નવી દિલ્હી :કેન્દ્રીય વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે, પાડોશી દેશો સાથેના ભારતના સંબંધોમાં "હંમેશા સુચારુ સફરની અપેક્ષા રાખવી જોઈએ નહીં." જોકે, તેમણે ભાર મૂક્યો હતો કે, નવી દિલ્હીએ સંબંધોમાં આંતરિક સ્થિરતા લાવવા માટે "સામૂહિક હિત" ઊભું કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, પછી ભલે તે કોઈ પણ શાસન હોય.
ડીડી ઇન્ડિયા પર આયોજિત એક ઇન્ટરેક્ટિવ સેશનમાં મંત્રીએ કહ્યું કે, આખરે "આપણા દરેક પાડોશીને જે તર્ક સમજવો જ જોઇએ" તે એ છે કે, ભારત સાથે કામ કરવાથી "તમને ફાયદા થશે," અને ભારત સાથે કામ ન કરવાથી "નુકસાન થશે," તેમણે વધુ વિગતો આપ્યા વિના આ વાત કહી હતી.
તેમણે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું કે, "કેટલાકને સમજવામાં વધુ સમય લાગે છે, કેટલાક વધુ સારી રીતે સમજે છે. એક અપવાદ અલબત્ત પાકિસ્તાન છે, કારણ કે તેણે સૈન્ય હેઠળ તેની ઓળખ એવી રીતે વ્યાખ્યાયિત કરી છે કે તેમાં આંતરિક દુશ્મનાવટ છે. તેથી જો તમે પાકિસ્તાનને બાજુએ મૂકો, તો આ તર્ક બાકીના બધા પર લાગુ પડશે,". શનિવારે રાત્રે પોતાના ‘એક્સ’ હેન્ડલ પર જયશંકરે લગભગ એક કલાકના આ ઇન્ટરેક્શનની લિંક શેર કરી હતી.
અમેરિકા અને ચીન સાથેના બદલાતા સમીકરણો:
એક વ્યૂહાત્મક નિષ્ણાત સાથેની વાતચીતમાં તેમને છેલ્લા ૧૧ વર્ષમાં અમેરિકા અને ચીનના વલણમાં આવેલા ફેરફારો વિશે અને નવી દિલ્હી આ ફેરફારને કેવી રીતે જુએ છે તે વિશે પણ પૂછવામાં આવ્યું હતું. જયશંકરે કહ્યું કે, "જ્યાં સુધી અમેરિકાની વાત છે, હા, ત્યાં અનિશ્ચિતતા છે, તેથી વ્યવસ્થિત સ્તરે, તમે શક્ય તેટલા વધુ જોડાણો અને સંબંધો દ્વારા તેને સ્થિર કરો."
ચીન અંગે તેમણે કહ્યું, "ચીન સામે જો તમારે ઊભા રહેવું હોય અને આપણે કેટલાક ખૂબ મુશ્કેલ સમયગાળામાંથી પસાર થયા છીએ, તેથી ક્ષમતાઓ તૈયાર કરવી મહત્વપૂર્ણ છે." જૂન ૨૦૨૦માં ગલવાન ઘાટીમાં થયેલા ભીષણ સંઘર્ષ બાદ બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો નોંધપાત્ર રીતે તણાવપૂર્ણ બન્યા હતા, જે દાયકાઓમાં બંને પક્ષો વચ્ચેનો સૌથી ગંભીર સૈન્ય સંઘર્ષ હતો.
મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, ભારતની ચીન નીતિના "ખરેખર ગૂંચવણભર્યા" પાસાઓ પૈકી એક "અગાઉના દાયકાઓમાં આપણી સરહદી માળખાકીય સુવિધાઓની સંપૂર્ણ ઉપેક્ષા" હતી. તેમણે દલીલ કરી હતી કે, "ચીન નીતિ રાખવી અને તમારી સરહદી માળખાકીય સુવિધાઓની ઉપેક્ષા કરવી વાહિયાત હતું." તેમણે ઉમેર્યું, "અને, તે એક એવી વસ્તુ છે જેમાં બદલાવ આવ્યો છે. આજે આપણે LAC પર આપણા રાષ્ટ્રીય હિતોના સંરક્ષણમાં ઊભા છીએ. તે એટલા માટે શક્ય બન્યું છે કારણ કે આપણે સરહદી માળખાકીય સુવિધાઓનું નિર્માણ કર્યું છે."
