તા. ૧૧ ઓક્ટોબર ર૦ર૪ વિક્રમ સંવત ર૦૮૦ આસો સુદ- ૮, શુક્રવાર
કયું અનાજ ખાઓ છો? ઘરમાં કેટલા ફોન છે? જનગણનામાં ૬ નવા પ્રશ્નો પુછાશે
વસ્તી ગણતરી ૨૦૨૭માં છ નવા પ્રશ્નોનો સમાવેશ થશે, જે ઇન્ટરનેટ, સ્માર્ટફોન, પાણી, ગેસ, વાહનો અને અનાજના ઉપયોગ પર કેન્દ્રિત છે :આ પહેલી ડિજિટલ વસ્તી ગણતરી હશે, જે સામાજિક-આર્થિક પ્રગતિને માપશેઃ સરકાર આ માટે રૂ.૧૩ હજાર કરોડ ખર્ચ કરે તેવી શકયતા છે
નવી દિલ્હી,તા.૧૭: ભારતમાં યોજાનારી વસ્તી ગણતરી દેશની સામાજિક, આર્થિક અને વસ્તી વિષયક ચિત્રને સમજવાનું એક મહત્વપૂર્ણ માધ્યમ છે. આ અર્થમાં, ૨૦૨૭ માં યોજાનારી વસ્તી ગણતરી ઘણી રીતે ઐતિહાસિક હશે, કારણ કે તે પ્રથમ વખત સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ રીતે હાથ ધરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, સ્વતંત્રતા પછી પ્રથમ વખત જાતિ વસ્તી ગણતરી હાથ ધરવામાં આવશે. ૧૯૩૧ પછી આ પહેલો પ્રસંગ હશે જ્યારે દેશની બધી જાતિઓનો ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવશે. આ વસ્તી ગણતરીમાં કેટલાક નવા પ્રશ્નોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે જે આધુનિક જીવનશૈલી અને વિકાસના પરિમાણો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ નવા પ્રશ્નોમાં ઘરમાં ઇન્ટરનેટ કનેક્શન, મોબાઇલ અને સ્માર્ટફોનની ઉપલબ્ધતા, પીવાના પાણીનોસ્ત્રોત, ગેસ કનેક્શનનો પ્રકાર, વાહનોની ઉપલબ્ધતા અને ઘરમાં વપરાતા અનાજનો પ્રકાર શામેલ છે.
આ ૬ પ્રશ્નો શા માટે
મહત્વપૂર્ણ છે?
૧. શું ઘરમાં ઇન્ટરનેટ કનેક્શન છે? - આ પ્રશ્નનો હેતુ ડિજિટલ કનેક્ટિવિટીનું મૂલ્યાંકન કરવાનો છે. સરકાર જાણવા માંગે છે કે કેટલા પરિવારો પાસે ઇન્ટરનેટ કનેક્શન છે અને કેટલા ઉપકરણો તેનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. આ ડેટા ડિજિટલ ઇન્ડિયા પહેલની પ્રગતિને માપવામાં અને ગ્રામીણ અને શહેરી વિસ્તારોમાં ડિજિટલ વિભાજનને સમજવામાં મદદ કરશે.
૨. મોબાઇલ ફોન અને સ્માર્ટફોન અને તે કોની પાસે છે? - આ પ્રશ્ન હેઠળ, પૂછવામાં આવશે કે પરિવારમાં કેટલા મોબાઇલ ફોન અને સ્માર્ટફોન છે અને તે કોની પાસે છે. આ ડેટા મોબાઇલ અને સ્માર્ટફોનના પ્રવેશને માપવામાં મદદ કરશે, જે શિક્ષણ, નાણાકીય સમાવેશ અને ડિજિટલ સેવાઓના ઉપયોગમાં મહત્વપૂર્ણ છે.
૩. ઘરની અંદર પીવાના પાણીનોસ્ત્રોત શું છે? - પીવાના પાણીનોસ્ત્રોત એક મહત્વપૂર્ણ આરોગ્ય અને સ્વચ્છતા સૂચક છે. આ પ્રશ્ન દ્વારા, સરકાર જાણવા માંગે છે કે શું પરિવારો કુવા, હેન્ડપંપ, નળ, બોટલ્ડ પાણી અથવા અન્યસ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરે છે. તે જળ જીવન મિશન જેવી યોજનાઓની પ્રગતિ માપવામાં મદદરૂપ થશે.
