નવી દિલ્હી : ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના તણાવપૂર્ણ સંબંધોનો પડઘો હવે હવાઈ મુસાફરી પર પણ પડી રહ્યો છે. પાકિસ્તાને ભારતીય-રજિસ્ટર્ડ વિમાનો અને ભારતીય એરલાઈન્સ દ્વારા સંચાલિત, માલિકીના અથવા લીઝ પરના વિમાનો, જેમાં લશ્કરી ફ્લાઈટ્સનો પણ સમાવેશ થાય છે, તેમના માટે પોતાના એરસ્પેસ પરનો પ્રતિબંધ વધુ એક મહિના માટે લંબાવ્યો છે. આ નિર્ણય સોમવારે (23 જૂન, 2025) લેવામાં આવ્યો છે, જેણે આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઈટ્સનું સંચાલન કરતી ભારતીય એરલાઈન્સ માટે વધુ મુશ્કેલીઓ ઊભી કરી છે.
પહેલગામ હુમલાનો પડઘો અને ICAO માર્ગદર્શિકાનું પાલન:
પાકિસ્તાન દ્વારા એરસ્પેસ બંધ કરવાનો નિર્ણય ગત મહિને ભારતે 22 એપ્રિલના પહેલગામ આતંકવાદી હુમલાના જવાબમાં લીધેલી કાર્યવાહી બાદ લેવામાં આવ્યો હતો, જેમાં સુરક્ષા કર્મચારીઓ અને નાગરિકો સહિત 26 લોકો શહીદ થયા હતા. આ હુમલાના જવાબમાં, ભારતે 7 મેના રોજ 'ઓપરેશન સિંદૂર' હેઠળ પાકિસ્તાન અને પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીરમાં આતંકવાદી ઠેકાણાઓ પર ચોક્કસ હવાઈ હુમલા (Precision Air Strikes) કર્યા હતા. આ હુમલાઓએ સરહદ પાર લશ્કરી ગતિવિધિઓમાં તીવ્ર વધારો કર્યો હતો.
મે મહિનામાં ઇસ્લામાબાદે 24 જૂન સુધી એરસ્પેસ બંધ રાખવાની જાહેરાત કરી હતી, અને હવે આ પ્રતિબંધને વધુ એક મહિના માટે લંબાવવામાં આવ્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન સંગઠન (ICAO) ની માર્ગદર્શિકા મુજબ, એરસ્પેસ પ્રતિબંધો ફક્ત એક મહિના માટે જ લાદી શકાય છે, અને પાકિસ્તાન આ જ નિયમ હેઠળ સમયાંતરે પ્રતિબંધ લંબાવી રહ્યું છે.
ભારતીય એરલાઈન્સ પર અસર: લાંબા રૂટ અને વધેલો ખર્ચ!
પાકિસ્તાનના એરસ્પેસ પ્રતિબંધને કારણે ભારતીય કોમર્શિયલ અને લશ્કરી વિમાનો બંનેને અસર થઈ છે. ખાસ કરીને, મધ્ય પૂર્વ, યુરોપ અને ઉત્તર અમેરિકા જતી ભારતીય એરલાઈન્સની ફ્લાઈટ્સને તેમના રૂટ બદલવા (reroute) પડ્યા છે. આના પરિણામે, ફ્લાઈટ્સના માર્ગો લાંબા થઈ રહ્યા છે, જેનાથી વધુ ઇંધણનો વપરાશ થાય છે અને મુસાફરીનો સમય પણ વધી જાય છે. આ વધારાનો ખર્ચ અંતે એરલાઈન્સ અને મુસાફરો પર જ આવે છે.
પહેલા પણ આવા પ્રતિબંધો લાગુ કરાયા હતા:
આ પહેલીવાર નથી કે પાકિસ્તાને ભારત માટે પોતાના એરસ્પેસ પર આવા પ્રતિબંધો લગાવ્યા હોય. આ પહેલા 1999 ના કારગિલ સંઘર્ષ દરમિયાન પણ સમાન પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા હતા, અને ફરીથી 2019 માં પુલવામા આતંકવાદી હુમલા બાદ પણ પાકિસ્તાને પોતાના એરસ્પેસને ભારતીય વિમાનો માટે બંધ કરી દીધું હતું. આ ઘટનાઓ બંને દેશો વચ્ચેના સંવેદનશીલ સંબંધો અને તેની સીધી અસર નાગરિક ઉડ્ડયન પર કેવી રીતે પડે છે તેનું ઉદાહરણ છે.
આ લંબાવવામાં આવેલા પ્રતિબંધથી વૈશ્વિક હવાઈ માર્ગો પર તેની કેવી અસર પડશે અને ભારત સરકાર આ અંગે શું પગલાં લેશે, તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.