નવી દિલ્હી : વૈશ્વિક રાજકારણ અને વેપારમાં ભારત એક નવી જ આક્રમકતા સાથે ઉભરી રહ્યું છે. અમેરિકા સાથેનો ભારતનો સંભવિત મહત્ત્વપૂર્ણ ટ્રેડ ડીલ હાલ 'અદ્ધરતાલ' લટકી રહ્યો છે, કારણ કે ભારતે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની એકતરફી માંગણીઓ અને પાકિસ્તાન પ્રત્યેના તેમના 'અચાનક પ્રેમને' સદંતર નકારી કાઢી છે. નવી દિલ્હીએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તે કોઈ પણ સંજોગોમાં તેના કરોડો ખેડૂતો અને 140 કરોડ ગ્રાહકોના હિતો સાથે કોઈ સમાધાન કરશે નહીં, ભલે તેનો અર્થ આર્થિક પડકારોનો સામનો કરવો પડે!
ટ્રેડ ડીલ કેમ અધ્ધરતાલ? ટ્રમ્પનો 'પાકિસ્તાન પ્રેમ' અને GM ખાદ્ય પદાર્થોની માંગ!
તાજેતરમાં જ, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પાકિસ્તાનના સેના પ્રમુખ જનરલ આસિમ મુનીરને લંચ પર આમંત્રિત કરીને 'હું પાકિસ્તાનને ખૂબ પ્રેમ કરું છું' એવું નિવેદન આપ્યું હતું. આ સાથે તેમણે જાહેરાત કરી કે અમેરિકા ટૂંક સમયમાં ભારત અને પાકિસ્તાન બંને સાથે ટ્રેડ ડીલ કરવા જઈ રહ્યું છે. આ નિવેદનોની શાહી હજી સુકાઈ નથી ત્યાં જ, ભારત સાથેના અમેરિકાના ટ્રેડ ડીલ પર પ્રશ્નાર્થ લાગી ગયો છે.
અમેરિકા ભારત પાસેથી તેના કૃષિ ઉત્પાદનો જેવા કે મકાઈ અને સોયાબીન પર 'ઓછા ટેરિફ'ની માંગ કરી રહ્યું છે. એટલું જ નહીં, તેઓ આનુવંશિક રીતે સંશોધિત (GM) ખાદ્ય પદાર્થોની ભારતમાં આયાતને પણ મંજૂરી આપવા દબાણ કરી રહ્યા છે. ભારતે આ બંને માંગણીઓનો સખત વિરોધ કર્યો છે, કારણ કે આનાથી દેશના લાખો ખેડૂતોની આજીવિકા છીનવાઈ શકે છે અને ખાદ્ય સુરક્ષા પર ગંભીર જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
ભારતનું સ્પષ્ટ વલણ: અમારા હિતો સર્વોપરી!
ભારત સરકારે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તેના 140 કરોડ ગ્રાહકો અને લાખો ખેડૂતોના હિતોનું રક્ષણ કરવું તેની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે. અમેરિકા દ્વારા પ્રસ્તાવિત 10 ટકા બેઝ ટેરિફ તમામ દેશોને લાગુ પડશે, જે ભારતને પર્યાપ્ત લાગતો નથી. ભારતે શરૂઆતમાં કાપડ, ચામડું, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, એન્જિનિયરિંગ માલ અને ઓટો પાર્ટ્સ જેવા મુખ્ય નિકાસ ક્ષેત્રોમાં 'શૂન્ય ટેરિફ'ની અપેક્ષા રાખી હતી. પરંતુ અમેરિકી પ્રતિનિધિઓએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ટ્રમ્પ પ્રશાસન તરત જ શૂન્ય ટેરિફની ઓફર કરી શકે તેમ નથી. આ ઉપરાંત, ભારતે ભવિષ્યમાં કોઈપણ ટેરિફ કાર્યવાહીમાંથી મુક્તિની પણ માંગ કરી છે, જેથી કરાર પછી પણ તેની સ્થિતિ સુરક્ષિત રહે.
ટ્રમ્પનું 'ઓપરેશન સિંદૂર' નિવેદન: વિશ્વાસનો અભાવ અને ડીલ પર અસર!
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના તે દાવાએ પણ વાતાવરણને વધુ ગંભીર બનાવી દીધું છે, જેમાં તેમણે દાવો કર્યો હતો કે તેમણે "ઓપરેશન સિંદૂર" માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે 'વિરામ' કરાવ્યો હતો. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આ દાવાને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢ્યો હતો. આ નિવેદને બંને દેશો વચ્ચેના વિશ્વાસના અભાવને ખુલ્લો પાડ્યો છે, જેની નકારાત્મક અસર વર્તમાન વેપાર વાર્તાલાપ પર પણ પડી રહી છે. ભારતનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે તે કોઈપણ પ્રકારના દબાણમાં ઝૂકીને એવો કોઈ કરાર નહીં કરે જે તેના રાષ્ટ્રીય હિતોની વિરુદ્ધ હોય.
ભારતની આત્મવિશ્વાસપૂર્ણ રણનીતિ: આર્થિક સાર્વભૌમત્વ સર્વોપરી!
ભારતની વર્તમાન રણનીતિ પહેલા કરતા વધુ આત્મવિશ્વાસથી ભરેલી છે. તે માત્ર અમેરિકા સાથે જ નહીં, પરંતુ યુરોપિયન યુનિયન, આસિયાન અને આફ્રિકન દેશો સાથે પણ સક્રિયપણે વેપાર વાર્તાલાપ કરી રહ્યું છે. ભારતે પ્રાદેશિક વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી (RCEP) જેવા મોટા કરારોમાંથી બહાર રહીને સાબિત કરી દીધું છે કે તે માત્ર દેખાડો કરવા માટે કોઈ પણ 'નબળી' ડીલ કરવા તૈયાર નથી. ભારતીય પ્રતિનિધિઓએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તેઓ એક સંતુલિત કરારની માંગ કરી રહ્યા છે, જેમાં ભારતના નિકાસ ક્ષેત્રો જેવા કે કાપડ અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સને પણ વાજબી લાભ મળે.
જો 9 જુલાઈ સુધી કોઈ કરાર નહીં થાય, તો ભારતને 26% વધારાના ટેરિફનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આનાથી માછલી, માંસ અને પ્રક્રિયા કરેલા દરિયાઈ ખાદ્ય પદાર્થો જેવા ક્ષેત્રોને ભારે નુકસાન થશે. તેમ છતાં, ભારતે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તે ટ્રમ્પ પ્રશાસનની એકતરફી માંગણીઓ સામે ઝૂકશે નહીં. તે પોતાના ખેડૂતો અને ગ્રાહકોના હિતોને સર્વોપરી રાખશે, ભલે તેનો અર્થ મુશ્કેલ માર્ગ પસંદ કરવો પડે. આ મક્કમ વલણ માત્ર ભારતની આર્થિક સાર્વભૌમતા જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક મંચ પર તેની વધતી તાકાત અને સ્વતંત્ર નિર્ણય લેવાની ક્ષમતાને પણ સ્પષ્ટપણે રેખાંકિત કરે છે.
શું ભારતના આ મક્કમ વલણથી અમેરિકા તેની માંગણીઓમાં નરમાઈ લાવશે, કે પછી આ મહત્ત્વપૂર્ણ ટ્રેડ ડીલ લાંબા સમય સુધી અધ્ધરતાલ જ રહેશે? આ સવાલ વૈશ્વિક વેપાર જગતમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.