૪. કયા પ્રકારનું ગેસ કનેક્શન છે? - આ પ્રશ્ન પૂછશે કે પરિવાર રસોઈ માટે કયા પ્રકારના બળતણનો ઉપયોગ કરે છે - LPG, PNG, લાકડું, ગાયના છાણના ખોળ કે અન્ય. આ સ્વચ્છ ઉર્જા અને ઉજ્જવલા યોજના જેવા કાર્યક્રમોની સફળતાને સમજવામાં મદદ કરશે.
૫. કયા વાહનો છે? - આ પ્રશ્ન હેઠળ, પરિવાર પાસે ઉપલબ્ધ વાહનો જેમ કે સાયકલ, સ્કૂટર, મોટરસાયકલ, કાર, જીપ અથવા વાન વિશે માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવશે. આ ડેટા પરિવહન અને આર્થિક સ્થિતિનું વિશ્લેષણ કરવામાં મદદરૂપ થશે.
૬. ઘરમાં કયા પ્રકારનું અનાજ વપરાય છે? - આ પ્રશ્ન ખાદ્ય સુરક્ષા અને પોષણની સ્થિતિને સમજવા માટે શામેલ કરવામાં આવ્યો છે. સરકાર જાણવા માંગે છે કે પરિવારો મુખ્યત્વે ઘઉં, જુવાર, બાજરી, મકાઈ, રાગી કે અન્ય અનાજનો ઉપયોગ કરે છે કે નહીં. આ ડેટા બાજરીનો ઉપયોગ -ોત્સાહન આપવા અને ખાદ્ય નીતિઓ સુધારવામાં મદદ કરશે.
ડિજિટલ વસ્તી ગણતરી
એક નવો યુગ
પ્રથમ વખત, ૨૦૨૭ની વસ્તી ગણતરીમાં પેપરલેસ પ્રક્રિયા અપનાવવામાં આવશે. આ માટે, એક ખાસ મોબાઇલ એપ્લિકેશન અને ઓટો-કેલ્કયુલેશન પોર્ટલ વિકસાવવામાં આવ્યું છે, જ્યાં લોકો તેમની માહિતી ઓનલાઈન દાખલ કરી શકે છે. દરેક વ્યક્તિને એક અનન્ય ID નંબર આપવામાં આવશે, જે ડેટાની ગુપ્તતા અને ચોકસાઈ સુનિ?તિ કરશે. આ ઉપરાંત, GPS ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ડેટા સંગ્રહની ચોકસાઈ વધારવામાં આવશે, અને ફિલ્ડ સપોર્ટ અને ડાયગ્નોસ્ટિક ટૂલ્સની મદદથી સમસ્યાઓનું તાત્કાલિક નિરાકરણ કરવામાં આવશે. સ્વતંત્રતા પછી પહેલીવાર, ૨૦૨૭ ની વસ્તી ગણતરીમાં જાતિનો ડેટા પણ એકત્રિત કરવામાં આવશે.
૨૦૨૭ ની વસ્તી ગણતરીનો ડેટા સરકારને નીતિઓ બનાવવામાં મદદ કરશે જ, પરંતુ ૨૦૨૬માં રચાયેલા સીમાંકન પંચ માટેનો આધાર પણ પૂરો પાડશે. આ કમિશન લોકસભા અને વિધાનસભા બેઠકોના નવા સીમાંકન માટે ડેટાનો ઉપયોગ કરશે, જેણે દક્ષિણ રાજ્યોમાં વસ્તી નિયંત્રણ નીતિઓને કારણે સંસદીય બેઠકો ગુમાવવાની શકયતા પર ચર્ચા શરૂ કરી છે.
