વોશિંગ્ટન, ૨૪ જૂન, ૨૦૨૫: ઈરાનની અણુ સુવિધાઓ પર અમેરિકા દ્વારા કરાયેલા બોમ્બમારાની અસરકારકતા અંગે એક ચોંકાવનારો ગુપ્ત અહેવાલ સામે આવ્યો છે, જેણે યુએસ પ્રમુખ ટ્રમ્પના દાવાઓ પર જ સવાલ ઉભા કર્યા છે! ગુપ્ત તારણો દર્શાવે છે કે, આ હુમલાથી બે સુવિધાઓના પ્રવેશદ્વારો સીલ થઈ ગયા હતા, પરંતુ તેમની ભૂગર્ભ ઇમારતો ધરાશાયી થઈ નહોતી. અધિકારીઓ કે જેઓ આ તારણોથી પરિચિત છે, તેમના મતે, સપ્તાહના અંતે થયેલા આ હુમલાઓથી ઈરાનના અણુ કાર્યક્રમને માત્ર થોડા મહિનાઓ જ પાછળ ધકેલી શકાયો છે!
ટ્રમ્પના દાવાઓ વિરુદ્ધ પ્રારંભિક આકારણી:
હુમલા પહેલા, યુએસ ગુપ્તચર એજન્સીઓએ જણાવ્યું હતું કે જો ઈરાન બોમ્બ બનાવવાની ઉતાવળ કરશે, તો તેમાં લગભગ ત્રણ મહિના લાગશે. યુએસ બોમ્બમારા અને ઈઝરાયેલી હવાઈ દળના દિવસોના હુમલાઓ પછી, ડિફેન્સ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સી (DIA) ના અહેવાલમાં અંદાજ મૂકવામાં આવ્યો છે કે કાર્યક્રમમાં છ મહિનાથી પણ ઓછો વિલંબ થયો છે. ભૂતપૂર્વ અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે ઈરાન દ્વારા બોમ્બ મેળવવા માટે કોઈપણ ઉતાવળિયો પ્રયાસ પ્રમાણમાં નાના અને અણઘડ ઉપકરણ વિકસાવવા માટે હશે. એક લઘુચિત્ર વોરહેડ બનાવવું તે વધુ મુશ્કેલ હશે, અને તે વધુ અદ્યતન સંશોધનને કેટલું નુકસાન થયું છે તે સ્પષ્ટ નથી.
આ તારણો સૂચવે છે કે પ્રમુખ ટ્રમ્પનું નિવેદન કે ઈરાનની અણુ સુવિધાઓ "નાશ પામી ગઈ" હતી, તે અતિશયોક્તિભર્યું હતું, ઓછામાં ઓછું પ્રારંભિક નુકસાન મૂલ્યાંકનના આધારે. મંગળવારે હડતાલ અંગે કોંગ્રેસને બ્રીફિંગ આપવાનું હતું, અને ધારાસભ્યો તારણો વિશે પૂછપરછ કરશે તેવી અપેક્ષા હતી, પરંતુ સત્ર મુલતવી રાખવામાં આવ્યું હતું. સેનેટરોને હવે ગુરુવારે બ્રીફિંગ આપવામાં આવશે.
યુરેનિયમનો જથ્થો ખસેડાયો, ગુપ્ત સ્થળોની શંકા:
આ રિપોર્ટમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે ઈરાનનો મોટાભાગનો સમૃદ્ધ યુરેનિયમનો જથ્થો હુમલા પહેલા ખસેડવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી અણુ સામગ્રીને ઓછું નુકસાન થયું હતું. તેમાંથી કેટલીક સામગ્રી ઈરાન દ્વારા જાળવવામાં આવતી ગુપ્ત અણુ સાઇટ્સ પર ખસેડવામાં આવી હોઈ શકે છે. કેટલાક ઈઝરાયેલી અધિકારીઓએ પણ જણાવ્યું હતું કે તેઓ માને છે કે ઈરાને નાના ગુપ્ત સંવર્ધન સુવિધાઓ જાળવી રાખી છે જે બનાવવામાં આવી હતી જેથી ઈરાની સરકાર મોટી સુવિધાઓ પર હુમલાની સ્થિતિમાં તેનો અણુ કાર્યક્રમ ચાલુ રાખી શકે.
