અમદાવાદ, ૧૨ જૂન... આ તારીખ ગુજરાતના ઈતિહાસમાં એક કાળા દિવસ તરીકે નોંધાઈ ગઈ છે. એર ઇન્ડિયાની ફ્લાઇટ AI ૧૭૧ અમદાવાદ એરપોર્ટથી ઉડાન ભર્યાની માત્ર બે જ મિનિટમાં ક્રેશ થઈ ગઈ, અને આ ભયાનક અકસ્માતમાં વિમાનમાં સવાર ૨૪૧ લોકો સહિત જમીન પરના ૩૩ લોકોના જીવ ગયા. કુલ ૨૭૪ લોકોના કરુણ મોતથી સમગ્ર દેશ હચમચી ગયો છે. હવે આ ભયાનક અકસ્માત પાછળનું રહસ્ય ખોલવા માટે, વિમાનનું બ્લેક બોક્સ અમેરિકા મોકલવામાં આવશે, કારણ કે તે ખરાબ રીતે ક્ષતિગ્રસ્ત થઈ ગયું છે.

બ્લેક બોક્સની 'સળગેલી કહાણી' અમેરિકામાં કેમ?

મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, ક્રેશ થયેલા એર ઇન્ડિયા પ્લેનનું બ્લેક બોક્સ વોશિંગ્ટન ડીસી મોકલવામાં આવશે. અહીં નેશનલ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સેફ્ટી બોર્ડ (NTSB) ની પ્રયોગશાળામાં તેની તપાસ કરવામાં આવશે. કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે બ્લેક બોક્સ એટલું ખરાબ રીતે બળી ગયું છે કે ભારતમાં તેનો ડેટા મેળવવો અત્યંત મુશ્કેલ છે. ભારતીય અધિકારીઓની એક ટીમ પણ બ્લેક બોક્સ સાથે અમેરિકા જશે, જે તપાસ દરમિયાન તમામ પ્રોટોકોલનું નિરીક્ષણ કરશે અને ખાતરી કરશે કે બધા નિયમોનું પાલન થઈ રહ્યું છે.

બ્લેક બોક્સમાંથી ડેટા કાઢ્યા પછી, તેને ભારતના એરક્રાફ્ટ અકસ્માત તપાસ બ્યુરો (AAIB) ને સોંપવામાં આવશે. AAIB એ નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલયની એક સ્વતંત્ર તપાસ એજન્સી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમો અનુસાર, જે દેશમાં અકસ્માત થાય છે તે દેશ પણ તેની તપાસ કરે છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય તપાસ ટીમ મેદાનમાં:

ભારતના AAIB એ આ તપાસ શરૂ કરી દીધી છે. તેમાં અમેરિકા, બ્રિટન અને બોઇંગ (Boeing) ના નિષ્ણાતોનો સમાવેશ થાય છે. બ્રિટનની હવાઈ અકસ્માત તપાસ શાખા પણ આ તપાસમાં જોડાશે, કારણ કે વિમાન દુર્ઘટનામાં મૃત્યુ પામેલાઓમાં ૫૩ બ્રિટિશ નાગરિકો પણ સામેલ છે. આ બહુરાષ્ટ્રીય સહયોગ દર્શાવે છે કે આ અકસ્માતની ગંભીરતા કેટલી મોટી છે.

શું છે આ રહસ્યમય 'બ્લેક બોક્સ'?

બ્લેક બોક્સ એ એક એવું ઉપકરણ છે જે કોઈપણ વિમાનની ઉડાન દરમિયાન થતી તમામ પ્રવૃત્તિઓને રેકોર્ડ કરે છે. ભલે તેને 'બ્લેક બોક્સ' કહેવામાં આવે, તેનો વાસ્તવિક રંગ નારંગી હોય છે, જેથી અકસ્માત પછી તેને સરળતાથી શોધી શકાય.

આ ઉપકરણના બે મુખ્ય ભાગ હોય છે:
1.  કોકપિટ વોઈસ રેકોર્ડર (CVR): આ કોકપિટમાં પાઈલટ અને અન્ય ક્રૂ મેમ્બર્સ વચ્ચેની વાતચીત, તેમજ કેબિનના અવાજો રેકોર્ડ કરે છે.
2.  ફ્લાઇટ ડેટા રેકોર્ડર (FDR): આ વિમાનની ગતિ, ઊંચાઈ, એન્જિનની કામગીરી, પાંખોની સ્થિતિ, ઇંધણનો પ્રવાહ અને અન્ય ટેકનિકલ ડેટા રેકોર્ડ કરે છે.

આ બંનેને એકસાથે બ્લેક બોક્સ કહેવામાં આવે છે, અને તે અકસ્માતનું સાચું કારણ શોધવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે.

અમદાવાદમાં તે કમનસીબ દિવસ:

ગુરુવાર, ૧૨ જૂન, બપોરે ૧:૩૮ વાગ્યે, એર ઇન્ડિયાની ફ્લાઇટ AI ૧૭૧ એ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટથી ઉડાન ભરી હતી. માત્ર ૨ મિનિટ પછી, એટલે કે ૧:૪૦ વાગ્યે, વિમાન ૬૨૫ ફૂટની ઊંચાઈએ પહોંચ્યું હતું ત્યારે અચાનક તેનું સંતુલન બગડવા લાગ્યું અને તે જોરદાર અવાજ સાથે જમીન પર પટકાયું.

આ ભયાનક અકસ્માત પાછળનું સાચું કારણ શું હતું? શું તે કોઈ ટેકનિકલ ખામી હતી, માનવીય ભૂલ હતી, કે પછી કોઈ અન્ય પરિબળ? બ્લેક બોક્સની તપાસ જ આ રહસ્ય પરથી પડદો ઉઠાવશે.