મુંબઈ, તા.૧૭: ભારતીય રિઝર્વ બેંક એ બેંકોને તેમના ATM માંથી રૂ.૧૦૦ અને રૂ.૨૦૦ ની નાની નોટો ઉપલબ્‍ધ કરાવવાનો આદેશ આપ્‍યો હતો. હવે બેંકોએ આ દિશામાં સારી પ્રગતિ કરી છે. એક અહેવાલ મુજબ, દેશમાં ૭૩% ATM હવે એવા બની ગયા છે જેમાં ઓછામાં ઓછી એક કેસેટમાંથી રૂ.૧૦૦ અથવા રૂ.૨૦૦ ની નોટો મળી રહી છે. ડિસેમ્‍બર ૨૦૨૪ માં, આ સંખ્‍યા ૬૫% હતી, એટલે કે, હવે સતત સુધારો થઈ રહ્યો છે.

RBI નો ઉદ્દેશ્‍ય એ છે કે સામાન્‍ય લોકોને દૈનિક વ્‍યવહારો માટે સરળતાથી નાની નોટો મળે, જેથી જરૂર પડ્‍યે તેમને દુકાનો કે બેંકોમાં નોટો બદલવાની સમસ્‍યાનો સામનો ન કરવો પડે. ખાસ કરીને ગ્રામીણ અને નાના શહેરોમાં રહેતા લોકો માટે આ ખૂબ મદદરૂપ સાબિત થશે.

દેશની સૌથી મોટી કેશ મેનેજમેન્‍ટ કંપની CMS ઇન્‍ફો સિસ્‍ટમ્‍સ, જે ભારતમાં ૨.૧૫ લાખ ATM માંથી ૭૩,૦૦૦ ATM ચલાવે છે, તેણે કહ્યું કે નોટોની ઉપલબ્‍ધતામાં સુધારો થઈ રહ્યો છે. કંપનીના અધિકારી અનુષ રાઘવને કહ્યું કે ભારતમાં ૬૦% લોકો હજુ પણ રોકડમાં ખર્ચ કરે છે. આવી સ્‍થિતિમાં, ATMમાં નાની નોટો હોવી ખૂબ જ મહત્‍વપૂર્ણ છે જેથી લોકોને દૈનિક ખરીદી અને નાના વ્‍યવહારોમાં મુશ્‍કેલીનો સામનો ન કરવો પડે.

તેઓ કહે છે કે જ્‍યારે રૂ.૧૦૦ અને રૂ.૨૦૦ ની નોટો ખ્‍વ્‍પ્‍ માંથી સીધી ઉપલબ્‍ધ થશે, ત્‍યારે લોકો માટે તેમની જરૂરિયાતો અનુસાર પૈસા ઉપાડવાનું સરળ બનશે.

RBI એ એપ્રિલ ૨૦૨૫ માં એક પરિપત્ર એટલે કે માર્ગદર્શિકા જારી કરી હતી, જેમાં કહેવામાં આવ્‍યું હતું કે ૩૦ સપ્‍ટેમ્‍બર ૨૦૨૫ સુધીમાં, બધી બેંકોએ ખાતરી કરવી પડશે કે તેમના ઓછામાં ઓછા ૭૫% ATM માંથી રૂ.૧૦૦ અથવા રૂ.૨૦૦ ની નોટો છૂટી જાય. આ પછી, ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં આ આંકડો વધારીને ૯૦% કરવો પડશે.

આના પરિણામે દેશના મોટાભાગના ATM પર નાની નોટો ઉપલબ્‍ધ થશે, જે લોકોને રોજિંદા કાર્યોમાં વધુ સુવિધા આપશે.

RBI એ ૧ મે ૨૦૨૫ થી ATM માંથી પૈસા ઉપાડવાના નિયમોમાં ફેરફાર કર્યો છે. હવે જે ગ્રાહકો એક મહિનામાં મફત વ્‍યવહારોની મર્યાદા કરતાં વધુ ATM માંથી રોકડ ઉપાડે છે તેમને પહેલા કરતા વધુ ચાર્જ ચૂકવવા પડશે.

જ્‍યારે તમે તમારી બેંકને બદલે બીજી બેંકના ATM માંથી પૈસા ઉપાડો છો, ત્‍યારે એક બેંક બીજી બેંકને ઇન્‍ટરચેન્‍જ ફી ચૂકવે છે. મોટાભાગે આ ખર્ચ ગ્રાહકો પાસેથી લેવામાં આવે છે. હવે આ ફી બદલાઈ ગઈ છે.

હવે રોકડ ઉપાડવા માટે પ્રતિ ટ્રાન્‍ઝેક્‍શન રૂ.૧૯ વસૂલવામાં આવશે, જે પહેલા રૂ.૧૭ હતું. બીજી બાજુ, જો તમે બેલેન્‍સ ચેક કરવા જેવા બિન-નાણાકીય વ્‍યવહારો કરો છો, તો તેના પર રૂ.૭ વસૂલવામાં આવશે, જે પહેલા રૂ.૬ હતું.

પરંતુ આ ચાર્જ ત્‍યારે જ વસૂલવામાં આવશે જ્‍યારે તમે તમારી મફત વ્‍યવહાર મર્યાદા કરતાં વધુ વખત ATMનો ઉપયોગ કરો છો.

જો તમે મુંબઈ, દિલ્‍હી, કોલકાતા, ચેન્નાઈ, બેંગ્‍લોર અથવા હૈદરાબાદ જેવા મોટા શહેરોમાં રહો છો, તો તમે દર મહિને બીજી બેંકના ખ્‍વ્‍પ્‍માંથી ૩ મફત વ્‍યવહારો કરી શકો છો. પરંતુ જો તમે નોન-મેટ્રો એટલે કે નાના શહેરોમાં રહો છો, તો આ મર્યાદા ૫ વખત છે.

જો ATMમાં પૈસા ન હોવાને કારણે અથવા ટેકનિકલ સમસ્‍યાઓને કારણે વ્‍યવહાર પૂર્ણ ન થાય, તો તેને મફત વ્‍યવહાર તરીકે ગણવામાં આવશે નહીં અને તેના પર કોઈ ચાર્જ વસૂલવામાં આવશે નહીં.