વોશિંગ્ટન : વિશ્વ શાંતિ સ્થાપવાના અમેરિકી પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના પ્રયાસોને ફરી એકવાર મોટો ઝટકો લાગ્યો છે, અને આ વખતે તો તેઓ ગુસ્સાથી લાલઘૂમ થઈ ગયા છે! ઇઝરાયેલ અને ઇરાન વચ્ચે "સંપૂર્ણ અને કુલ યુદ્ધવિરામ" ની જાહેરાત કર્યાના ગણતરીના કલાકોમાં જ બંને પક્ષોએ તેનો ભંગ કરતા ટ્રમ્પે પોતાની આગવી અને વિવાદાસ્પદ શૈલીમાં ભારે નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. ટ્રમ્પે પોતાની 'ટ્રુથ સોશિયલ' પર પોસ્ટ કરીને અને મીડિયા સાથેની વાતચીતમાં સીધા શબ્દોમાં કહ્યું કે, આ બંને દેશો "એટલા લાંબા અને સખત સમયથી લડી રહ્યા છે કે તેઓ શું કરી રહ્યા છે તે તેમને જ નથી ખબર!" (અંગ્રેજીમાં મૂળ શબ્દો: "What The F*** Theyre Doing...") આ કટાક્ષભર્યા અને અપમાનજનક નિવેદનોએ વૈશ્વિક સ્તરે ફરી ચર્ચા જગાવી છે અને ટ્રમ્પના ગુસ્સાનો પારો કેટલો ઊંચે ગયો છે તે દર્શાવે છે.
ટ્રમ્પની 'ટ્રુથ સોશિયલ' પર ધમકી અને અપીલ:
યુદ્ધવિરામ ભંગના સમાચાર મળતા જ ટ્રમ્પે પોતાની પ્રખ્યાત 'ટ્રુથ સોશિયલ' પર આગ ઝરતી પોસ્ટ કરી હતી. એક પોસ્ટમાં તેમણે ઇઝરાયેલને સીધો આદેશ આપ્યો હતો: "ઇઝરાયેલ. તે બોમ્બ ન છોડશો. જો તમે આમ કરશો તો તે મોટો ભંગ ગણાશે. તમારા પાઇલટ્સને તરત ઘરે પાછા લાવો! ડોનાલ્ડ જે. ટ્રમ્પ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાષ્ટ્રપતિ." બીજી પોસ્ટમાં તેમણે ઇઝરાયેલ ઇરાન પર હુમલો નહીં કરે અને યુદ્ધવિરામ અમલમાં છે તેવી ખાતરી આપવાનો પ્રયાસ કર્યો: "ઇઝરાયેલ ઇરાન પર હુમલો કરવા જઈ રહ્યું નથી. બધા વિમાનો પાછા ફરશે અને ઘરે જશે, જ્યારે ઇરાનને 'પ્લેન વેવ' કરશે. કોઈને નુકસાન નહીં થાય, યુદ્ધવિરામ અમલમાં છે! આ બાબત પર તમારા ધ્યાન બદલ આભાર! ડોનાલ્ડ જે. ટ્રમ્પ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સના રાષ્ટ્રપતિ."
યુદ્ધવિરામ ભંગ અને ઇરાની અણુ સુવિધાઓનું 'પતન':
પત્રકારો સાથેની વાતચીતમાં ટ્રમ્પે ગુસ્સે ભરાઈને જણાવ્યું કે, "તેઓએ (ઇરાને) ભંગ કર્યો, પરંતુ ઇઝરાયેલે પણ ભંગ કર્યો. જલદી અમે ડીલ કરી, ઇઝરાયેલ બહાર આવ્યું અને બોમ્બનો ભારો છોડ્યો... મૂળભૂત રીતે અમારી પાસે બે દેશો છે જેઓ આટલા લાંબા અને સખત સમયથી લડી રહ્યા છે કે તેમને ખબર જ નથી કે તેઓ શું કરી રહ્યા છે." તેમણે ઇરાનની અણુ સુવિધાઓ પર અમેરિકી ફાઇટર પ્લેન્સ દ્વારા કરાયેલા બોમ્બમારાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો અને દાવો કર્યો કે "તેઓ (ઇરાન) ક્યારેય તેમની અણુ સુવિધાઓનું પુનર્નિર્માણ કરી શકશે નહીં." ટ્રમ્પે ઉમેર્યું, "ત્યાંથી? ચોક્કસપણે નહીં. તે જગ્યા પથ્થર નીચે છે. તે જગ્યા નાશ પામી છે. B2 પાઇલટ્સે તેમનું કામ કોઈ કલ્પના કરી શકે તેના કરતાં વધુ સારી રીતે કર્યું."
યુદ્ધવિરામની કથા અને તણાવની સળગતી ચિનગારી:
ઉલ્લેખનીય છે કે, ટ્રમ્પે અગાઉ ઇઝરાયેલ અને ઇરાન વચ્ચે "સંપૂર્ણ અને કુલ યુદ્ધવિરામ" ની જાહેરાત કરી હતી. આ જાહેરાત ઇરાન દ્વારા મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકી હવાઈ મથકને નિશાન બનાવ્યાના કલાકો પછી જ આવી હતી. ટ્રમ્પે પોતાની સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં તબક્કાવાર યુદ્ધવિરામની સમયરેખા પણ વિગતવાર જણાવી હતી, જેમાં ઇઝરાયેલ અને ઇરાન આગામી છ કલાકમાં અંતિમ પ્રહારોની આપલે કરશે અને પછી મંગળવારથી આ ડીલ અમલમાં આવશે તેમ કહ્યું હતું. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે "ઇરાન યુદ્ધવિરામ શરૂ કરશે અને ૧૨મા કલાકે ઇઝરાયેલ યુદ્ધવિરામ શરૂ કરશે અને ૨૪મા કલાકે ૧૨-દિવસીય યુદ્ધનો સત્તાવાર અંત આવશે."