અધિકારીઓએ ચેતવણી આપી હતી કે પાંચ પાનાનો ગુપ્ત અહેવાલ માત્ર પ્રારંભિક મૂલ્યાંકન છે, અને જેમ જેમ વધુ માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવશે અને ઈરાન ફોર્ડો, નટન્ઝ અને ઇસ્ફહાન ખાતેની ત્રણ સાઇટ્સની તપાસ કરશે તેમ તેમ વધુ અહેવાલો આવશે. એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે વહીવટીતંત્રમાં લોકોને બતાવવામાં આવેલા અહેવાલો "મિશ્ર" હતા પરંતુ વધુ મૂલ્યાંકન હજુ થવાનું બાકી છે.
પરંતુ ડિફેન્સ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સીના અહેવાલમાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે કે સાઇટ્સને એટલું નુકસાન થયું ન હતું જેટલું કેટલાક વહીવટી અધિકારીઓએ આશા રાખી હતી, અને ઈરાન તેના લગભગ તમામ અણુ સામગ્રી પર નિયંત્રણ જાળવી રાખે છે, એટલે કે જો તે અણુ હથિયાર બનાવવાનું નક્કી કરે તો તે પ્રમાણમાં ઝડપથી તેમ કરી શકશે.
વ્હાઇટ હાઉસનો સખત ઇનકાર:
આ લેખ માટે ઇન્ટરવ્યુ લેવાયેલા અધિકારીઓએ ગુપ્તતાની શરતે વાત કરી હતી કારણ કે રિપોર્ટના તારણો ગુપ્ત રહે છે. વ્હાઇટ હાઉસે આ મૂલ્યાંકન સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. વ્હાઇટ હાઉસના પ્રવક્તા કેરોલિન લીવિટે જણાવ્યું હતું કે તે "સંપૂર્ણપણે ખોટો" છે. તેમણે એક નિવેદનમાં કહ્યું, "આ કથિત મૂલ્યાંકનનું લીક થવું એ પ્રમુખ ટ્રમ્પને અપમાનિત કરવાનો અને ઈરાનના અણુ કાર્યક્રમને નાબૂદ કરવા માટે સંપૂર્ણ રીતે અમલમાં મૂકેલા મિશનને પાર પાડનારા બહાદુર ફાઇટર પાઇલટ્સને બદનામ કરવાનો સ્પષ્ટ પ્રયાસ છે." "જ્યારે તમે ૧૪ ૩૦,૦૦૦-પાઉન્ડના બોમ્બને તેમના લક્ષ્યો પર સંપૂર્ણ રીતે છોડો છો ત્યારે શું થાય છે તે દરેક જાણે છે: સંપૂર્ણ નાશ." ગુપ્તચર અહેવાલના કેટલાક ઘટકો અગાઉ સીએનએન દ્વારા અહેવાલ અપાયા હતા.
ફોર્ડોનું નુકસાન અને ઇઝરાયેલની શંકા:
અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે આ હુમલાઓથી ફોર્ડોમાં વીજળી પ્રણાલીને ગંભીર નુકસાન થયું હતું, જે હુમલાઓથી બચાવવા માટે પહાડની અંદર ઊંડે સુધી સ્થિત છે. ઈરાનને ભૂગર્ભ ઇમારતો સુધી પહોંચવામાં અને પછી વિદ્યુત પ્રણાલીઓનું સમારકામ કરવામાં અને ખસેડવામાં આવેલી ઉપકરણોને ફરીથી સ્થાપિત કરવામાં કેટલો સમય લાગશે તે સ્પષ્ટ નથી.
સેટેલાઇટ છબીઓ પણ ફોર્ડો અણુ સ્થળના નુકસાનની અસરકારકતા પર સવાલો ઉભા કરે છે. પ્રારંભિક ઈઝરાયેલી નુકસાન મૂલ્યાંકનોએ પણ હુમલાઓની અસરકારકતા પર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. ઈઝરાયેલી સંરક્ષણ અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે તેમને એવા પુરાવા પણ મળ્યા છે કે ફોર્ડો ખાતેની ભૂગર્ભ સુવિધાઓનો નાશ થયો નથી.
