નવી દિલ્હી : એક તરફ જ્યાં સોશિયલ મીડિયા પર 'લાબુબુ ડોલ' નામની એક વિચિત્ર દેખાતી ઢીંગલીનો જાદુ છવાયો છે, અને તે લાખો રૂપિયામાં વેચાઈ રહી છે – જેના કે-પોપ સ્ટાર્સ, હોલીવુડ અને બોલીવુડ સેલિબ્રિટીઓ પણ દિવાના બન્યા છે – ત્યારે બીજી તરફ, ભારતના ગામડાઓમાં સદીઓથી હાથથી બનેલા પારંપરિક રમકડાં અને ઢીંગલીઓ તેમજ વિવિધ રાજ્યોની કલાના બેનમૂન નમૂનાઓ વિસ્મૃતિના અંધકારમાં ખોવાઈ રહ્યા છે. આ પરંપરાગત કલાકૃતિઓ, જે લાખો ગ્રામીણ પરિવારો અને કુશળ કારીગરો માટે રોજગારનું સાધન રહી છે, તેમનો જાદુ ક્યાં ગુમ થયો તે એક મોટો પ્રશ્ન છે. તમારું હૃદય ખીલી ઉઠે તેવા આ પરંપરાગત રમકડાં ફક્ત બાળકો માટે રમકડાં નથી, તે આપણા ગામડાઓ, આપણી સંસ્કૃતિ અને આપણા વારસાની જીવંત ઓળખ છે!
લાબુબુનો લાખોનો ક્રેઝ vs. ભારતીય કારીગરોની કારીગરીનો સંઘર્ષ:
આજકાલ, સોશિયલ મીડિયા પર 'લાબુબુ ડોલ' નામની એક મોટી આંખો, અણીદાર દાંત અને શેતાની સ્મિત ધરાવતી ઢીંગલી વાયરલ થઈ રહી છે. તાજેતરમાં, બેઇજિંગમાં 131 સેમી લાબુબુ ઢીંગલીની હરાજી 1.2 કરોડ રૂપિયામાં કરવામાં આવી હતી, જે તેના ક્રેઝ અને ફેશન ટ્રેન્ડ બનવાના પુરાવા છે.
આનાથી વિપરીત, હાથથી બનાવેલી ઢીંગલી અને રમકડાં ભારતમાં સદીઓથી લાખો ગ્રામીણ પરિવારો અને કુશળ કારીગરો માટે જીવનનિર્વાહનું સાધન રહ્યા છે. આ કારીગર પરિવારો પેઢી દર પેઢી આ કલાને જીવંત રાખી રહ્યા છે, પરંતુ આજે તેમને યોગ્ય માન્યતા અને બજાર મળી રહ્યું નથી, જેના કારણે આ અદ્ભુત કલાકૃતિઓ ધીમે ધીમે વિસ્મૃતિના અંધકારમાં ખોવાઈ રહી છે.
ભારતના રંગબેરંગી પારંપરિક રમકડાં અને ઢીંગલીઓનો અનોખો વારસો:
ચાલો, ભારતભરના કેટલાક અદભુત પરંપરાગત રમકડાં અને ઢીંગલીઓ પર એક નજર કરીએ, જે આપણી સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિ અને કલાત્મકતાનું પ્રતીક છે:
 * તમિલનાડુની 'થલૈયટ્ટી બોમ્મઈ' - નૃત્ય કરતી ઢીંગલી: તંજાવુર શહેરની આ પરંપરાગત ઢીંગલી તેના ચાલતા માથા માટે પ્રખ્યાત છે. માટીમાંથી બનેલી આ ઢીંગલીનું સંતુલન એવું હોય છે કે તે ફરતી વખતે નૃત્ય કરી રહી હોય તેવું લાગે છે. તેને 2008-09માં GI ટેગ પણ મળ્યો છે.
 * આંધ્રપ્રદેશના કોંડાપલ્લી રમકડાં - લાકડા પર કલા: 16મી સદીથી બનાવવામાં આવતા આ લાકડાના રમકડાં "ટેલા પોનીકી" નામના નરમ લાકડામાંથી બને છે. તે ભારતીય વાર્તાઓ, ગ્રામીણ જીવન અને દેવી-દેવતાઓને દર્શાવે છે.
 * કર્ણાટકનું 'રમકડાંનું શહેર' - ચન્નાપટના: 200 વર્ષથી વધુ જૂના આ રમકડાં રબરના લાકડામાંથી બને છે અને કુદરતી રંગોથી રંગવામાં આવે છે, જે તેમને બાળકો માટે સલામત અને પર્યાવરણને અનુકૂળ બનાવે છે. આને પણ GI ટેગ મળ્યો છે.
