નવી દિલ્‍હી તા.૧૬: ઈરાન-ઈઝરાયલ યુદ્ધથી વૈશ્વિક આર્થિક અનિﾍતિતાઓમાં વધુ વધારો થયો છે. આનાથી માત્ર ભારતની નિકાસ સહિત વૈશ્વિક વેપાર પર અસર થઈ રહી છે, પરંતુ વીમા શુલ્‍ક સાથે હવાઈ અને દરિયાઈ માલસામાનના દરમાં વધારો થવાનું જોખમ પણ છે. નિકાસકારો કહે છે કે આ યુદ્ધને કારણે, યુરોપ અને રશિયા જેવા દેશોમાં ભારતની નિકાસ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. જો યુદ્ધ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો ઈરાન અને સંયુક્‍ત આરબ અમીરાત (UAE) વચ્‍ચે સ્‍ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ અને લાલ સમુદ્ર જેવા માર્ગો દ્વારા વેપારી જહાજોની અવરજવર પર અસર પડશે.

ફેડરેશન ઓફ ઇન્‍ડિયન એક્‍સપોર્ટ ઓર્ગેનાઇઝેશન (FIEO) ના પ્રમુખ એસસી રાલ્‍હને જણાવ્‍યું હતું કે, વૈશ્વિક વેપારની સ્‍થિતિ ધીમે ધીમે સુધરી રહી છે, જે ઈરાન-ઇઝરાયલ તણાવને કારણે ફરીથી પ્રભાવિત થશે. તે જ સમયે, મુંબઈ સ્‍થિત નિકાસકાર અને ટેક્રોક્રાફ્‌ટ ઇન્‍ડસ્‍ટ્રીઝના સ્‍થાપક-પ્રમુખ એસકે સરાફે જણાવ્‍યું હતું કે, કાર્ગો જહાજો ધીમે ધીમે લાલ સમુદ્રના માર્ગો પર પાછા ફર્યા છે. આનાથી ભારત અને એશિયાના અન્‍ય ભાગોથી અમેરિકા અને યુરોપ જવામાં ૧૫-૨૦ દિવસની બચત થઈ રહી છે. આ યુદ્ધને કારણે, કાર્ગો જહાજો હવે ફરીથી લાલ સમુદ્રના માર્ગનો ઉપયોગ કરવાનું ટાળશે.

સરાફે વધુમાં જણાવ્‍યું હતું કે, જો ઈરાન અને ઇઝરાયલ વચ્‍ચે યુદ્ધ એક અઠવાડિયાથી વધુ સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો માલસામાનનો ખર્ચ લગભગ ૫૦ ટકા વધશે, જેનો બોજ વેપારીઓએ ઉઠાવવો પડશે. ભારતના વેપાર પર અસર પડશે, કારણ કે બંને દેશો આપણા મોટા વેપારી ભાગીદાર છે. આ ઉપરાંત, વૈશ્વિક વેપાર માટે પણ પરિસ્‍થિતિ ખૂબ જ મુશ્‍કેલ બનશે.

ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ $૧૫૦ સુધી પહોંચી શકે છે

FIEO ના ડિરેક્‍ટર જનરલ અજય સહાયે જણાવ્‍યું હતું કે, બધું તેના પર નિર્ભર કરે છે કે સંઘર્ષ સ્‍થાનિક સ્‍તર સુધી મર્યાદિત રહેશે કે અન્‍ય દેશો પણ તેમાં સામેલ થશે. આની અસર સૌ પ્રથમ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પર પડશે. તે જ સમયે, વિશ્‍લેષકો કહે છે કે જો ઈરાન-ઇઝરાયલ તણાવ વધે છે, તો સૌથી ખરાબ સ્‍થિતિમાં, ક્રૂડ ઓઇલ (બ્રેન્‍ટ ક્રૂડ) ના ભાવ $૧૫૦ પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે, જે વર્તમાન સ્‍તર કરતા ૧૦૩ ટકા વધારે છે.

સાહીએ કહ્યું કે, લાલ સમુદ્ર ઉપરાંત, આ વખતે હોર્મુઝ સ્‍ટ્રેટમાંથી પસાર થતો માર્ગ પણ એક પરિબળ છે, જે પર્સિયન ÃSÎને ઓમાનના અખાત અને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડે છે. વૈશ્વિક પેટ્રોલિયમ વપરાશનો ૨૧ ટકા આ માર્ગમાંથી પસાર થાય છે.

ભારત, ચીન, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા આ માર્ગ દ્વારા ક્રૂડ ઓઇલ સપ્‍લાય માટે ટોચના સ્‍થળો હતા. ઓમાન પણ ભારતને લિક્‍વિફાઇડ નેચરલ ગેસ સપ્‍લાય કરવા માટે આ માર્ગનો ઉપયોગ કરે છે.

જો યુદ્ધ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો ભારતને આ રીતે અસર થશે... બંને માર્ગો પરથી ૩૪ ટકા નિકાસ

યુરોપ સાથે ભારતના કોમોડિટી વેપારનો લગભગ ૮૦ ટકા લાલ સમુદ્ર દ્વારા થાય છે. અમેરિકા સાથે પણ ઘણો વેપાર આ માર્ગ દ્વારા થાય છે. ભારત તેના કુલ વેપારનો ૩૪ ટકા નિકાસ આ બે ભૌગોલિક વિસ્‍તારો, લાલ સમુદ્ર અને હોર્મુઝ સ્‍ટ્રેટ દ્વારા કરે છે. વિશ્વના ૩૦ ટકા કન્‍ટેનર લાલ સમુદ્ર માર્ગ દ્વારા પસાર થાય છે, જ્‍યારે વૈશ્વિક વેપારનો ૧૨ ટકા આ માર્ગ દ્વારા થાય છે.

ભારતે ૨૦૨૪-૨૫માં ઇઝરાયલને કુલ ઼૨.૧ બિલિયનની નિકાસ કરી હતી, જે ૨૦૨૩-૨૪માં $૪.૫ બિલિયનનો અડધો ભાગ છે. ૨૦૨૪-૨૫માં ઈરાનમાં નિકાસ $૧.૪ બિલિયન હતી.

જો યુદ્ધ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે, તો બંને દેશોમાં ભારતની નિકાસ પ્રભાવિત થશે. આનાથી કુલ વેપાર પર અસર પડશે.

સરકાર તાજેતરના વિકાસ પર ચર્ચા કરવા માટે આગામી દિવસોમાં નિકાસકારો સાથે બેઠક યોજે તેવી અપેક્ષા છે.

વૈશ્વિક વેપારમાં પહેલાથી જ ઘટાડો થવાની અપેક્ષા છે

વિશ્‍લેષકો કહે છે કે યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્‍ડ ટ્રમ્‍પ દ્વારા ઊંચા ટેરિફની જાહેરાત પછી આ યુદ્ધ વૈશ્વિક વેપાર પર દબાણમાં વધુ વધારો કરે છે. ટેરિફની અસરને જોતા, વિશ્વ વેપાર સંગઠન (WTO) એ પહેલાથી જ આશંકા વ્‍યક્‍ત કરી છે કે ૨૦૨૫ માં વૈશ્વિક વેપારમાં ૦.૨ ટકાનો ઘટાડો થશે. અગાઉ, ૨.૭ ટકાનો વધારો અંદાજવામાં આવ્‍યો હતો.(૩૮.૯)