મૂલ્યાંકનની અનિશ્ચિતતા અને ટ્રમ્પના દાવાઓ:
હુમલા પહેલા, યુએસ સેનાએ અધિકારીઓને ઈરાની કાર્યક્રમને કેટલો સમય પાછળ ધકેલી શકાય છે તે માટે શક્યતાઓની શ્રેણી આપી હતી. તે ઓછામાં ઓછા થોડા મહિનાઓથી લઈને વધુમાં વધુ વર્ષો સુધીની હતી. કેટલાક અધિકારીઓએ ચેતવણી આપી હતી કે આવા અંદાજો અચોક્કસ હોય છે, અને જો ઈરાન આમ કરવાનું પસંદ કરે તો તેને પુનઃનિર્માણ કરવામાં કેટલો સમય લાગશે તે બરાબર જાણવું અશક્ય છે.
ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી છે કે બી-૨ બોમ્બિંગ રેડ્સ અને નેવી ટોમાહોક મિસાઈલ હુમલાઓએ ત્રણ ઈરાની અણુ સ્થળોને "નાશ કરી દીધા" હતા, એક દાવો જે સંરક્ષણ સચિવ પીટ હેગસેથે રવિવારે પેન્ટાગોન ન્યૂઝ કોન્ફરન્સમાં પુનરાવર્તિત કર્યો હતો.
પરંતુ જોઈન્ટ ચીફ્સ ઓફ સ્ટાફના અધ્યક્ષ જનરલ ડેન કેને હુમલાની અસરોનું વર્ણન કરવામાં વધુ કાળજી લીધી છે. જનરલ કેને રવિવારની ન્યૂઝ કોન્ફરન્સમાં જણાવ્યું હતું કે, "આ ઓપરેશન ઈરાનની અણુ હથિયારોના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને ગંભીર રીતે નબળું પાડવા માટે રચાયેલું હતું." તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ઈરાન સામેના લશ્કરી ઓપરેશન માટેનું અંતિમ યુદ્ધ નુકસાન મૂલ્યાંકન હજુ આવવાનું બાકી છે, પરંતુ પ્રારંભિક મૂલ્યાંકન દર્શાવે છે કે હુમલા કરાયેલા ત્રણેય ઈરાની અણુ સ્થળોને "ગંભીર નુકસાન અને વિનાશ" થયો હતો.
સોમવારે સેનેટની સુનાવણીમાં, ડેમોક્રેટ્સે પણ ટ્રમ્પના મૂલ્યાંકનને પડકારવામાં વધુ સાવચેતીભર્યો અભિગમ અપનાવ્યો હતો. આર્મ્ડ સર્વિસ કમિટીના વરિષ્ઠ ડેમોક્રેટિક સેનેટર જેક રીડે કહ્યું, "અમે હજુ પણ અંતિમ યુદ્ધ નુકસાન મૂલ્યાંકનની રાહ જોઈ રહ્યા છીએ."
લશ્કરી અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે ભૂગર્ભ સ્થળોને વધુ નોંધપાત્ર નુકસાન પહોંચાડવા માટે, તેમને બહુવિધ હુમલાઓથી નિશાન બનાવવા પડશે. પરંતુ ટ્રમ્પે પ્રથમ તરંગને મંજૂરી આપ્યા પછી હુમલાઓ બંધ કરવાની જાહેરાત કરી.
યુએસ ગુપ્તચર એજન્સીઓએ હુમલાઓ પહેલા નિષ્કર્ષ કાઢ્યો હતો કે ઈરાને અણુ હથિયાર બનાવવાનો નિર્ણય લીધો નથી, પરંતુ તેની પાસે પૂરતું સમૃદ્ધ યુરેનિયમ હતું કે જો તે બોમ્બ બનાવવાનું નક્કી કરે તો તે પ્રમાણમાં ઝડપથી તેમ કરી શકે. જ્યારે ગુપ્તચર અધિકારીઓએ આગાહી કરી હતી કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા ફોર્ડો અથવા અન્ય અણુ સુવિધાઓ પર હુમલો ઈરાનને બોમ્બ બનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરી શકે છે, યુએસ અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ હજુ સુધી જાણતા નથી કે ઈરાન આમ કરશે કે નહીં.
ડિફેન્સ ઇન્ટેલિજન્સ એજન્સીના પ્રતિનિધિઓએ ટિપ્પણી માટેની વિનંતીઓનો જવાબ આપ્યો ન હતો.