 * રાજસ્થાનની કઠપૂતળીઓ - વાર્તાઓની દુનિયા: આ રંગબેરંગી લાકડાની ઢીંગલીઓ દોરાથી નાચવા માટે બનાવવામાં આવે છે, જે ફક્ત મનોરંજન જ નથી કરતી પરંતુ લોકોને વાર્તાઓ અને સામાજિક સંદેશ પણ આપે છે.
 * પશ્ચિમ બંગાળની કુદરતગ્રામ ઢીંગલી - લક્ષ્મીનો આશીર્વાદ: બર્ધમાન જિલ્લાના કુદરતગ્રામમાં બનેલી આ લાકડાની ઢીંગલીઓ ખાસ કરીને દેવી લક્ષ્મી સાથે સંકળાયેલી છે. પરિવારના બધા સભ્યો તેને બનાવવામાં મદદ કરે છે, પુરુષો કોતરણી કરે છે અને સ્ત્રીઓ રંગો ભરે છે.
 * મધ્ય પ્રદેશની બટ્ટો બાઈ અને ઝાબુઆ ઢીંગલી - ગ્રામીણ જીવનની ઝલક: ગ્વાલિયરની એક મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકના નામ પરથી બટ્ટો બાઈ ઢીંગલી ગ્રામીણ જીવનનું ચિત્રણ કરે છે. ઝાબુઆ ઢીંગલી ભીલ અને ભીલાલા જાતિઓના જીવનનું ચિત્રણ કરે છે, જે રંગબેરંગી પરંપરાગત પોશાક અને ઘરેણાંથી શણગારેલી હોય છે.
 * મહારાષ્ટ્રની ઠાકી ઢીંગલી - લગ્ન પહેલાની સાથી: નળાકાર આકારની, સાડી પહેરેલી સ્ત્રી તરીકે દર્શાવેલી આ લાકડાની ઢીંગલી અગાઉ લગ્ન પહેલા છોકરીઓને તેમની સાથી તરીકે આપવામાં આવતી હતી. તે સુતરાઉ કાપડમાંથી હાથથી બનેલી હોય છે અને લોક કલાનું અનોખું સ્વરૂપ રજૂ કરે છે.
 * ઓડિશાના રમકડાં - લાકડા અને માટીની કલા: સોનેપુરના લાકડાના રમકડાં તેમની સુંદર કોતરણી માટે, જ્યારે પુરીના માટીના રમકડાં, ખાસ કરીને ભગવાન જગન્નાથની મૂર્તિઓ, તેમના મોટા માથા અને ગોળ આંખો માટે પ્રખ્યાત છે.
 * આસામના અશારીકાંડી ટેરાકોટા રમકડાં - માટીની કલા: ધુબરી જિલ્લાના આશારીકાંડી ગામમાં માટીમાંથી બનેલા આ ટેરાકોટા રમકડાં, જેને "હાતિમા પુતુલ" પણ કહેવાય છે, તે હાથી, ઘોડા અને દેવી-દેવતાઓના આકારમાં બનાવવામાં આવે છે.
 * વારાણસી, ઉત્તર પ્રદેશના લાકડાના રમકડાં - રંગબેરંગી વારસો: વારાણસીમાં બનેલા લાકડાના રમકડાં તેમની ચમક અને રંગબેરંગીતા માટે જાણીતા છે. તેમને 2014 માં GI ટેગ મળ્યો હતો અને તે કુદરતી રંગોનો ઉપયોગ કરે છે.
 * તમિલનાડુની વિલાચેરી ઢીંગલી - તહેવારોનું ગૌરવ: વિલાચેરી ગામમાં 80 વર્ષથી વધુ સમયથી બનેલી આ ટેરાકોટા ઢીંગલીઓ ખાસ કરીને નવરાત્રિ દરમિયાન "કોલુ" નામના ઢીંગલી પ્રદર્શનો માટે પ્રખ્યાત છે. લગભગ 300 પરિવારો પેઢીઓથી આ પરંપરાગત કલાને જીવંત રાખી રહ્યા છે.
આપણી આ ભવ્ય સાંસ્કૃતિક વારસો આજે વિશ્વભરમાં ખ્યાતિ મેળવી શકે તેમ છે, જો તેને યોગ્ય પ્લેટફોર્મ અને પ્રોત્સાહન મળે. 'લાબુબુ' જેવી આયાતી ઢીંગલીઓનો ક્રેઝ આપણને એ સવાલ પૂછવા મજબૂર કરે છે કે આપણે આપણા પોતાના અમૂલ્ય વારસાને કેટલો ઓળખીએ છીએ અને તેને કેટલું સમર્થન આપીએ છીએ.