોની બચત સતત ત્રીજા વર્ષે ઘટી છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪ માં, તે GDP ના ૧૮.૧% પર રહી. આનાથી સ્‍પષ્ટ થાય છે કે લોકો પહેલા કરતા ઓછા પૈસા બચાવી રહ્યા છે. અહેવાલમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્‍યું છે કે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૧૫ માં કુલ સ્‍થાનિક બચત GDP ના ૩૨.૨ ટકા હતી, જે FY24 માં ઘટીને ૩૦.૭% થઈ ગઈ છે.

બીજી તરફ, પરિવારોની નાણાકીય જવાબદારીઓ વધી છે. તે GDP ના ૬.૨% થઈ ગઈ છે. છેલ્લા દસ વર્ષમાં તે લગભગ બમણી થઈ ગઈ છે. આનો અર્થ એ છે કે લોકો તેમની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે વધુ લોન લઈ રહ્યા છે. રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્‍યું છે કે લોકો ખર્ચ કરવા માટે લોન પર વધુ નિર્ભર છે. રિપોર્ટમાં એક સારી વાત પણ કહેવામાં આવી છે. ગ્રામીણ ભારતમાં પરિસ્‍થિતિ થોડી સારી છે. ફેબ્રુઆરીમાં, ગ્રામીણ પુરુષોના વેતનમાં ૬.૧ ટકાનો વધારો થયો છે. આ સતત ચોથો મહિનો છે જ્‍યારે ગ્રામીણ ફુગાવાના દર કરતા વેતનમાં વધુ વધારો થયો છે. આનો અર્થ એ છે કે ગામડાઓમાં લોકોની કમાણીમાં વધારો થયો છે.

ગામડાઓમાં માંગમાં વધારો

રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્‍યું છે કે ખાદ્ય પદાર્થોના ફુગાવામાં ઘટાડો અને સારા પાકની અપેક્ષાને કારણે, ગામડાઓમાં માંગ વધી રહી છે. ગામડાઓમાં ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ ૧૦૦ ટકાની આસપાસ છે. તેને તટસ્‍થ માનવામાં આવે છે. આનો અર્થ એ છે કે લોકો થોડા આશાવાદી છે. શહેરોમાં ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ હજુ પણ ઓછો છે. પરંતુ, રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્‍યું છે કે આગામી વર્ષમાં શહેરો અને ગામડા બંનેમાં લોકોને સારી અપેક્ષાઓ છે.

રિપોર્ટમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્‍યું છે કે મોટી IT કંપનીઓમાં કર્મચારીઓના પગાર વધારાની ગતિ ધીમી પડી છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૩ ના ત્રીજા ક્‍વાર્ટરમાં તે ૨૬% હતો, જે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ ના ત્રીજા ક્‍વાર્ટરમાં ઘટીને માત્ર ૪% થઈ ગયો છે. આ દર્શાવે છે કે કંપનીઓ હવે ખર્ચ ઘટાડવા પર ધ્‍યાન કેન્‍દ્રિત કરી રહી છે. ફુગાવાની વાત કરીએ તો, એપ્રિલ ૨૦૨૫ માં CPI ઘટીને ૩.૨%થયો. ઓગસ્‍ટ ૨૦૧૯ પછી આ સૌથી નીચો છે. CPI એક સૂચકાંક છે જે દર્શાવે છે કે ફુગાવો કેટલો છે.

ફુગાવો

પરંતુ, ખાદ્ય તેલ (૧૭.૪%) અને ફળો (૧૩.૮%) ના ભાવ હજુ પણ ઊંચા છે. આને કારણે, ખાદ્ય ચીજવસ્‍તુઓનો ફુગાવો હજુ પણ નિયંત્રણમાં છે. અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્‍યું છે કે આગામી રવિ પાક, જળાશયોમાં પાણીનું સારું સ્‍તર અને સામાન્‍ય કરતાં વધુ વરસાદની અપેક્ષાને કારણે ખાદ્ય ચીજવસ્‍તુઓના ભાવ સ્‍થિર રહેવાની અપેક્ષા છે.

અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્‍યું છે કે આગળ જતાં, RBI દ્વારા વ્‍યાજ દરમાં ઘટાડો, કરના બોજમાં ઘટાડો અને કિંમતોમાં ઘટાડો માંગમાં સુધારો કરશે. સરકારી ડેટા અનુસાર, ભારતીય અર્થતંત્ર છેલ્લા નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ માં ૬.૫ ટકાના દરે વળદ્ધિ પામ્‍યું હતું. આનો અર્થ એ થયો કે દેશની અર્થવ્‍યવસ્‍થા સારી રીતે આગળ વધી રહી છે.(૩૮.૧૧)