કતારની મધ્યસ્થી અને વધતો તણાવ:
રોઇટર્સ અનુસાર, કતારના વડાપ્રધાન શેખ મોહમ્મદ બિન અબ્દુલરહેમાન અલ થાનીએ ઇરાની અધિકારીઓ સાથેના ફોન કોલ બાદ યુએસ-પ્રસ્તાવિત યુદ્ધવિરામ માટે ઇરાનની મંજૂરી મેળવી હતી. આ વાતચીત ટ્રમ્પની કતારના અમીર સાથેની ચર્ચા બાદ થઈ હતી, જેમાં યુએસ પ્રમુખે તેમને જણાવ્યું હતું કે ઇઝરાયેલ યુદ્ધવિરામ પ્રસ્તાવ પર સંમત થયું છે અને તેહરાનને ડીલ સ્વીકારવા માટે દોહાની મદદ માંગી હતી.
જોકે, કરાર થયાના થોડા સમય પછી જ તણાવ ફરી ભડક્યો. ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇઝરાયેલના અહેવાલ મુજબ, ઇરાને ઇઝરાયેલ પર મિસાઇલો છોડી, જેના કારણે બેરશેબામાં ચાર લોકો માર્યા ગયા અને દક્ષિણ શહેરમાં એક રહેણાંક ઇમારત પર હુમલામાં અનેક લોકો ઘાયલ થયા.
સંઘર્ષની શરૂઆત અને 'પ્રતીકાત્મક' જવાબ:
આ સંઘર્ષની શરૂઆત ૧૩ જૂને થઈ હતી જ્યારે ઇઝરાયેલે "ઓપરેશન રાઇઝિંગ લાયન" હેઠળ ઇરાની લશ્કરી અને અણુ સુવિધાઓ પર મોટા પાયે હવાઈ હુમલો કર્યો હતો. તેના જવાબમાં, ઇરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) એ "ઓપરેશન ટ્રુ પ્રોમિસ ૩" શરૂ કર્યું હતું - જેમાં ઇઝરાયેલી જેટ ઇંધણ અને ઉર્જા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને નિશાન બનાવતા ડ્રોન અને મિસાઇલ હુમલાઓ કરવામાં આવ્યા હતા. તણાવ વધુ વકર્યો જ્યારે રવિવારે વહેલી સવારે યુ.એસ.એ "ઓપરેશન મિડનાઇટ હેમર" હેઠળ ત્રણ મુખ્ય ઇરાની અણુ સુવિધાઓ પર ચોક્કસ હવાઈ હુમલાઓ કર્યા. તેના જવાબમાં, ઇરાને કતાર અને ઇરાકમાં યુએસ લશ્કરી સ્થાપનો, જેમાં અલ ઉદેદ એર બેઝ - પ્રદેશનો સૌથી મોટો અમેરિકી બેઝ - નો સમાવેશ થાય છે, તેના પર અનેક મિસાઇલ હુમલાઓ કર્યા.
ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇઝરાયેલના અહેવાલ મુજબ, ઇઝરાયેલી હવાઈ દળ (IAF) એ યુદ્ધવિરામની જાહેરાત પછી ઇરાને ઇઝરાયેલ પર બે બેલિસ્ટિક મિસાઇલો છોડ્યા પછી તરત જ તેહરાનની ઉત્તરે એક ઇરાની રડાર સ્થાપન પર મર્યાદિત હુમલો કર્યો. રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઇઝરાયેલી વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ વચ્ચે ફોન કોલ થયા પછી તેલ અવીવનો પ્રતિસાદ નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડવામાં આવ્યો હતો. ટ્રમ્પે અગાઉ ટ્રુથ સોશિયલ પર પોસ્ટ કર્યું હતું: "તે બોમ્બ ન છોડશો. જો તમે આમ કરશો તો તે મોટો ભંગ ગણાશે. તમારા પાઇલટ્સને તરત ઘરે પાછા લાવો." ધ ટાઇમ્સ ઓફ ઇઝરાયેલના અહેવાલમાં નોંધવામાં આવ્યું છે કે ટ્રમ્પ-નેતન્યાહુ વાર્તાલાપ દરમિયાન, બંને નેતા સંમત થયા હતા કે ઇઝરાયેલ સંઘર્ષને વધુ વધાર્યા વિના ઇરાનની કાર્યવાહી પર તેનો પ્રતિસાદ નોંધાવવા માટે એકલ "પ્રતીકાત્મક" retaliatory strike કરશે. કરાર પછી, મોટાભાગના ઇઝરાયેલી ફાઇટર જેટ પાછા ફર્યા, અને ફક્ત રડાર સાઇટને જ નિશાન બનાવવામાં આવ્યું. ઇઝરાયેલની મૂળ હુમલા યોજનાની હદ હજુ અસ્પષ્ટ છે.