વસ્તી ગણતરી માટે જાહેરનામું બહાર પાડવામાં આવ્યું
૨૦૧૧ માં છેલ્લી વસ્તી ગણતરીના ૧૬ વર્ષ પછી, સરકારે સોમવારે ૨૦૨૭ માં ભારતની ૧૬મી વસ્તી ગણતરી હાથ ધરવા માટે એક જાહેરનામું બહાર પાડ્યું, જેમાં જાતિ ગણતરીનો પણ સમાવેશ થશે. જાહેરનામામાં કહેવામાં આવ્યું છે કે લદ્દાખ જેવા બરફથી ઢંકાયેલા વિસ્તારોમાં વસ્તી ગણતરી ૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ની સંદર્ભ તારીખ સાથે અને દેશના બાકીના ભાગોમાં ૧ માર્ચ, ૨૦૨૭ ની સંદર્ભ તારીખ સાથે હાથ ધરવામાં આવશે.
તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, ઉક્ત વસ્તી ગણતરી માટે, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ લદ્દાખ અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ જમ્મુ અને કાશ્મીર અને હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડના બરફથી ઢંકાયેલા વિસ્તારો સિવાય બાકીના રાજ્યો માટે સંદર્ભ તારીખ ૧ માર્ચ, ૨૦૨૭ના રોજ ૦૦:૦૦ કલાક રહેશે. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે લદ્દાખ અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ જમ્મુ અને કાશ્મીર અને હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડ રાજ્યોના બરફથી ઢંકાયેલા વિસ્તારો માટે સંદર્ભ તારીખ ૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ ના રોજ ૦૦:૦૦ કલાક હશે.
ખર્ચ રૂ. ૧૩,૦૦૦ કરોડ
હોઈ શકે છે
દેશભરમાંથી વસ્તી ડેટા પ્રદાન કરવાનું આ વિશાળ કાર્ય લગભગ ૩૪ લાખ ગણતરીકારો અને સુપરવાઇઝર અને ડિજિટલ સાધનોથી સજ્જ લગભગ ૧.૩ લાખ વસ્તી ગણતરી કર્મચારીઓ દ્વારા કરવામાં આવશે. સરકાર આ માટે રૂ. ૧૩ હજાર કરોડ ખર્ચ કરે તેવી શકયતા છે. એક સરકારી નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે વસ્તી ગણતરી સાથે જાતિ ગણતરી પણ કરવામાં આવશે. આગામી વસ્તી ગણતરીમાં જાતિ ગણતરી પણ કરવામાં આવશે, જે સ્વતંત્રતા પછીની પ્રથમ છે. છેલ્લી વ્યાપક જાતિ આધારિત ગણતરી અંગ્રેજો દ્વારા ૧૮૮૧ અને ૧૯૩૧ ની વચ્ચે કરવામાં આવી હતી. સ્વતંત્રતા પછી હાથ ધરવામાં આવેલી તમામ વસ્તી ગણતરીમાંથી જાતિને બાકાત રાખવામાં આવી હતી.
એક સરકારી નિવેદનમાં જણાવાયું છે કે વસ્તી ગણતરી શરૂ થયા પછી આ ૧૬મી વસ્તી ગણતરી છે અને સ્વતંત્રતા પછી આઠમી વસ્તી ગણતરી છે. બંધારણના અનુચ્છેદ ૨૪૬ મુજબ, વસ્તી ગણતરી એ સાતમી અનુસૂચિમાં સંઘ યાદીમાં ૬૯મા સ્થાને સૂચિબદ્ધ વિષય છે. વસ્તી ગણતરી એ સમાજના દરેક વર્ગમાંથી ડેટા સંગ્રહનો પ્રાથમિકસ્ત્રોત છે અને તે એક દાયકાની પ્રવળત્તિ છે. આગામી વસ્તી ગણતરીમાં જાતિ ગણતરીનો સમાવેશ કરવાનો નિર્ણય ૩૦ એપ્રિલના રોજ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતળત્વ હેઠળની રાજકીય બાબતોની કેબિનેટ સમિતિ દ્વારા લેવામાં આવ્યો હતો. ૨૦૧૧ ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, દેશની વસ્તી ૧૨૧.૦૧૯ કરોડ હતી, જેમાંથી ૬૨.૩૭૨ કરોડ (૫૧.૫૪ ટકા) પુરુષો અને ૫૮.૬૪૬ કરોડ (૪૮.૪૬ ટકા)સ્ત્રીઓ હતી.
(10:13 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
