નવી દિલ્હી : આ વર્ષે અત્યાર સુધીમાં, ભારતમાં શિકાર, પ્રાદેશિક વિવાદો, માનવ-વન્યજીવન સંઘર્ષો, ટ્રેન અકસ્માતો અને કુદરતી કારણોસર 91 શાહી વાઘ મૃત્યુ પામ્યા છે. આ એક ચિંતાજનક આંકડો છે જે મુજબ દેશમાં દર મહિને સરેરાશ 17 વાઘ મૃત્યુ પામે છે.

રાષ્ટ્રીય વાઘ સંરક્ષણ સત્તામંડળ (NTCA) ના આંકડા અનુસાર, છેલ્લા સાડા પાંચ મહિનામાં, દેશમાં શિકાર, પ્રાદેશિક વિવાદો, માનવ-વન્યજીવન સંઘર્ષો, ટ્રેન અકસ્માતો અને કુદરતી કારણોસર 91 શાહી વાઘ મૃત્યુ પામ્યા છે. આ ચિંતાજનક આંકડો દર્શાવે છે કે દેશમાં દર મહિને સરેરાશ 17 વાઘ મૃત્યુ પામી રહ્યા છે.

જો આ વલણ ચાલુ રહે તો, આ વર્ષે વાઘના મૃત્યુનો કુલ આંકડો ગયા વર્ષના 126 ને વટાવી શકે છે. નોંધનીય છે કે 2019 થી 2023 ના પાંચ વર્ષના સમયગાળામાં, સમગ્ર ભારતમાં કુલ 628 'પટ્ટાવાળા જંગલી શિકારી' માર્યા ગયા છે.

ભારતમાં પ્રોજેક્ટ ટાઇગરની દેખરેખ રાખતી NTCA ના ડેટા અનુસાર, 2019 માં દેશમાં 96 વાઘ, 2020 માં 106, 2021 માં 127, 2022 માં 121 અને 2023 માં 178 વાઘ મૃત્યુ પામ્યા હતા.

દરમિયાન, 2025 ના પ્રથમ પાંચ મહિનામાં વાઘના મૃત્યુ સંબંધિત આંકડા દરેક રાજ્યમાં અસમાન છે, જેમાં અડધાથી વધુ એટલે કે મધ્યપ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્રમાં 49 મૃત્યુ થયા છે, જ્યાં ટ્રેન અકસ્માતો અને ચેપી રોગો પણ તેમના મૃત્યુ માટે જવાબદાર હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.

એકલા મહારાષ્ટ્રમાં 26 વાઘના મૃત્યુ નોંધાયા છે. ત્યારબાદ મધ્યપ્રદેશમાં 24 વાઘના મૃત્યુ થયા છે. અન્ય અસરગ્રસ્ત રાજ્યોમાં કેરળ (નવ), આસામ (આઠ), ઉત્તરાખંડ (સાત), કર્ણાટક અને ઉત્તર પ્રદેશ (ચાર-ચાર) અને તેલંગાણા (એક)નો સમાવેશ થાય છે.

ડેટા દર્શાવે છે કે 42 વાઘ તેમના સંરક્ષિત વિસ્તારોમાં મૃત હાલતમાં મળી આવ્યા હતા, જે કુદરતી કારણો અથવા પ્રાદેશિક લડાઈઓને કારણે હોઈ શકે છે. તે જ સમયે, આ સંરક્ષિત વિસ્તારોની બહાર 35 વાઘ મૃત હાલતમાં મળી આવ્યા હતા.

અધિકારીઓએ આ માટે માનવ-પ્રાણી સંઘર્ષ અને ઇલેક્ટ્રિક શોક સિવાયના અન્ય કારણોને જવાબદાર ગણાવ્યા. આમાં એક મહત્વપૂર્ણ આંકડો 14 વાઘના બચ્ચાનો છે. ત્યારબાદ 26 માદા અને 20 નર વાઘનો આંકડો આવે છે.

આ ક્ષેત્રમાં કામ કરતી NGO, વાઇલ્ડલાઇફ પ્રોટેક્શન સોસાયટી ઓફ ઇન્ડિયા (WPSI) તરફથી ઉપલબ્ધ ડેટા વધુ ચિંતાજનક છે. તે દર્શાવે છે કે 2025 માં વાઘના મૃત્યુમાં વધારો થયો છે, જેમાં અત્યાર સુધીમાં 120 મૃત્યુ નોંધાયા છે. આમાંથી, 96 કુદરતી અથવા માનવ-પ્રેરિત કારણોસર અને 24 શિકાર અને વન્યજીવન તસ્કરી સાથે સંબંધિત છે.

દરમિયાન, NTCA ના ડેટા અનુસાર, છેલ્લા 12 વર્ષમાં સમગ્ર ભારતમાં 1,386 વાઘ મૃત્યુ પામ્યા છે, જેમાંથી લગભગ પાંચ ટકા મૃત્યુ નિયુક્ત વાઘ અભયારણ્યમાં થયા છે. બીજી બાજુ, સંરક્ષણવાદીઓએ આશા વ્યક્ત કરી છે કે ઝડપથી વધતા શહેરીકરણ અને માનવ વસ્તી છતાં, વિશ્વના લગભગ ત્રણ-ચતુર્થાંશ વાઘ હજુ પણ ભારતમાં છે.

'સાયન્સ' જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલા તેમના તાજેતરના અભ્યાસમાં, વાઇલ્ડલાઇફ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇન્ડિયાના સંરક્ષણવાદી વાય.વી. ઝાલાએ જણાવ્યું હતું કે '2010 થી 2022 સુધીમાં, ભારતમાં વાઘની સંખ્યા અંદાજિત 1,706 થી બમણી થઈને લગભગ 3,700 થઈ ગઈ છે'.

જોકે, અભ્યાસ એ પણ ચેતવણી આપે છે કે આનાથી 'સંતુષ્ટ' થવાની જરૂર નથી. અભ્યાસ મુજબ, 'ભારતમાં વાઘની સંખ્યામાં વધારો એક અસાધારણ સિદ્ધિ છે પરંતુ પડકારો હજુ પણ બાકી છે. સામાજિક-રાજકીય અસ્થિરતા અને નિવાસસ્થાનના અધોગતિને કારણે, 157000 ચોરસ કિલોમીટરના સંભવિત વાઘ નિવાસસ્થાનનો મોટો ભાગ હજુ પણ વાઘથી વંચિત છે.

આ અભ્યાસમાં સંરક્ષિત વિસ્તારો અને રહેઠાણ કોરિડોરનો વિસ્તાર કરવા, ગેરકાયદેસર શિકાર અટકાવવા, વાઘના રહેઠાણોની નજીક રહેતા સમુદાયો માટે ટકાઉ આજીવિકાને પ્રોત્સાહન આપવા અને માનવ-વન્યજીવન સંઘર્ષ ઘટાડવા માટેની વ્યૂહરચનાઓ વધારવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે, જેમાં પ્રારંભિક ચેતવણી પ્રણાલીઓ અને ઝડપી પ્રતિભાવ ટીમોનો સમાવેશ થાય છે.