પડોશ, ગલ્ફ, ASEAN અને ઇન્ડો-પેસિફિક સાથેના સંબંધોમાં ઊંડાણ:
વાતચીત દરમિયાન, તેમણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ છેલ્લા ૧૧ વર્ષમાં ભારતના પડોશમાં આવેલા દેશો સાથેના સંબંધોમાં ઊંડાણ, ગલ્ફ રાષ્ટ્રો સાથે પહોંચમાં વધારો, તેમજ ASEAN અને ઇન્ડો-પેસિફિક પ્રદેશો સાથેના સંબંધોમાં ઊંડાણ વિશે વિગતવાર વાત કરી હતી. મંત્રીએ કહ્યું કે, વડાપ્રધાન મોદીએ "આપણને એક લક્ષ્ય આપ્યું છે" પરંતુ ઘણા કિસ્સાઓમાં ત્યાં પહોંચવાનો માર્ગ પણ નક્કી કર્યો છે.
જયશંકરે ઇઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે સૈન્ય સંઘર્ષ તેજ બનતા સંઘર્ષગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંથી ભારતીય નાગરિકોને બહાર કાઢવા માટે ભારતે શરૂ કરેલા વર્તમાન ઓપરેશન સિંધુનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. ઓપરેશન ગંગા (યુક્રેનમાંથી ભારતીયોને બહાર કાઢવાનું) યાદ કરતાં તેમણે કહ્યું કે તે "સૌથી જટિલ હતું" કારણ કે ખાલી કરાવવાની પ્રક્રિયા યુક્રેનમાં યુદ્ધ દરમિયાન થઈ રહી હતી.
પાડોશમાં અસ્થિરતા અને નીતિઓમાં સાતત્ય:
ભારતના પડોશમાં અસ્થિરતા અને શાસન પરિવર્તન કે જે દેખીતી રીતે ભારતના હિતો માટે અનુકૂળ ન હતા, તેના પર તેમણે કહ્યું, "ફેરફારો થશે જ." જયશંકરે કહ્યું કે, "અમે એક સંસ્કૃતિ, એક પ્રણાલી અને એક સામૂહિક હિત ઊભું કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે, જેથી અસ્થિરતા હોય તો પણ, સામૂહિક હિત અંતર રાખવાની હિમાયત કરનારાઓ કરતાં વધુ મજબૂત હોય." તેમણે શ્રીલંકાના ઉદાહરણ ટાંક્યા કે કેવી રીતે શાસન પરિવર્તન છતાં દ્વિપક્ષીય સંબંધો સારા છે. જયશંકરે એમ પણ કહ્યું કે, પ્રારંભિક મુશ્કેલીઓના સમયગાળા પછી પણ માલદીવ સાથેના સંબંધો વધુ સારા છે.
નેપાળ વિશે તેમણે કહ્યું, "અમે ઘણીવાર તેમની આંતરિક રાજનીતિમાં હોઈએ છીએ, ઘણીવાર આપણે તેમાં ખેંચાઈ જઈએ છીએ. આપણે હંમેશા સુચારુ સફરની અપેક્ષા ન રાખવી જોઈએ, તે કોઈપણ દેશ માટે તેના પાડોશીઓ સાથે ક્યારેય થતું નથી." તેમણે ઉમેર્યું, "પરંતુ, જ્યારે વસ્તુઓ મુશ્કેલ બને ત્યારે તમારે હાથ ઊંચા ન કરવા જોઈએ. તે ખરાબ આયોજન છે." જયશંકરે એ પણ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે નવી દિલ્હી "સમજદારીભર્યું કામ" કરી રહ્યું છે, જે સિસ્ટમો બનાવવાનું, "સામાન્ય હિતો બનાવવાનું અને તે સંબંધમાં આંતરિક સ્થિરતા બનાવવાનું છે, પછી ભલે તે કોઈ પણ શાસન હોય."
આતંકવાદ વિરોધ અને પાકિસ્તાન પ્રત્યેનો નવો અભિગમ:
આતંકવાદ વિરોધ અને પાકિસ્તાન પ્રત્યેના ભારતના દૃષ્ટિકોણ પર, તેમણે કહ્યું કે મુંબઈ હુમલો ઘણા કિસ્સાઓમાં "ટર્નિંગ પોઈન્ટ" હતો, અને આ દેશમાં લાગણી હતી કે, હવે "બસ થયું, વસ્તુઓ બદલવી પડશે." મંત્રીએ કહ્યું કે, ૨૬/૧૧ મુંબઈ હુમલો, કદાચ કોઈપણ શહેર પરના સૌથી ખરાબ આતંકવાદી હુમલાઓ પૈકી એક હતો, તેને "સજા વિના છોડી દેવામાં આવ્યો હતો." તેમણે ઉમેર્યું કે, "આપણી દાયકાઓની પાકિસ્તાન પ્રત્યેની નીતિ અને દૃષ્ટિકોણ હતો."
પરંતુ, વડાપ્રધાન મોદી સરકારે તે અભિગમ બદલ્યો, મંત્રીએ કહ્યું, અને ૨૦૧૬ની ઉરી સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક, ૨૦૧૯ની બાલાકોટ હવાઈ હુમલો અને તાજેતરના ઓપરેશન સિંદૂરનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે, "આપણે ખરેખર એક નવું સામાન્ય બનાવ્યું છે, કે પહેલ હંમેશા તમારી પાસે રહેશે નહીં, અને તમે ભયાનક વસ્તુઓ કરી શકો છો અને વિચારી શકો છો કે તમને સજા નહીં થાય કારણ કે તમે તે બાજુ છો." જયશંકરે એમ પણ કહ્યું કે, આતંકવાદ વિરોધી કાર્યવાહી અને જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં કલમ ૩૭૦ નાબૂદ કરવાને એકલ વિચારો તરીકે નહીં, પરંતુ "સર્વગ્રાહી વિચારસરણી" ના ભાગરૂપે જોવા જોઈએ.
વડાપ્રધાન મોદી: તેમના સમયના નેતા:
વાતચીત દરમિયાન, કેન્દ્રીય મંત્રીએ વડાપ્રધાન મોદીને "તેમના સમયના નેતા" ગણાવ્યા. તેમણે કહ્યું કે, જાહેર લાગણીઓમાં ઉત્ક્રાંતિ આવી છે, દેશ બદલાયો છે, અને "વડાપ્રધાન તે મૂડ અને આત્મવિશ્વાસમાં આવેલા ફેરફારને પ્રતિબિંબિત કરે છે."
છેલ્લા દાયકામાં અમેરિકા અને ચીનના બદલાતા વલણ પર, તેમણે કહ્યું કે "તમે જેની વાત કરી રહ્યા છો તે ટ્રેન્ડલાઇન છે, જે એક શુભ દિવસે બની નથી, તે ઘણા વર્ષોથી વિકસિત થઈ છે." તેમણે કહ્યું કે ભારતે વ્યવસ્થિત રીતે જે કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે તે "આપણી સ્થિતિ, આપણી વ્યૂહાત્મક સ્થિતિને વધુ ગાઢ બનાવવાની છે, જેથી તમામ મોટા દેશો સાથે સારા સંબંધો રહે, પરંતુ અન્ય પ્રદેશો સાથે પણ, જેથી આપણે શ્રેષ્ઠ સ્થિતિમાં આવી શકીએ."
જયશંકરે કહ્યું કે, "અમે બહુ-ધ્રુવીય વિશ્વ માટે આયોજન કરી રહ્યા છીએ, જેની આપણે અલબત્ત ઇચ્છા રાખીએ છીએ, કારણ કે તે આપણને ઉચ્ચ પ્રોફાઇલ અને વધુ પ્રભાવ આપે છે." છેલ્લા ૧૧ વર્ષની વિદેશ નીતિમાં, તેને આધાર આપતી સુસંગત થીમ "બહુધ્રુવીયતા" છે, તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું. તેમણે ઉમેર્યું, "તમને તે સ્પષ્ટતા હોવી જોઈએ, તમારે આજે વિશ્વની કલ્પના કરવાની જરૂર છે... બહુવિધ ધ્રુવો એકબીજા સાથે સ્પર્ધા કરી રહ્યા છે પરંતુ સહકાર પણ આપી રહ્યા છે. પરંતુ, અહીં, અમે ઓછામાં ઓછી સમસ્યાઓ અને સૌથી વધુ ફાયદા મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે."